Written by
T.C.Lalremsiama

Mizo hnam inpumkhat nân Mizo Ṭawng

‘Mizo ṭawng’ tih thumal hi kan sâkhua (kristianna) leh politics thlipui ṭang kawpin a chher chhuah niin a ngaih theih a. Zo hnahthlâk zîngah hian hnam hrang hrang (clan/ sub-clan), mahni ṭawng (dialect) nei hrang kan tam mai a; sâphoin kan ram an awp ngheh hmâ, vailen hun hma lamah phei kha chuan mahni ṭawng ṭheuh kan hmang hlawm a ni an ti a.

Kan ramah kristianna a lo luh khân Zo sâpten Pathian thu hril nân leh Bible lehlin nân ṭawng tuallêng leh kan thiam tlân deuh ber nia an hriat Lusei ṭawng an hmang a; chuta chhapah min awptu sâpho khân Lusei ṭawng pawh Lushai an tih bâkah, kan rama chêngte pawh Lusei (Lushai) ni vek hauh si lo kha kan ram pawh Lushai Hills min tihsakin, kan Lushai Hills District Council ngei ngei pawh Parliament of India chuan kum 1954 khân Mizo District Council tiin min thlâksak a. Kum 1972-a Union Territory kan nih aṭang phei kha chuan kan ram pawh ‘Mizoram’ tih a lo ni ta nghe nghe a ni.

Kan ṭawng pawh chu Mizo District Council kan nih tâk hnu phei chuan, “Lusei ṭawng tih theih bîk pawh a ni tawh lo e, ṭawng hrang hrang - Lusei, Hmâr, Râlte, Paihtê, Lâi, Mara, etc. vâiṭawng leh sâpṭawng inpawlh chho zêl a niin, keimahni pawh Mizo kan nih a, hnam dang pawhin,‘Mizo,’ ti-a min hriat tawh bawk avângin kan ṭawng hi ‘Mizo ṭawng,’ i ti ang khai,” ti-a rawtna chak tak rawn awmin, kum 1960 hnu lamah phei chuan sikul leh college zirlaiah pawh Lushai Vernacular chu Mizo Vernacular ti-a thlâk a nih bâkah, a hnu rei vak loah ‘Mizo’ tiin, Modern Indian Language (MIL) pakhatah pawmsak kan ni ta bawk.

‘Mizo,’ ‘Mizoram’ leh ‘Mizo ṭawng’ tih chu Lusei aṭanga rawn zi chhuak a nih miau avângin, Lusei hnam ni ve lo tân chuan hun rei tak chhûng chu rilru a hmin tlâng zân lo rêng a; tûn thlenga la helh deuhho ṭhenkhat thinlung phei chu, “Rilru dam zâwka Zo hnahthlâk (Zo) zawng zawng min huap tûrin kan ram hming atân ‘Zoram’ tih leh kan ṭawng atân pawh ‘Zoṭawng’ tih ni se,” tih hian a la lêm zâwk fan reng niin a hriat a, he ngaih dân hi thil tih âwm tak pawh a ni khawp mai.

Amaherawhchu, ‘Mizo’ tih te, ‘Mizoram’ tih leh ‘Mizo ṭawng’ tih lo pian chhuah dân ngaihtuaha han chîk deuh chuan, Zo hnahthlâk zînga thliar bîk leh paih bo neih tumna lam ni loin, khawvêl ram dang fing leh chak tak tak pawhin an hneh bîk loh sakhuana leh politics thahrui chak tak inlûmletin a hrin chhuah a nih avângin leh, hun khâ leh chen kan lo nihpui leh hman chhoh tawh a nih bâkah, a lo irh chhuah ṭhin dân pawh Zo hnahthlâk zawng zawng huap zêlin a ni chho tho bawk nên, ṭhangtharho a nâwlpui phei chuan ‘Mizo,’ ‘Mizoram’leh ‘Mizo ṭawng’ tih hi kan nunah kan ṭhan hnan ṭhup tawh bawk si avângin, Mizo hnam hrang hrang ṭawng vawng hima vawng nung reng chung siin, kan hnam ‘Mizo’ tih te, kan ram ‘Mizoram’ tih te leh kan ṭawng atân pawh ‘Mizo ṭawng’ tih hi lungrual taka kan pawm tlân ṭheuh a ṭhain a va’n ṭûl êm!

‘Mizo ṭawng’ tih lo pian dân hriat chian loh avânga rilru hmin lo palh ṭhîn awm thei tân he thu hi kan han buatsaih ve a; Mizo hnam min tiropuitu atân chi bil thil humhalh ngai erawh a tam êm êm rualin, ‘Mizo ṭawng’ tih hi chu Mizo hnam min tipumkhattu hmanraw ṭangkai lo ni zêl lul teh se.

- T.C.Lalremsiama