Written by
C THANKHUMI M.Sc (N) Nursing Superintendent Synod Hospital Durtlang

INTERNATIONAL NURSES DAY 2022

NURSE zawng zawng te, hriselna lama thawktute leh he thuziak lo chhiartute International Nurses Day chibai vek ule.

International Council of Nurses (ICN) chuan kum tinin Nurses Day hi May ni 12 ah Florence Nightingale-i (Modern Nursing hmuchhuaktu) piancham ni-ah a hmang ṭhin. Hriselna lama ṭangkai tur thupui hrang hrang neiin, khawvel hmun hrang hranga nurse-ten an theih ang angin, nurse-te hmasawnna tur leh mitin hriselna turin urhsun takin he ‘ni’ hi hman ṭhin a ni.

Mahni mihringpuite rawngbawl sak hi hna ropui tak a ni a, chu hna chu Nurse-te hian an thawk ṭhin a ni. Ram leh hnam nunphung reng rengah hian mipuite hriselna atana thawktu hi awm lo ta se, mitin hriselna atan a pawi thui ngawt ang le. Nurse te, hriselna atana thawktu pawimawh tak leh an hnathawh dan, mipuite’n kan lo hriatna hun hlu tak leh health care system ṭha leh fel pawimawhzia, chu chu mitinte hrisel nan awmze thuk tak a neihzia lantirna pawimawh tak a ni.

International Council of Nurses (ICN) hi kum 1899 a din a ni a, Healthcare Professional-ah phei chuan khawvela International Organi­zation hmasa leh upa ber a ni nghe nghe. Ram hrang hrang 130 chuang Nurse inzawm khawm pawl lian tak a ni a, an Headquarter chu Geneva Switzerland-ah a awm a, President hi kum 5 term niin, tuna President ni mek hi Dr Pamella Cipriono, USA mi a ni. (2021-2025) ICN in a tum leh a thawh ber chu Nursing quality ṭha nei tur leh khawvel puma hriselna atana enkawlna ṭha nei tura hmalak a ni.

India ramah chuan Trained Nurses Association of India pawl angin ICN chu zawm a ni a, 1908 ah TNAI hi din a ni. India ramah pawh TNAI pawl hi kum 122 laia upa a lo ni tawh, India ram chhungah hian hriselna atana thawk zawng zawngte hi, Nurse Administrator, Nurse Eeducator, ANMs, LHVs, Nursing Students te huam vekin member nuai li (400000) chuang zet an awm a ni.

TNAI hi Society Registration Act hnuai-ah kum 1950 khan Registered Government approved thlap a ni. Tunah hian TNAI President hi Professor Dr Roy K George a ni a, Secretary General: Ms Evelyn P Kannan a ni a, Headquarter hi New Delhi-ah a awm. Official Journal: TNAI Bulletin thlatin chhuak a awm a, hetah hian nursing mimal tana thiamna tur leh hmasawnna, damlo enkawlna atana pawimawh tak tak an chhuah ṭhin a ni.

Mizoramah hian TNAI Mizoram Branch hi August 1964 ah din a ni a, tun dinhmunah hian member hi 3000 dawn an awm. TNAI hi Mizoramah chuan hmeichhiate hmasawnna thlentute zinga a hnarkaitute an ni. Flower Show 1976 kumah khan an huaihawt a, a tichhuak hmasa bertu an ni nghe nghe a ni.

Training, Refresher Course/ Upgrading Course/ Workshop te TNAI Mizoram Branch hian a huaihawt ṭhin a ni. Welfare Fund siam a ni a, hei hi member ṭanpui ngaite ṭanpui nan, puk theih atan leh chhiatrupna thleng thei thilah a ṭula hman theih turin he Fund hi siam a ni.

Nursing Bureau pawh hman theih turin 1981 ah an lo siam tawh a ni. Nursing Council a awm theihna atan theih tawpin TNAI hian hma an lo la bawk. Chutiang zelin Mizoramah nurse zirna School/ College a awm theih nana theihtawpa hma lo la a, nasa taka bei ṭhintute an ni.

Mizoramah hian International Nurses Day hi kum 1974 aṭangin hman ziah a ni ṭhin a, TV & AIR ah te hemi pual hian thupui ṭha tak tak sawi ṭhin a ni. School leh hmun remchangah te hriselna chungchang zirtirna pe in a theih ang angin vangtlang hriselna atan hun an lo hmang ṭhin a ni.

Khawvel ram pumpui a hriselna atana thawktu hlawm lian ber Nurse te hian mitinin hriselna an neihna tur hian thiamna, finna, theihna kan nei a, mawhphurtu kan ni bawk. Hriselna atana hmathlir hrang hrang awm ṭhinte thlir liam ringawt tur kan ni lo a, chumi ti puitling tura beitu, kawng kawhhmuh a hruaitu pawimawh tak kan ni tih kan hriat tlat a pawimawh.

Tun dinhmunah hian khawvel hmun hrang hrang hriselna kan neih dan a inrualkhai lo em em a, mipui a zatve hian an mamawh hriselna tura enkawlna ṭha an la dawng pha lo a ni.

Hriselna hi mi zawng zawng neih tur chanvo, an right a nih avangin chumi nei a, pe thei tur chuan thil ṭul pawimawh tak tak awm zingah, tuna kan awmhmun leh kan thawhna hmun ṭheuhah hian theih patawpa mipuite tan ṭhahnem ngai taka kan thawh/ beih a ṭul takzet a ni.

April ni 3/4/2019 a ICN President Annete Keneddy leh CEO Howard Calton te’n WHO Director General Dr Tedros Adhanom Guebreysus an hmu a, chuta WHO hotupain a lo sawi uar tak chu, "Eng Healthcare system ah pawh NURSE te hi a dinhmun pawimawh ber luahtute in ni a, kum 2030-a kan target/ goal: hmun tina mi tin ban phak Healthcare ṭha nei a, an mamawh hriselna pe thei tur chuan, NURSE 9 Million (Maktaduai) awm belh a la ngai a ni, chumi ni thei tur chuan WHO hian kawng hrang hrangin hma a la reng a, ICN pawh hian nasa takin a support a, kan campaign reng pawh a ngai a ni," a lo ti a ni.

Ram changkang apiangah NURSE pawimawhna leh hlutna an hrechiang a, Ram leh Hnam hriselna atan NURSE te an pawimawhna leh an mamawhna an hmu chiang nasa mai a ni. Hriselna atan ramin a tam thei ang ber sum a dah a pawimawh a, Ram leh Hnam a hrisel chuan, inenkawlna atan sum kan hman tur zawng zawng kha kan save mai ni lovin, mi tin mai kha thawkchhuaktu kan ni vek tawh mai dawn a ni, chu chuan ram hrisel leh hausa, ram leh hnam changkangah a siam thei dawn chauh a ni.

Kumin 2022 Intermnational Nurses Day Thupui chu: NURSE: A VOICE to lead–“Invest in Nursing and Respect Right to Secure Global Health” tih a ni. Khawvela mihring cheng zawng zawng hian rilru, taksa leh thlarau hrisel leh midangte nena thlamuang taka nunho hi an chanvo a ni a, chu chanvo chu an chan ngeina tura rim taka thawka hma latute zinga mi pawimawh tak, NURSE te himna tur ngaihtuah leh chhawmdawl te, tihchangtlun a, thuam an ngaihnaa thuam an nih theih nan hemi kawnga mawhphur zualtu sawrkar hnathawk hotute, khawtlang/vantlang hruaitu, ram roreltu leh sum leh paia ṭang thei tur kan mi hausate’n rilru thar pua ngaih pawimawh hmasak an ngaihzia an hriat theih nan leh, chutiang ang tih hlawhtling tura hmalak chu kan ram hian a mamawhzia hi tute pawhin kan hriat a, a nihna anga thawh leh tih a nih theih nana tarlan leh puanchhuah a ṭul a ni.

Khawvel ram pumpuia hriselna atana thawktu chanve aia tam mah hi nurse an ni a, hriselna atana an thawhnaah hian a sulsutu pawimawh leh hautak berte thawktu an ni ṭhin. Tunhma leh tunhnu thlengin khawvel pum leh ram bung khata hrileng hlauhawm a lo awm pawha hmachhawna mipuite tana lo ṭang ṭhinte zinga mi pawimawh tak an ni. Midangte nunna chhanhim nan leh hriselnaa hma kan sawnna tura darkar 24 chhung khaihhlak lova thawk ṭhintu, mihring piantirh aṭanga thihni thlenga enkawltu, emergency leh emergency lo pawha kan mamawh a, kan pun hmasakte an ni.

Nurse te hi Health Care System a a khawlpui awmna (Engine Room) tih hial khawpa pawimawh niin, Mipui a mamawhtu leh hriselna atana enkawlna an hmuh tur dik tak an hmuhna tura thawktu leh kawhhmuhtu an ni. Mipui lam pawhin hriselna lama thawktu NURSE te hna kalhmang hi kan hriat ve fo a ṭul ṭhin, mipui tana thawktu, enkawlna petu tur an ni a lawm, tih vanga hah thei lo leh englai pawha an chunga a sang ber kan phut fo ṭhin hi a dik ber em? An hna kalphung, an hahzia, an indaih lohziate kan hriatpui ve ṭhin em? Mipuite hi, hriselna lama thawktute tan kan ṭawngchhuakin an thlavang kan hauh ngai em? An tan kan ngaihtuahna kan lo sengin kan ṭanpui ve tawh ṭhin em le?

Mizoramah hian Nurse te hi kan indaih lo em em a, Nurse pakhatin damlo a enkawl zat tur ang hian, Hospital leh Health Centre a thawkte hi kal thei ta ila chuan tun dinhmun ai hian kan hriselna pawh hi a ziaawm maithei a ni. Mualphona leh insawiselna thleng fo ṭhin pawh hi a chhan dik tak chu indaih lohna avanga thleng a ni fo ṭhin a ni.

Miin enkawlna ṭha a dawn dawn chuan a enkawlna petu Staff a awm a ngai a, chumi awm tur chuan Sawrkarah post a awm a ngai a, post hnawhkhat tur chuan sum a awm a ngai leh a, sum awm tur chuan mimawl berin a chhut thiam dan pawhin Sawkar lam kan hotute leh Ram hruaitute, Ram leh Hnam hriselna ngai pawimawh tlattu, heti lama ngaihtuahna fim hmangtu leh hmasawnna duhtu an nih a pawimawh takzet a ni.
Mi tinin hriselna ṭha kan neih theih nan, kan thawhna hmun ṭheuhah; kan thiamna, theihna, kan finna zawng zawng nen, theihtawpa thawk turin hma i la zel ang u khai, chu chuan hriselna lamah hma min sawntir ngei ngei ang, tiin kan inchah mawlh mawlh a ni e.

- C THANKHUMI M.Sc (N) Nursing Superintendent Synod Hospital Durtlang