Written by
Hmingsanga

UNION BUDGET 2017 A SPORTS BUDGET

Finance minister Arun Jatley chuan Union Budget 2017 a pharh tak chu T - Transform, E - Energise, C - Clean a ni thu a sawi a. Thil thar tam tak lang zingah Sports ministry budget tlangpui thuak thuak kan tlir zui ang.

Budget 2017 parh takah khan Sports Ministry budget atan Rs 1943 cr dah a ni. Nikum khan Sports ministry tan hian Rs 1592 cr dah a ni a, nikum aia a tamna chu Rs 350 cr a ni. India hmar chhak state te pualin nikum khan Rs 131.33 cr. dah a ni a, kuminah Rs 148.4 cr dah a ni. Nikum aia a punna chu Rs 17.07 cr a ni thung. Sports ministry tan a sum dah a nikum aia a tam chhan Finance minister Jaitley chuan sawiin "India infiam miten kum 2018 Commonwealth Games leh Asian Games medal tam zawk an lak theih beisei chungin ruahman thar siam a ni" a ti. A pumpui a Sports Ministry budget a punna hi 40% a ni.

Sports Authority of India kutah national camp buatsaihna tur leh tul dang atan Rs 481 crore dah a ni a, nikum khan Rs 416 crore dah a ni; a punna chu Rs 65 crore a ni. Paralympic 2016 ah gold medal pahnih, Silver medal leh bronze medal pakhat ve ve, a pumpuiah medal pali la a, a pumpuiah 43 na dinhmuna a din theihna zawk budget tihhniam sak an ni a, nikumah Rs 4 crore dah a nih laiin kuminah Rs 2 cr chauh dah a ni thung. Special category state Jammu & Kashmir tan Sports tih hmasawnna tura sum dah erawh tih danglam a ni lo a, nikuma dah zat chiah Rs 75 crore dah a ni. Hetih lai hian India hmarchhak, infiamna lama talent nei ṭha zawk leh tamna zawk, state pasarih te inṭawm turin Rs 148.4 crore dah a ni a, nikum khan Rs 131.33 crore chu North East state te tan dah a ni. Nikum aia a punna chu Rs 17.07 crore lai chu a ni. Hei hi mawl deuhin han sem rual ta ila, state tinin Rs 21.2 crore ṭheuhin an chang thei ang. Jammu & Kashmir puala Rs 75 crore dah nena khaikhin chuan a beitham deuh niin a lang. Rio Olympic-ah khan India chuan infiam mi 117 a tirh zinga 6.72% te chu India hmarchhak a chengte an ni.

India ram pum tana inhman ṭawm tur Khelo India programme a hman tur nasa taka tihpun a ni a. Nikum khan Rs 140 crore dah a nih laiin budget tharah erawh Rs 350 crore dah a ni thung. Khelo India budget punna hi Rs 201 crore lai a tling a. Hei hian hmun kilkhawr zawka infiam mi talent neite hai chhuahna kawngah rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm niin sawi a ni. Heng bakah hian PSU (Public Sector Undertaking) hnen aṭangin National Sports Development Fund atan vehbur khawn tum a ni a, hemi atana nikum lama Rs 5 crore dah chu Rs 2 crore ah tihhniam a ni thung a. Hei hi peipun a nih hnuah infiam mi beiseiawm te, chhawmdawlna leh chawikanna turin hman a ni ang. National sports federation hrang hrang te insem turin Rs 302 crore dah a ni a, nikum khan NSF tan Rs 185 crore a dah a ni a, kumin sum dah a punna hi Rs 117 crore a ni.

India chuan Rio 2016 atan khan medal tam zawk hlawh chhuah tumin a bei a. Ministry of Youth Affairs and Sports chuan National Sports Development Fund hnuaiah 'Target Olympic Podium (TOP) Scheme' siamin hemi atan hian budget ah Rs 45 crore a dah a. TOP programme hian infiam mi 100 chuang zet sum leh pai a puiin, infiam mi pakhatah, an beiseiawm dan a zirin Rs 30 lakh - 150 lakh a pe a. Hei bakah hian Annual Calendar of Training and Competitions atan India infiam miten India ram pawna hmun hma ṭha zawk leh changkang zawk a training an neih theih nan leh intihsiakna a an tel theih dan kawng zawn sakin kum 2014 aṭangin infiam mite pualin Rs 180 crore a hmang ral a. Sports Authority of India chuan an hmun hma hrang hrang te thuam ṭhain, India infiam mite pualin sports science lama tunlai thiamna thar ber ber nen an buatsaih bawk a. Heng an hmanraw thar zingah hian anti-gravity treadmills, hypoxic chambers leh neurotrackers te hi a langsar zual an ni awm e. Heng bakah tunlai sports science thiamna thar thar ber berte training na leh inenkawlna lamah hman a ni bawk. Rio 2016 ah infiammi 117 zet a tir naa a pumpuiah 67 niin nikum khan a hun a hmang liam.

Rio Olympic a pahnihna dinhmuna ding Great Britain-ah khuan kum 15 -35 inkar hi mihring maktaduai 18 vel awm angin chhut a ni a, India ramah chuan kum 15 -35 inkar mihring hi maktaduai 400 aia tam mah an awm thung. Great Britain hian Rio Olympic-ah khan medal pakhat an lakna atan £5.5 million ($ 7 million) vel an seng niin sawi a ni a. Great Britain hian a pumpui thuah $ 1.5 billion (Rs 9000 crore) vel sports infrastructure leh training na atan kum tin Sports atan a hmang a. Olympic atana inbuatsaih nan kum 2013-16 chhungin $ 350 million vel an hmang a. Hetih lai hian India chuan $ 500 million (Rs 3,200 crore) vel an hmang a. Great Britain hian infiam mi 374 tirin a sum sen zat chu $ 350 million a ni a, infiam mi pakhatah $ 1 million vel seng ang an ni a, a pumpuiah pahnihna an hauh phak. India-in Rio Olympic atana a sum sen zawng zawng Rs 3,200 crore erawh chuan silver medal pakhat leh bronze medal pakhat chauh a lei chhuak si.

India hi kan hriat ṭheuh angin mipui tam ang aiin infiamna kawngah a hnufum ang reng hle. Hman aṭang tawhin sawrkar thar lo piang apiangin sports tih hmasawnna turin ke pe ve ṭhin bawk mahse a pawimawh hmasa sawrkar sum bawmah sum a dah tam ngai lem lo tih chu tlang hriat a ni. Hei chauh a ni lo a, PSU leh corporate house te pawhin India infiam mite tan sum an thap huai ngam lo a, India infiam mite hi zawrh sum a chantir a, anmahni aṭanga hlawkna tel let tur an hmuh loh avang niin sawi a ni. Hei vang hian India infiam mite hian harsatna tam tak an tawh phah a, khawvel huap infiam mite intihsiakna hming lam tham an tam lo.

Khawvel ram changkanga infiammite hmun hma neih te leh an training neih dan te nen khaikhin phei chuan India dinhmun hi a la hnufual hle. Hei mai a ni lo, India ramah hian infiamna leh politics thil a kal kawp nasat avangin harsatna tam tak a awm bawk ṭhin; hruaitu nih inchuhna boruak a lian a, hruaitu nihna an khelh hrep hnuah an han tling ta cheng a, infiamna lama pawl an hruai tan hna an thawk tak tak ang chu tih laiin a ni lo lam zawk an buaipui a, politics-ah hlawkna umin chu kawng chu an zawh nasa zawk a, infiamna tih hmasawnna kawng zawk chu hlamchiah a ni hlauh thung. Rio Olympic-ah heng zawng zawng rah chhuah hi kan hmuh kha.

Budget thar a sum dah a punna hian India ram chhung leh Mizoram thleng pawhin rah ṭha chhuah se, sawrkar laipui a sports tih hmasawnna tur sum awm te hian Mizoram thleng pawhin rah ṭha chhuah mawlh teh se.

- Hmingsanga