HUANTHLAIA INTODELH KAN NGAI E

Kum 1995 daih tawh khan Hnamchhantu Pawl (Pu R. Ram­hmangaiha pawl) te chuan Zoram thlaia kan intodelh theih nan heng thlai hrang hrangte-ah hian economic blockage siamin phai lam aṭanga lak luh khap tumin hma an lo la tawh a, jail bang an lo zut phah tawh a ni. 

Chung thlaite chu 1.) Alu 2.) Purun sen leh var 3.) Aieng 4.) Zikhlum 5.) Parbawr 6.) Bawkbawn 7.) Bawrhsaiabe 8.) Tomato 9.) Carrot 10.) Maitamtawk 11.) Berul 12.) Changkha 13.) Bean te a ni. 

Tunhma 1960 hmalam chuan Zoram hi ei leh barah a intodelh a, kan mamawh buh leh thlaichi kan thar chhuak a, kan silh leh fen thlengin kan intodelh a ni. La an dek a, mawi tak takin silh leh fen tur an lo tah chhuak ve mai. Ṭam a tla a nih loh chuan khaw tin ei leh barah kan intodelh. 

Hun a lokal a, Aizawla sorkar hnathawk leh Mission hnathawk, lo lama hma la ve lote huan thlaia chawmtu, Sairang, Durtlang, Sihphir, leh Melthum/ Hlimen, Melriat thleng an awm a ni. Ram buai hnuah nasa takin Aizawlah kan pem khawm a. Mamawh a lo sang a, lo neih turin min daih loh bakah sorkar hnathawk leh sumdawng an lo pung a, Mizoram chhunga kan thlai tharin min daih ziazang a ni ta lo. 

Phai aṭanga kan chawk luh a lo ngai ta. Silchar leh a chhehvela mi fertilizers a chawm kan chawk luh a ngai ta. Eng ang fakauin nge kan hriselna heng phai thlaite hian khawih pawi ang maw! 

Zoram ṭhalaite kan intlan­siakna lam a nih miau loh avangin 'thlaiah' kan mamawh chu Vai­rengte aṭanga Silchar inkarah kan innghat a. An ram zawl ṭhaa fertilizer nen ṭangin Aizawl chang lo Siaha thlengin thlaiin min rawn chawm kumkhua ta mai a ni. 

Phaizawla kan leilet, Agricul­ture potential area kan neih ve lah chu vai kan enkawltir a, a thar chu an ta vek a ni mai. Kum khatah vawi khat buh thar kan insem a (vai thawktute nen) 50:50 in. A bak thlai chu an ta vek turin kan pe tawp a ni ber. Hei hi ka mit ngeia ka hmuh a ni. Bairabi Zophai, Buhchangphai, Phaisen, Buarchep, Saihapui V, Phainuam, N.Chawnpui, Chemphai leh avel leilet zawng zawng ka mit ngeia ka hmuh danin kan leilette chu vai enkawl vek a ni. Chhungkaw khatin Chemphai-ah buh an lo at ve tih chauh lo chu. 

Zawi zawi erawhin kan ṭhang­harh ve hret hret a, thlaia Aizawl chawmtu zingah Serchhip leh Thingsul tlangdung lam an tel ta nawk mai. Tlem lai deuh aṭang khan Serchhip Zawlpui zikhlum rinrawlah kan neih ta, an zikhlum hi a hang tui a, ei pawh a ngaih-ṭhatthlak bik e. 

Zoramah hian khaw tam takin leilet kan nei a, mahni enkawl leh khawchhak lam unaute enkawl a siam kan awm bawk. Champhai zawl te Chamdur te Phura te leh Zoram khaw thlanglam Chakma luah ramah te hian leilet tur zawl ṭha a tam mai. Kan rama zawl, leileta siam tlakte hi hmang ṭangkai ila chu buh leh balah kan intodelh mai awm e. Chakma Area sawi takah chuan tunhnai hian an ṭhangharh a ni ang, an phaizawl neih ang ang buldozer-in an nawr tir nasa mai. 

Vanduaithlak takin hripui (Covid Pandemic) a leng a, phai lam thlai lokal a tawp a, hmun hrang hrang aṭangin khawpui lamah thlai ei tur kan thawn zut zut mai, a lawmawm e. Hetih mek lai hian kum khuaa min chawmtu phai aṭang pawhin a lo chho ve leh tho, mahse ṭum dang anga tam erawh a ni lo. Huan thlaiah Zoram hi hma kan lo sawn hle tawh tih a lang. 

Kum 1995 a Hnamchhantu Pawl-in an lo dan kha chhunzawm ni phei se chu kan lo intodelh reng tawh dawn a lo ni. Chhurbura anga ‘nise chu’ tih a hun tawh love. Tun Hripui lo thleng hnua 

ṭampui (Economic Pandemic) lo thleng tur lo in ralrinna atan Zoram hi i harh ang u. 

Phai aṭanga thlai, fertilizer a chawm lalut lo hian mitin te puanven sawi chhingin kan ram, huan thlai engkim ṭhat duhna ramah hian intodelh turin ṭan i la ṭheuh ang u. Tichuan huan thlaia intodelhna (economic independence) kan puang thei dawn zuk nia.