Thingtlang lo neih bansan lovin A system tih danglam zawk tur

Mi ṭhenkhatin thingtlang lo neih hi bansan tur ti ṭhin mahse, Mizote hian tuna kan ei lai ber chaw kan tih loh hi chu chaw atan kan ring thei tak tak lo. Tuna vai buh kan tih mai hi vitamin a tam leh tam loh pawh ngaihtuah lovin tlawm deuha kan hmuh theih phawt chuan lawm em emin kan lei mai ṭhin. Chuti chung pawh chuan buhfai leina tur sum kan neih mai ṭhin loh avangin thingtlang lo nei lo thei lo dinhmunah kan ding a, kan nei leh ta mai ṭhin a ni.

Lo kan neih a tha kan sen leh buh kan thar chhuahte hi a inmil lo tih hre reng chungin tihngaihna dang a awm bawk si lova. Buh tlemte thar tur pawhin kawla ni chhuak chhiarin a sur a sa hnuaiah chawfun paiin kan feh tuk tin a. Chuti chung pawh chuan hawp khawp kan thar lo a, kan hrisel loh phahin kan tar hma phah leh nghal. Khamkhawp tal chu thar ni ila ziaawmah a la ngai theih deuh. Lo kan neih dan hi tih danglam theih reng a ni a, tihdanglam kan tum bawk si loh chuan bansan mai pawh hi ṭha zawkin a lang reng a ni.

Mipuite hian kan tuar nasa em mai kan ram hi heti ang renga kan kal zel dawn a nih chuan kan hmabak zel tur hi kei chuan ka ngaihtuah ngam lo. Thingtlang lo neih thlakna tur niawm tak tak kan han thar chhuah chhunte lah chu Vairengte leh Bagha bak market kan pel thei si lova. Teak kum 20 chuang kan chhungkuain kan lo thlir ve ber, keimahni huana kan phun, kan ta ngei pawh hralh a lo hun meuh chuan kan han hralh dan te hi a hahthlakin a hlawk lo em em a. Vairengte, Bagha, Kanhmun, Zawlnuamah te hian kan bak samah ṭhamin an duhna lam lamah min hnuk a ni ber e. Heti chung hian thingtlanga awm berten thingtlang lo neih kan bansan leh nghal chuan tunah mipuite hi kan retheih tawh tehlul nen mipuite hi i rethei lehzual sauh ang u tihna a ni mai. A aia ṭha leh handam leh hlawk, market nghet a awm chuan mipuite chu thingtlang lo neih bansan rawh u tih ngai lovin kan bansan mai ang. Lungpui te au hmain lungte ka han au mai teh ang. Kan mithiam te auh chhuahna te a ni mahna.

Tunah chuan ṭhangtharte thiamna hmangin handam zawk leh awlsam zawk leh hlawk zawka thingtlang lo neih pawh a hun ve tawh hle a ni. Kei ve tehlul irawm aṭang hian ram hmasawnna tur khawp han phuh chhuah tur a awm lo a. Ka han sawi tum thingtlang lo neih hi kumkhuaa lo atan neih hlen tawh tur a nih avangin lo tur pawh duh tui taka thlan a ngai a ni. Lo hi ṭin khat hmun bak neih a ngai dawn lova, parual deuh tan pawh a zau berah ṭin hnih hmun a tawk a, lo hal hmain hrui sei deuh, a tlem berah 10 (sawm) lo neih lawk tur a ni. Hrui hi a rei berah kum hnih aia rei hman a ngai lo ang.

Mi tam deuh pawhin in siam ṭawmin a inhman ṭawm theih a ni ang a, lo hal zawh kangvarah hrui chu feet khat dan zelah lo dung zawng leh lo vang zawngin pawh kawkalh tur a ni. Hrui indehna lai zelah mau phel peg khen a chhinchhiah zel tur a ni. Khen zawh hnuah hrui chu lak sawna lo pumpui chu chutianga mau phela khen chhuah vek tur a ni. Mau phel phunna chu buh bi tur a ni. Buh bi hi a khur laih tur a ni a, a khur laihna khawl a awm a, a zau lam dm. inches 8, a thuk lam inches 6 a thukin second 5 ah a lai verh zo a. Buhbi tur mau phel kan phunnaah zel khan verh zung zung mai tur a ni. Hrui leh mau kha lo dangah a hman leh theih nghal zel a, a verhna khawl chu in engemaw zat inṭawm theih a ni a, sawrkarin subsidy-in a sem ang a, handam takin buh khur kan lai zo mai dawn a ni.

Buh khur chu nikhaw awmdan a zirin kar khat emaw kar hnih emaw nisaah pho tur a ni a, chumi hnuah a khur chu lei chunglang kang vap al chuan hnawh khah tlat tur a ni. Hei hi a har lo, a khur hnawh zawh hnuah kan lo chu a pumin hlo chi thahna machete (R) Bur khat Rs. 325/- vel manin kah chhuah vek tur a ni. Bur khat hi tui ṭin 5 ah pawlh tur a ni a, lo ṭin khat hmun hi bur hnih kap tawk tura ngaih a ni. Zing dai hul hma ngeia kah tur a ni a, dai hul hmaa kan kah zawh hman loh chuan a tuk zing dai hul hma bawka kah leh tur a ni. Kah zawh aṭanga kar khatnaah buh tuh chauh tur a ni. Buh kan tuh hmain kan buhchi chim pil thei tawk tur tui daha chi al tur a ni a, a al hle tawh ang tihah tuiah chuan chaw chhum hminsa thlak tur a ni; chaw a rawn lan chhuah hunah chuan a al tawk ta tihna a ni a, chutah chuan buh chi chu ni khat leh zan hnih chiah tur a ni.

Chumi hnuah buh chi chu khur khatah fang 4 zela tuh tur a ni a, buh a lo san deuh hnuah hnim chu a rawn ṭiak ve chauh a, hrui ngil taka pawha khur laih a nih avangin hnim lo ṭo pawh chu huan samna khawlin hawl mai tur a ni. Buh vuakna khawl hi Mizopa ngeiin an siam thiam tawh bawk a, awlsam tak leh handam tak, hlawk takin buh a thar ṭeuh theih dawn a ni. Ṭin khat hmunah hian ṭin 500 a thar theih ang a, Champhaia pa pakhat chuan phur 240 (ṭin 720) a thar thei a ni. Tin, lei leh theihnaah SRI hmangin buh kan thar ṭeuh bawk ang a, chutia buh kan lo ngah tawh chuan buh deng khawl lian ve deuh chi - favai hraw te, favai pangngai te, favai thlum te, buhṭawm te, buhfai te, buhkem te a hran ṭheuha tichhuak thei chi buhdeng khawl, ni khata ṭin tam tak deng thei kan nei ve ṭeuh tawh ang a. Buh neitute tan buh den man a tlawm hle tawh bawk ang a, vawk leh ar chaw-ah favaiah pawh kan intodelh ang a, a ṭul danin Vety khawlah pawh a thun vek theih ang a, sawrkarin kan buhfai chu to takin min leisak ang a, Delhi lama buhfai man thla tin maktaduai tel liam thla ṭhin hi kut hnathawktute hnenah a lut tawh dawn a ni. Hei ringawt pawh hi chhenfakawm tham a ni.

Sawrkarin kan buhfai a lei chu Ration-ah a sem chhuak leh ang, hei hi thil tih theih vek a ni. Burma-ah pawh mi tam takin buh an thar a, an ei a, a kum lehah an thar leh a, anmahni thar bawk an ei leh mai a ni. Chutiang chuan kum rei fe chu an la kual zel chu a nih khi.

A kum lehah chuan lo dang neih leh vah a ngai tawh lo ang a, kum khat lo vah awl ringawt pawh hi a hlu lutuk. Lo vah hun leh hmaa terrace siam duh tan a siam theih bawk ang. Terrace siam duh lo tan hrui hmang tawh lovin nikuma a khur leh khur inkarah an verh leh mai ang a, chul chu an sam ang a, hal a ngai tawh lo ang a, a khur chu kar khat emaw kar hnih emaw nisaah an pho leh ang a, chumi hnuah lei chunglang hang chu khur hnawh nan an hmang ang a. Nikuma lo an hal avang khan lei tiṭhatu thilnung mit lawnga hmuh theih loh a thih avangin mithiamte kaihhruaina in leiṭha hman phawt a ṭha ang. Hetiang zel hian lo atan neih kumkhua tawh mai tur a ni a, lo atana kan neih loh ram zau zawk hi ramngaw ṭangkai zawkah siam ngei ngei tur a ni.

- Chawngthansanga pa, Chhinga Veng