Written by
Nawlchunga Chinjah
Siaha

Nakina ram hruaitu tur ṭhalaite

Tuna college leh university zirlai keini nula tlangval tam tak mai bakah, a hniam deuh zawk la zir mek tlema la naupang deuh zawkte pawh hi nakin lawka mi fing tak tak la ni mai tur te, hriatna leh thiamna lama zoram innghahna la ni mai turte kan la ni. Kan ram hi khawvel hriat a la chawi lar a, la ti par vultu turte kan nih mai bakah he ram la ti hmasawntu turte leh ram intodelha la siamtu turte kan ni.

Ṭhalai rualte hi naktuk, naktip maia zoram hruaitu tur te leh, India ram tana mi ṭangkai tak leh chhawrnahawm tak leh nihna pawimawh tak tak vuana la chelh turte an ni a. Ram tana mi chhuanawm tak leh mi pawimawh tak la ni mai turte kan ni. Chutiang ang dinhmuna la ding thei mai turte kan nih avang chuan a bikin tuna nula tlangval lehkhathiam leh thiam vak lote pawh hian kan nun kawng kan zawh chhoh mekna kawngah leh kan ṭhatlai hun kan hman chhoh mekna kawngah hian kan nun kan uluk a ngai a, nakina mi chhuanawm tak leh ram tana innghahna tlak tak kan nih theih a, dinhmun ṭha taka kan din theih nan thil tam tak paltlang tur leh hmachhawn tur, hneh tur leh tih loh thil tam tak kan nei a ni tih kan a pawimawh khawp bawk ang.

Mihring hlutna leh zahawmnate hnuk hniama pawt hniam vek ṭhintu, midangte nuihzat ni tura kan nun ṭha lai min tihchhiat saktu leh min ei chhiat saktu, ramsa dinhmun ang leka min dintir ṭhintu, kan sum leh pai ho lam taka min hman liam tirtu leh nunna hlu tak, a hun lo taka suat a, accident tam tak thlen a, thihna thlen ṭhintu leh nu leh pa, u leh naute mittui ti tla a, mi'n hlat tir ṭhintu, kan nih tur ang leh kan thlen tur ang pawh min thlen tir thei lo fo ṭhintu, ruihhlo te hi khawih a, tih kan tum loh a ṭha hle mai. Hetiang thil ṭha lo hi kan lo ti mek a nih pawn bansan a, nghei a, thil ṭha lo leh sual laka inthiar fihlim a, ram leh khawtlang, chhungkua leh kohhran tana mi ṭangkai tak leh chhuan tlak, mi hmingṭha tak ni turin inbuatsaih zawk ta ila. Tangka sum tam tak aiin hmingṭhat hi thlan zawk tur tiin kan Bible pawn min hrilh kha. Chutiang ang dinhmuna ding tur chuan a bikin ruihhlo kan hnuchhawn ngam a ngai.

Ruihhlo, a bikin zu avang hian khawvel pumpui chu sawi loh, an nun dan phung leh an khawsak phung, kan entawn nasat leh kan ngaihsan em em America ramah ringawt khuan kum tin mi nuai khat chuang an thi ziah a, zu ina an ram ei leh bar lam a nghawng chhiat khu kum tin dollar billion 120 a tling ziah bawk. An ram chhunga tualthahna za zela 66 chu zu nena inkaihhnawih a ni a, pawngsual za zela 50 chu zu nena inkaihhnawih a ni. Ruk ruk za zela 70 chu zu nena inkaihhnawih bawk a ni. Kum 16-25 inkar thih chhan tamna ber pawh zu rui chunga motor khalh vanga chetsualna thlen vang bawk a ni. Ruihhlo hian mihring tan ṭhatna ai chhiatna a thlen nasa zawk tih hi ṭhalaiten changvawnah nei ila, heng thil aṭang te hian inthiar fihlim hram hram tum fo ṭhin ila, ram leh khawtlang tana mi ṭangkai kan ni ngeiin a rinawm. Ruihhlo hian mihring nunah hlimna a thlen tak tak ngai lova, natna leh hrehawmna a thlen zawk fo a ni.

Mihring kan nih chhung leh he khawvela kan chen ve tawk tawk chhung hi chuan, retheiin harsa hle mah ila thliar hran bik nei lo harsatna leh manganna te, beidawnna leh natnate hi kan nunah thlen hun a la awm ngei ngei dawn. Chung ang thil te kan nuna a lo thlen hun chuan beidawnga indawm kun mai lovin, nakina dinhmun sang zawk leh ṭha zawka kan la din theih nan chhungkaw tan mai ni lova, ram leh hnam leh khawtlang tana innghahna tlak leh chhuan tham, fak tham ni turin harsa tak chung leh hrehawm ti tak chung pawn hnung tawlha beidawng mai lovin hmalam pan tum zel ṭhin ila. Mi puitling tak leh rintlak, innghahna tlak leh chhuan tlak ni tur chuan nuna hrsatna lo thlengte inhneh tir lova chung ang thilte hnehtu zawk nih a ngai si a. Harsatna leh mangannate paltlang ngam lova, hmachhawn ngam lotu tan chuan he khawvelah hian dinchhuahna kawng dang a awm mawlh lo.

Harsatna tel lo nawmna leh hlimna chuan hlutna tak tak a nei mawh khawp mai. Khawvel mi ropui tam takte hi vawi tam tak an nuna harsatna leh manganna lo thleng te tlanchhiat san mai lova, theihtawp chhuaha bei a, hneha, khawvel mite hriat ni tura lo ding chhuak ta te an ni deuh vek mai. Chuvang chuan tuna

ṭhalai tam tak hi nakina mi ropui tak la ni mai turte kan ni a, eng vang mahin hnungtawlh zawngin hmasawn i tum ngai suh ang u. Mi hlawhtling tak leh hausa tak ni tur chuan taihmak mai piah lamah theihtawp chhuaha beih a ngai a, thi leh thau pawlh tak meuh meuha thawh a, tha leh zung, ngaihtuahna sen a ngai bawk. Kan thil tihna kawng tin rengah theihtawp chhuah fo ṭhin ila. Chuan, kan nun kan hman chhohna kawngah hian kan thil tihnaah leh kan eizawnna, kan zirnaah leh thil dangah hrim hrimah pawh kan hlawhtlin theih nan taima takin bei zel ta ila, eng thilah emaw tak chuan mi hlawhtling tak leh ram leh hnam tana mi chhuantlak leh entawn tlak kan ni thei em em ang - a ṭha zawngin.

Taihmakna tel lo chuan eng thilah mah a hlawhtlin theih loh. Ṭhalaite hian eng hna pawh, hna thianghlim tawh phawt chu sum hmuhna tur leh thawhchhuahna tur a nih phawt chuan thawh hreh leh thawh zah nei lovin tawk bawrh bawrh zel mai ila - kan lo zir sang viau a nih pawn. Hna thawh hreh leh thawh zah neih hi changkanna a ni lova, intih theihna chi lah a ni hek lo. Thatchhe ding chhuak sawi tur leh hriat tur an vang khawp mai he khawvelah hian. Chutiang mi an lo awm palh a, dik lo taka sum nei ngah an nih chuan nunphung dik an hloh a, ṭha lo takin an sum te chu an hmang tho ṭhin. Thuhriltu hmingthang leh hlawhtling G. Campbell Morgan-a chuan hlawhtlin i duh chuan, 'Thawk rawh, taima takin thawk rawh, thawk ṭang ṭang zel rawh,' a ti tawp mai a ni.

Nun kawnga mi hlawhtling tak ni tur chuan nu leh pate zah thiama chawimawi thiamtu nih hi a pawimawh hmasa a ni tih hi ṭhalaiten hre reng bawk ila. Nu leh pate zah thiama chawimawi thiamte hian malsawmna an dawng mathlawn lo fo. Mahni nu leh pate pawh zahna hre lo leh chawimawina chang pawh hre lo chu veng leh khawtlang tan chu sawi loh, vam tan phei chuan mi rinawm tak leh chhuantlak tak, fak tlak leh chawimawi tlak a nih theih a rinawm loh hrim hrim. Chuvang chuan nakina ram hruaina hna leh ram leh hnam tana pasalṭha nihna tur kawng atana kan inbuatsaihna kawngah ṭhalaiten nu leh pate zahna chang leh chawimawina changte kan zir tel a pawimawh khawp ang. Kan nu leh pate hi kan lei pathian an ni si a.

Tuna nula tlangval tam takte hian nakinah he ram hruaina hna hi ka kutah a awm thei a ni tih hriain kan nun uluk ila, nun duhawm tak leh chhuantlak tak, mite entawn tlak tak leh chawimak tlak, fak tlak nun neih tumin inbuatsaihna chang hria ila, chutiang ang nun nei tur chuan inbuatsaih sauh sauh ang u. He ram, Mizoram hian mi dik leh rinawm, hruaitu ṭha leh rintlak a mamawhzia hre chiang bertute chu ṭhalaite kan ni e.

- Nawlchunga Chinjah, Siaha