Written by
H. Lalchhuanvela

Kum hlui 2016 kha...

Thil an lo awm an ral leh ṭhin
Mihring an ral kumte nen

Kum 2016 chu tuma hman theih tawh loh turin a her liam ta. He kum chhung hian Mizoramah thil thleng a eng lam leh thim lam chhinchhiah tlak tam tak awm mah se sawi vek sen an nih dawn loh avangin a langsar zual nia langte chauh tarlang ta ila. Ngaih dan chi hrang a tam ang bawkin pawm dan pawh a tam ṭhin a; thim leh eng lama sawi lan te pawh a inang lo nuai mai thei. Chuvangin, he kum chhunga thil thleng lian tham nia sawi theih (he thuziaktu ngaihdan) te chu a tawi kim thei ang berin i hawlkual teh ang.

A thawvenna lam eng aṭangin

bulṭan ang. Indian Footballer of the Year-ah Mizo tlangval Jeje Lalpekhlua thlan a ni a; Mizo zinga Mount Everest lawn chhuak hmasa ber David Zohmangaiha hnuah Zofa hmeichhe zinga khawvel hmun sang ber Mount Everest lawn chhuak hmasa ber nula Lalrintluangi te, Penang, Malaysia-a Commonwealth Youth Weightlifting Championship-a India tan gold medal la Mizo rawlthar Jeremy Lalrinnunga te, High Court a Chief Justice leh Judge nihna chelh thei a Zo hnahtlak hming lo lang ta te chu mimal hlawhtlinna ni bawk mahse Zofate hmasawnna tilangtu pawimawh takah ngaih theih awm e.

Kum hmasa lamah zing dar 8:00 a naupang sikul ṭan ṭhin kha Council of Ministers meuhin thutlukna siamin thlasik chhungin zing dar 8:30 ah nipui chhungin zing dar 8:00 a ṭan tur a ni ta. Thil danglam pakhat erawh chu, kum 2015 ang bawkin thlasik vanglai a sorkar pisa kai hun chu zing dar 9:00 aṭanga tlai dar 4:00 a ni Mizoram Sorkar hnuaia Department ṭhenkhat chu e-Department a puan theihin an awm ta bawk. Kau Tlabung Mini Hydel Project leh Tuipanglui Mini Hydel Project chungchangah thubuai awrh tur a thiam loh chang tumah an awm lo! NLUP hman hnuah thingtlang lo neih chu 30% zetin a kiam tawh a, he ruahmanna hnuaia ṭanpuina dawngtu pawh 132,000 an tling ta a, kum 2011 a Mizoram a chhungkaw awm zat aṭangin 60% an tling tawh a ni.

A thim lam pawh hi namai lo ve tak sawi tur a awm. Kum 2015 kumtir lamah Mizo chanchina la thleng ngai reng reng lo mi pakhat kut tuarin Republic Venga in khata chengho mi 5 in nunna an chan a. Kum 2016 chawhma lam khan pa eisual avangin Mamit-ah chhungkaw khata mi 5 an mikhual pakhat nen 6 an boral a, naupang ber Miriam, kum 3 mi chiah damchhuak a awm. Naupang duhawm tak takin mual an liam tlat mai! Pa eisual avanga thi Mamit naupang pathum, tui a chetsual avanga nunna chan naupang pariat - NE Khawdungsei, Tlangsam leh Aizawlah an awm. Kum dang zawng aiin ruihhlo avanga nunna chan tam ber tum a ni awm e. Heroin pawhin Mizoramah kua a hreuh ṭan niin a lang.

Tualthah hian kiam lam a pan thei tak tak lo. Chhuarlung khua a cheng nu 2 chu an hnathawhna hmunah rawng taka thah an ni. Ramchhuak in kaphlum palh awm fo pawh hi ngaihzam chi a ni lo vang. Electric man vanga thihna tawk pawh an awm fo mai. NLUP hmalakna nena kal dun leh tichangtlungtu zawk tura ngaih corporate pathum ZOHANCO, ZENICS leh MAMCO te chu ding zel tawh lo turin vui liam fel an ni thung. MIFCO dinhmun pawhin tawp lam a pan niin a lang. Red Oil Palm chingtuten hlawkna an tel chho nia a lan laiin sawhthing chingtute dinhmun a chau hle bawk.

Kum 2016 chhunga chatuan ram pan tate zingah Mizo zinga Sorkar laipuia Minister of State chanvo chelh hmasa bertu Dr C. Silvera, Zoram kalsiam thlirna kawnga mi rawn kai tak leh thuziak ngaihnawm tak tak hmanga Zofate nunkawng kawhhmuhtu zinga chhiar tel tlak Pu Lalhmingliana Saiawi, a hmel hmuh maia YMA lo lang

ṭhin Central YMA President nihna chelh rei ber Pu B. Daniala, lehkha zir sang si loah chuan pa rawn tlak tak, serthlum enkawl leh mautam chungchangah pawh a hming sawi tel ngai fo bakah Central YMA President hial pawh lo ni tawh Pu C. Rokhuma te chu hriat hlawh pawl an ni ngei ang. Zofate zinga Neuro Specialist hmasa ber Dr Judy Laldinpuii, chanchinbu lama khaipa te zinga mi Pu Robert LalChhuana, Zoram khawvel zaia awi ṭhintu Pu Liandailova Chhangte, tun hma inkhel lama hriat hlawh tak Mizoram Police pawh Bhutan King’s Cup a vawi thum lo champion puitu Pu Zohminga te pawh hai rual an ni lo e. Zoram tana lo thawktu MLA hlui pahnih Pu J.Lalthangliana leh Pu L.P. Thangzika te pawh sawi hmaih chi an ni lovang.

Kum 2016 chhung hian chanchin thar luahtu a ṭha lam leh chhe lam langsar zual nia lang 10 ve ve lai thlan chhuahte chu:-

Khaw eng lam

1. Dodalna karah MLPC Act hmangin Zoram hmun tam takah Wine Shop hawn a ni.

2. Tlin meuh lo nia hriat avangin Mizoram pumah naupang Sikul kai hun dar 8:00 chu 8:30 ah sawn a ni.

3. Mizo tlangval Jeje Lalpekhlua chu AIFF chuan Indian Footballer of the Year-ah an tlang.

4. Mizo nula Lalrintluangi chuan khawvel tlangsang ber Mt. Everest a lawn chhuak

5. Kum hmasa lam anga Larsap neih tam ang kha a awm ta lo.

6. NLUP chhang New Economic Deve­lopment Policy (NEDP) a piang?

7. High Court Chief Justice leh Judge-ah Zo hnahthlak hming a lang ṭan.

8. NLUP ṭanpuina dawngtu 132,000 an tling chho ta!

9. Tlang ram lo neih 30% velin a tla hniam.

10. India ram khawpui fai 5 zingah Aizawl a tel ve.

Khaw thim lam

1. Naupang tuia tla : Khawdungsei nau­pang 2, Tlangsam naupang 2 leh Aizawl naupang 4.

2. Lirthei chesuala thi : mi 3 chin chung lam thihna ṭum 3 a thleng

3. Leimin : Zonuam, Aizawl-ah mi 3, Tlungvel-ah mi 5 an thi.

4. Pa eisual : Mamit-ah pa eisual avangin chhungkuaa mi 5 an boral.

5. Mizoram pumah zu lei phalna lehkha nei mi 70,336 an tling tawh!

6. Mizorama corporate hriat hlawh pathum ZOHANCO, ZENICS leh MAMCO tihtawp an ni.

7. Ruihhlo (Heroin) in Zoram a luhchilh: Ruihlo avanga nunna chan zat kum dang aiin pung hle.

8. Mual liamte zingah Dr C. Silvera, Dr Judy Laldinpuii, Lalhmingliana Saiawi, B. Daniala, C. Rokhuma, Robert LalChhuana, Liandailova Chhangte, Zohminga te chu hriat hlawh zual an ni awm e.

9. Thlipui leh rial avangin Mamit leh a chheh velah in 300 vel a chhia.

10. Lunglei District Court leh Magistrate chenna mipuiin an suasam.

He kum chhung hian Zoram chhungah thil thleng tam tak awm mahse a ram pum anga min nghawng thei tur chhinchhiah tlak a tam awm lo ve. Lunglei District Court suasam leh a hnua thil thleng kha Zoram chanchinah chuan thil thleng zen zen lo a ni. Cheng vaibelchhe 14 vel man rangkachak bo chhui chhuah theih loh pawh kha thil mak a ni mai awm e. Mizo Carbon Products Pvt. Ltd. dinhmun pawh chhui chian a har hle a ni awm e. Kum kal ta 2015 angin Kelkang chuan tlawhtu a nei tam tawh lo va, MTA hnathawh leh mi ṭhahnemngaite hmalakna avang ni maw Kohhran hrangho karah thawhhona ṭha a thleng mek niin a lang bawk. Zoram pum tichetu awm chhun nia lang chu January leh April a lirnghing kha ni berin a lang. Cheng 500 leh 1000 thi ta thut pawhin nghawng a nei viau na a, India ram State dang ang em chuan buaina a tam lo deuh niin a lang.

Kum kal taa Tlawng lei chhia dawh ṭhat leh a nih laia lui mawng lam (Bairabi) lei pakhat erawh dawh zawh hmain a chim thung. Eirawngbawlna gas tihchingpen leh a hmun lova hralh man chungchangah YMA hmalakna hriat tur a awm ṭhin. Kum 2016 chhungin Mizorama gas agent awm zat 50 hnenah LPG bur (domestic leh commercial) 14,89,054 a thleng a. Gas connection nei zat 2,97,663 aṭanga chhut chuan, connection pakhat zelah kum khat chhungin bur 5 chauh thleng ang a ni. ‘Pu zawn’ te koh dan tur chung changah Mizo hnamzia a chiang viau tura ngaih laiin mi tam takin kan hriatna a pawn lanzia chu a thuk hle niin MUP ho inhnialna aṭangin a lang.

Kum 2001 hun lai aia 2010 - 2014 ah Mizoram chhunga nausen thih tam dan chung chang tarlanna Infant Mortality Rate sang ta lutuk chu belhchian dawl a ni em? tih hi zawhna pawimawh tak a ni ang. ‘Mizoramah eng thlai pawh a ṭha thei, lui te hi hman ṭangkai chuan kawlphetha 3000 MW lai siamchhuah theihna tur a ni’ ti chung zelin buhfai leh kawlphetha pawn lam aṭanga lakluh nan kum tin cheng vaibelchhe 400 vel hman a la ni zel!

NEDP leh ODF an lo piang chhuak nawlh mai. Pakhat chu ‘NLUP chhang’ ti mai ila a inhmeh tho awm e.

New Economic Development Policy a ni a, a hman dan pawh 2017 ah a chiang mai thei. A dang leh chu êk-in ni loa inthiar awm tawh lohna khua sawina atana hman a ni daih mai; chu chu Open Defecation Free a ni. Champhai district-a khawpui pali - Champhai, Khawzawl, Khawhai leh Biate-te chu êk-in ni loa inthiar awm tawh lohna khuaah puan an ni nghe nghe.

Kum 2017 hian enge a her chhuah pui ang a, a liampui bawk dawn le? Nung dama awmte chuan thlir teh ang aw.

- H. Lalchhuanvela