FATE ZIRTIR LEH KAIHHRUAI KAWNGA NU LEH PA MAWHPHURHNA
Kan hna avangin midangte chunga thihna leh chhiatna thleng kan hmu zut mai a! Ka chungah emaw ka fate chungah a thleng ve thei ang tih ka ngaihtuah thlen loh chang a awm fo. Mi zawng zawng kan la thi vek dawn a, kan thih hun tur erawh kan hre si lo! Vawiinah thihna hmachhawn ta ila, Pathian tawk turin kan inpeih em? Kan fate hian hmachhawn ve ta se an nun dan hian khawi hmun nge a thlen ang tih kan inzawh fo a pawimawh hle!
‘He khawvel hi kan khualzinna ram a ni’, tih te, ‘Kan kum hlunna tur a ni lo’, tih thu te hi chhia leh ṭha ka thliar thiam ve theih aṭanga ka lo hriat fo an ni a. Ka nunah awmzia neiin thu ril tak a sawi erawh ka hre ngai lo thung. ṭumkhat ruang chhar endikin kan kal a, ka thinlungah fiah tak maiin “An damlaia hausa em em te, hausa lem lo te, hmelṭha leh ṭha lem lo te, zaithiam leh thiam lem lo te, chhungkua leh kohhran tana ṭangkai leh hnawksak zawk te– tute pawh mai hi boral thut thei reng kan ni a. Kan thih tawh chuan eng mah lo mai, ruang ṭawih rimchhe em em kan ni ngawt mai dawn a lo ni. Kan thlarau chhandama awm si lo hian- Lalpa laka kan rochan, kan fate hnenah kan zirtir duh leh kaihhruaina pek tur ang pe hman lovin mual kan liam mai ang tih a va hlauhawm em!” tih thu hi alo thleng a.
Lalpa laka kan rochan fanau te kan enkawl leh kaihhruaina kawnga thil pawimawh tam tak zingah point pathum lek ka han chhawpchhuak duh a.
1. Fate ṭawngṭai nun zirtir: Bible-ah ṭawngṭai mi tam tak kan hmu a. Pathian ṭihtu ṭawngṭaina chu ringtute chakna leh thiltihtheihna hmanrua anih zia kan hmu fo bawk. Ringtu nuna pawimawh em em chu ṭawngṭai nun kan neih leh ṭawngṭai thiltihtheihna a taka kan chan hi a ni. Nu leh pate hian kalphunga kan neih vang ringawt hian kan lo ṭawngṭai liam mai mai em? Kan faten ṭawngṭai thiltihtheihna a taka an hriat theih nan kan zirtir a pawimawh hle. Thufingte 22:6 ‘Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtir ula, a upat hun pawhin a thlah lo vang’, tih aṭang hian kan fate hi ṭawngṭai nun zirtir theih an nih zia leh, nu leh pa mawhphruhna san zia kan hmu thei awm e.
February 2022 khan NexGen Junior Club te’n kum 6-9 inkar tan intihsiakna an buatsaih a. Ni ruk chhunga Pathian thilsiam zinga an duh ber, mahni lak ngei thlalak thehluh tur a ni a. Ka fanu chuan mawi a tih em em van dumpawl thla chu lak a, thehluh mai a han tum a. Nimahsela, Pathian hnena thlen a, ṭawngṭai phawt turin kan ti a. Thuawih takin ni thum chhung ṭawngṭaiin Pathian a rawn ta a. A ni li naah chuan kawmchhakah a tlan chho a, a kum phu lova mawi thlalak a rawn hawn a, lawmman la tura thlan zingah a tel ve ta nghe nghe a ni. He a thil tawn hmang hian Thufingte 3:6 thu ‘I kawng zawng zawng ah amah hre reng la, I kawngte chu a kawhhmuh zel ang che’, tih awmzia hi a hriat phah a, a puitlin hun pawha a thlah loh kan beisei.
2. Fate sualna hai der loh: Khawvela thil harsa bera an sawi ṭhin chu ‘fa enkawl’ a ni. Kan fate’n thil diklo an tihin- nu leh pa leh naupang enkawltute hi kan ṭanrual a ngai a. Pakhatin thununna nen kawng dik kawhhmuh a tum laia, pakhatin a tum ve si loh chuan rah ṭha a chhuah mawh hle ṭhin. Khawtlang, ṭhen leh rualte laka mualpho hlauh vanga hai der pawh a awm thei awm e. Heng bakah hian pi leh pute pawhin tute enkawl kawngah zir tur tam tak kan nei ve ngeiin a rinawm.
Rev. Dr. C.Vanlalhruaia leh Pi K.Vanlallawmi ten fa pali (mipa 3 leh hmeichhia 1) puitling taka an enkawl chhoh dan hi a ngaihnawm viau mai. An fate zingah sual kawng zawh zeta, an chhanchhuah leh tak chungchangah “Engtinnge, vawiin a dinhmun sang tak hi a thlen theih si?” tia zawhna chu “ṭawngṭaipui turin zing ṭawngṭai inkhawmah te, rawngbawlpuite zingah, chhungkua leh ṭhian ṭha te zingah kan thawh ngat ngat e” tiin a chhang a ni. Pastor mah ni se, an fapa kha Pathian leh a mite puihna tel lo chuan an chhanchhuak thei dawn lo tih an chiang hle a ni.
Kan fate fel lohna kan bula an sawiin ṭhenkhat chuan pawm harsa kan tih bakah min hrilhtute kan haw let lek lek zawk ṭhin awm e. Kan fate thil chin ṭha lo leh sual kawng zawh thu nu leh pate beng a lo thlen meuh chuan, an lo kal thui tawh hle ṭhin an tih hi hre reng ila. Kan fate hmangaihna avangin pawm ngam a ṭul hmasa a. An mualpho thup nana humhim tum a, thup theih loh hnua an tisa leh thlarau nunin a tawrh leh si ai chuan, ṭanpuitu hnai reng Pathian leh a mi te emaw, mithiamte pawh pun vat hi a finthlak ber.
3. Mipa fa enkawl: Mizo mipa te zingah Pathian ṭih mi, entawntlak tak tak te kan nei ṭeuh. Chutih mek lai chuan, ruihhlo vanga kan Mizo mipate kan chan nasa lutuk hi ram leh hnamin kan tuar chho mek niin a lang. Mipa fa kan enkawlna kawngah hian nu leh pa ten ngaihtuahna thar kan sen a ṭul tawh viau lo maw?
Excise & Narcotics Department-in an chhinchhiah danin kum 2000–2022 April thlenga damdawi vanga boralte chu mi 1390 (mipa- 1112, hmeichhia- 278) an ni. Heng mi te hi a tlangpuiin kum 25-45 bawr an ni a, zu vanga boral te erawh chhinchhiah sen annih loh thu an sawi. Additional Chief Registrar of Births & Deaths Mizoram in January-March 2022 chhungin mipa thi (thi hrim hrim) 1268 an ni der tawh a ti. A va pawi tehlul em! Hetianga kan kal zel chuan kan ram hi a dingchhuak lo ang tih a hlauhawm em em a. Nu leh pa ni mek leh la ni mai tur te pawhin nasa takin kan inchhung aṭang ṭheuha bul ṭanin- kan fapate kawng dika hruai turin kan beih nasat lehzual ava ṭul em!
Fapa rual nei, Mizote zinga entawntlaka ka ngaih Pu Laithangvunga leh Pi Vanlalzuali (L) te hian fapa medical specialist 2, specialist zir mek 1 leh engineer 1 an nei a. An fate hlawhtlinna chhana an ngaih hetiang hian an sawi a:
a) An nupa in chawngheiin an ṭawngṭai ṭhin bakah naupang hmuhah an ṭawngṭai dun nasa hle.
b) An fate zingah ruihtheih thil lo khawih ve zeuh an awm tih an hriat chuan, an thunun nghal.
c) An fapa sikul a home-work tih loh vanga an hrem, a chhungte bula dawt sawi zui ta chu thunun in sikul kaitir lovin vawkchaw tur dawlṭawm an veh tir a, dawt sawi a ching zui ngam tawh lo.
d) Mipa rual mah ni se, inchhungah chanvo in semin- thleng sil, hmunphiah leh chhuatnawh thlengin an inchhawktir ṭhin.
e) TV en hun an siam chu inleng an neih pawhin an bawhpelh ngai lo.
f) Sum an lakluh zat leh an hman dan chipchiar chu tlang takin an fate an hrilh vek a, an awhzawng lei an ngen lui ngai lo.
Naupangte hian kan chezia an thlir reng a, kan sawi aiin kan chezia hian an nunah thu a sawi thuk zawk fo. Tumah hi fanau enkawl mawhphurhna hlen turin tling kan inti lo mai thei. Keimahni ngei pawh hian kawng dik lo kan lo zawh tawh te, thil dik lo kan tih leh chin ṭhinte avangin insitin hrehawm kan ti a ni thei. Pathian huatzawng kan lo tih avanga Pathian thununna tawng, A khawngaihna thuk tak chang leh te pawh kan awm ang. Kal ngaihna hre tawh lo, chhungkaw retheihna leh sual bawiha tan avanga buai leh beidawng mekte emaw, chhungkaw khawsak harsa lo, duhzawng apiang hlah lo pawh kan ni thei; Kan fate enkawlnaah hian tih theih ropui tak kan nei ṭheuh va. Kan lo dai sual tawh ang kha an dai sual ve loh nan leh thunun an nih ve kher lohna tura theihtawp chhuah tura kawng dik zirtirna hun kan nei hi LALPA zahngaihna a ni.
Kan nu leh pa te aṭanga zirtirna ṭha kan dawn angte kan fate zirtir chhun zawm ila; dawn atana kan duh leh awh em em ang pawh pe thei tura hun ṭha kan neih lai hian theihtawp kan chhuah a hun takzet a ni. Pathianin enkawl tura min pek kan fanau rochan te kan zirtir leh enkawl dan hian khawi hmun nge a thlen anga, eng rah ṭha nge a chhuah ang le? Kan fanau rochan te laka Pathianin mawhphurna min pek te hi- ṭawngṭai nun zirtir a, thunun an ngaih huna thunun leh kan hnam a ral loh na tura mipa fate enkawlna kawngah ṭan kan lak a hun takzet tawh a ni.
- Ammie Lalnunpuii