Chhungkaw entawn tlak

An chanchin ka han sawi tur chhungkaw entawn tlak ka’n tih hi W. Phulpui lal ni ṭhin Pu Lalzara Sailo lal chhungkua te an ni. An chanchin hi a bul balah pawh ka hre lo na chungin ka hmuh ve china ka hriat ang ka han sawi mai dawn a ni.

Kum 1955 June thlaah W. Phulpui khaw ṭhenawm Pukzing khuaah Primary Sikul zirtirtu-ah ka thawk ṭan a, kum 1957 thlengin ka thawk a. W. Phulpui khua hi khaw ṭhenawm an nih bakah Aizawl kal apianga kan paltlang leh chaw fak nan pawha kan hman fo a ni. An chhungkua hi kan luh chhuahna ber an ni a, an khawsak ngelngheh dan leh mi tana an inphalzia hi sawi sen a ni awm lo e.

Pu Lalzara ṭhiannu hi Pi Kapkungi a ni a, an fate Pu Hranghlira, Pi Lalhmingthari leh Pi Ralkhumi te an ni. An ina chawlh hian chhangban ei tur hi an nei deuh fo mai a, balhla hmin, serthlum te ei loa kan chhuah hi a awm mang lo. Chu mai a ni lo, chawhmehah pawh sa mi hmehtir lo hian kan chhuak mang lo. Hna an thawh nasat avangin engkim an nei tih mai tur an ni. An nu Pi Kapbungi kha dawrawn khat thur hian thawsa hliam hluamin vaibalhla phura a lo haw hi kan hmu fo mai. Thil an nei a ni mai lo a, an thil neih kha mi tan an ui lo, mi an hlui phal zel a ni. Sailo lal chhungkua, an ni anga hna thawk nasa kha keia hmuh ve chinah chuan sawi tur an vang awm khawp mai. An fa tlum ber, Pi Ralkhumi hi a la dam a, Aizawl Bungkawnah a khawsa a, mi dang chuan khawvel an chhuahsan vek tawh a ni.

An khawsak a ngelnghet a, ei tur tinreng an neih bakah buh an ngah reng bawk a. Chhek in (buh in) hi pathum lai hi an nei deuh reng a ni awm e. Pu Hranghlira’n a sawi ka la hriat reng chu, “Nikum hmasaa kan buh pawh phur 300 (zathum) ramah a la awm a, kan tlawh zing thei lo,” a tih kha a ni.

Chhiat an tawk

Kum 1956 May thlaah khan chhungkaw pa ber Pu Lalzara a thi hlauh mai a, kan khua aṭangin kan kal ve a. An in bul maiah thlan kha an lai ni tain ka hria. A vuinaah khan, Pu Kawla (Hnahva Kawla an tih ṭhin kha) ho kha kan ni ta berin ka hria, “Hla taka khawdur leh ruahpui sur,” tih hla kha a thlah nan kan sa a. Kan tam vak lo bawk nen, pawn boruak (open air) a ni bawk nen a hla a la sang bawk si a, a sang laiah chuan Pu Kawla kha a solo hi a ni deuh ngawt mai a, ṭha tak chuan kan sa chhuak thei ve mai bawk e.

Lungphun ni

A ni leh thla ka chiang tawh lo nain, kum 1975 ṭhal lai ni ta berin ka hria. Phulpui leh Pukzing inkar kawng lamah khan thlan lung tur lian ṭha tak, chhah ṭha bawk si, a san zawng (sei zawng) pawh kha a duai lo hle awm e. A hma lam leh hnung lamah, a sir tawn tawnah a thla siamin mi ṭhahnem takin do thei turin siam a ni a. Pukzing ṭhalai leh Puldungsei ṭhalai eng emaw zat kan tleh phei a, a kalkawng kha nak pek, hmun rem lo awih deuh maiah kalpui a ngai si a, kan hotupa Pastor Liandova te lai lai kha an let thial thial mai a. He mi ni hian vawk pa sum sarih lai an talh a, in kan thlen zo ta lo nghe nghe a ni.

Zanah a tuka talh leh tur Chakma khua ami bawngpa azan azanin Pu Hlira hovin an zuk kai leh a. A tuka bei ṭha leh tur chuan Pukzing ṭhalaiho leh Phuldungsei ṭhalai hote kan riak ta hlawm a. Zanah chuan inkhawmna an buatsaih a. (Ka hre sual palh mai thei a) Pro. Pastor Thansiama’n thu a sawi a. Isua thlema a awm thu a sawi a, a sawi dan pawh hriat ka la nei nual nghe nghe. Inkhawmnaah chuan, “Mikhual zawng zawngte khan zan mutpuan lak ṭheuh tur,” tiin a lakna tur hmunte an puang vek a. Zan mut puan tur laa kan han luh chuan an puan thulkhung kha an lo vawm vum thur mai a, kan duh zat ṭheuh kha kan la niin ka hria.

Tun thleng pawha ka la sawi fo chu, puan thulkhung khatianga tam kha ka la hmu ngai lo a, lo chhiar ta vek ila a tam turzia kha aw. Mizo zingah puan thulkhung khati zat zat nei kha a awm theih dawn em ni ka ti rum rum mai a ni. An nu Pi Kapkungi kha puan tah chaka sawi a lo ni ve reng reng bawk a.

A tukah chuan lungphun tur zawn chuan kan thawk ṭha leh a. Kan hotupa Pastor Liandova khan, “Ka rem hriatin i ti ang u, lung hi a hlai zawnga phah lovin a sir zawngin i ti uai thung ang,” a ti a, ‘a tih chi lovang’ tiin an lo hnial hlawm a. “Mi lo hnial lo ula, ka rem hriat a ṭhat loh chuan in remhriat ang chuan kan ti leh mai tur,” a ti a. A sawi ang chuan a hlai zawnga phah lovin a sir zawngin kan tiuai ta a, a lo ṭha zawk a ni ang chu kan thlen ta mai a ni.

Tlipna

Ka thu han thawh ve hi kum 60 (sawmruk) lai kal tawh ami a nih bakah ziaka lo vawn ṭhat a ni lo bawk nen, tihsual palh awm thei tak tur niin ka ring. Chutiang a lo awm palh a nih pawhin thupha chawi ka inhuam nghal e.

Tunlai huna chhungkaw ropui kan teh danah phei chuan an langsar vak lo a nih pawhin an hun laia Sailo lal chhungkua ami mahni kutkawih ngata mi hlawhtling leh zar zo tham chhungkua an lo din kha a ropui hrim hrimin ka hria a a. Keia hriat ve leh hmuh ve loh tam tak a awm ang tih ring chungin ka han hmuh pui ve chin pawh hi, ‘thamrala’n ka phal lo a ni’ tiin ka han pholang ve mai a ni e.

- K. Biakzinga, Reiek