Written by
C. Lalṭhazuala
Vengthlang, Champhai

Vaihlo i do zel ang u

Vaihlo hnathawh hi a ṭhat loh em avangin khawvel hian a do tak meuh meuh tawh a. Hnam, sakhua, kohhran leh ram bik a sawi theih loh a, mi tin mai hian kan do a ṭul. Vaihlo kan do chuan kan hrisel sawt ang a, economy a sang zawt zawt ang a, cancer a tlahniam ang a, mihring dam hun chhung chawh rual pawh a sang sawt dawn a ni.

Kum 1990 chho vel thleng kha chuan Mizoramah mimir chuan vaihlo ṭhat­lohna kan la hre tlem hle. Seventh-day Adventist ho chauh do tur emaw te kan ti hial awm e. Tunah chuan a dan a dang ta. A ṭhat lohzia kan hre ta a, a dotu kan pung ta hle mai.

Hetihlai hian vai­hlo hmanna chi hrang hrang ching thar an awm reng bawk a. Eng tik emaw lai khan tleirawl chhuak hlim hovah hian vaihlo tih loh kha an intihhmuh viau a. Tun hnai kum 5 bawrah hian vaihlo hman an intihhmuh thar leh deuh ni te hian ka hria a, a pawi tak zet a ni. Nu leh pa tam takte hian an fate chu mei zu lo tur leh sahdah/ khaini/ tuibur hmuam lo turin an duh viau laiin anmahni lamin an thlah thei si lo a. Chakai nufa kal in zirtir ang deuh an nih avangin an faten an rawn ching ve leh nge nge ṭhin. Mahse, beidawng mai lo ang u. Anmahni-ah a ṭhat lohna lang chhuak chi hrang hrangte chu hrilh taima ila, an addict laklawh tawh vanga sim thei lo an nih thu te hi tlang takin naupang chu hrilh se; awmzia a awm em em ang.

Kum 2014 khan World No Tobacco Day thupui chu ‘Raise Taxes on Tobacco’ tih a ni a. Vaihlo aṭang thil siamte-a chhiah lak tihsanna tura nawrna a ni. Hemi zulzui hian Mizoramah pawh vaihlo product aṭanga chhiah lak 13.5% ni ṭhin kha 20% ah tihsan a nih hnu-ah 30% ah tihsan a ni leh ta hial a ni.

ICICI Lombard-in research a beihnaa, vaihlo hlauhawmzia tarlanna milem lian tak takte hian keimahah danglamna a thlen teh chiam lo ti chu 70% lai an awm tih Times of India chanchinbu chuan nikum khan a tichhuak a. Mihring hriselna emaw, khaw­tlang nun emaw khawih pawi thei thil hralhna aṭanga tax an lak san bik deuh ṭhin, ‘sin tax’ an tih mai avanga an khawih nasat lama nghawng a neih ringtu chu 24% chauh an awm leh tlat bawk. A hahthlak khawp mai.

Vaihlo hi kan do zel a ngai. Vaihlo hmangtute ngei pawh hian an thlahte tih ve atan chuan an duh miah lo a nia!

- C. Lalṭhazuala, Vengthlang, Champhai