Written by
VL-a Tuikual South
Aizawl

P& E DEPARTMENT CORPORATION A LEH

Power and Electricity department hotute chuan Corporation-ah leh an nih chuan consumer tlemna deuhah an service a ṭhat theih loh tur thu an sawi chamchi a. Rilru a lo lang ta chu bank, mobile phone service te, damdawi lam leh a dangte hian khawpui market lianah chauh hna ṭha taka thawh tum ve ta se kan ram hi a ṭhang mawh awm mang e tih hi a ni.

Sumdawnna te leh service dangte pawh hi khawi ramah pawh khaw te deuh leh hmun hla deuh zawk mihring tlemnaah te chuan khawpui mihring chen tamna ai chuan a hlawk lo deuh zawk ngei ṭhin a, mahse sawi tawh angin a hlawk deuh leh hlawk lo deuh chu a awm vek a, an ṭhat tlanna tur leh hlawkna turin an siamrem mai ṭhin niin a lang. Sa kan lei pawhin a ti hlang hi chu a vangin a ruh kan lei tel fo chu a nih hi maw.

P & E department hi Corpo­ration-ah hian leh ni ta se tun ai hian system mumal, felfai zawk leh mawhphurhna (accounta­bility) sang zawk nen an kal tawh zawk dawn a, chu tak mai chu a nghahhlelhawm zawk a chu a ni. A nihna takah chuan hmasawnna tur a nih rualin corruption dona hmanraw pakhat a ni a, Good Governance a ni tel nghal dawn bawk a ni.

Tuna kan Prime Minister Modi hi Gujarat CM a nih tirh khan an ni pawh Electric-ah hian an buai ve hle mai a. Chak taka hma lain Electricity board te chu corporation-ah a let a, tun dinhmun ropui tak khu an thleng thei ta a ni. Ministry of Power leh Renewable energy (Solar khawihtu) buaipuitu Ministry of New and Renewable Energy (MNRE) leh a kaihhnawih Ministry te khuan an fakin an dah chungnung khawp mai.

Modi khan hmasawnna atan Electric pawimawhzia hriain CM ber kha Corpora­tion hotu lu ber CEO ang deuh thaw thanga hna thawk rimin Gujarat khu a chawisan theih phah a ni.

A dawt lehah chuan Mizoramah corporation an hlawhtling lo tih chhuanlam a lo awm leh ta fo bawk a, hei hi chu zirchian pawh a ngai loin ka hria. Thil lang chiang sa reng chu corporation lo ding tawhah te hi chuan thil dang harsatna neuh neuh piah lamah thil hralhna lam (market) hi an harsatna lian tak niin a lang.

Electric erawh hralhna zawn chawp ngai lovin a tel lova awm thei tawh lo Electric hmangtu eng chhitu ringawt (consumer) pawh chhungkaw nuai hnih leh a chanve chuang Mizoramah hian kan awm sa reng a, Industry, Public water pump, Streetlight, Agriculture leh a dangte nen phei chuan mamawhna hi a sang zel zawk chu a nih hi. Electric tel lo chuan nunphung a buai a ni ber tawh zawk a, chuvangin Market ṭha ber a ni hial zawk tawh awm e.

A dawt lehah chuan Corporation a nih chuan Electric bill a sang dawn an ti thul, mipuiten kan hriat tur chu Mizoram Sawrkar hian kum tin hian Electric leina hi cheng vaibelchhe za tam tak a tum sak ziah a, Corporation a nih pawhin Sawrkarin a tum chin tur chu a pe zel rih tura beisei a ni. Sawrkar hian kut a sil mai bik tur a ni lovang.

State dangah pawh tih dan kalphung copy tur ṭha tak a awm. Corporation a leh a nih rual hian Financial Restructuring Plan te pawh siam tur a ni ang a, chutah chuan State sawrkarin sum a pek chhunzawm dan tur engkim fel taka dah a ni dawn a ni.

Hemi dungzui hian financial autonomy pawh Corporation hian a nei tel dawn a, power leina man te, repair leh maintenance atana pawisa mamawh te pawh Finance Department leh Treasury a phalna lak hmasak zel a ngai tawh lo ang. Hmanhmawh thila an mamawh te pawh an lei zung zung thei dawn a ni. Corporation a lo nih chuan inrelbawlna a lo felfai tawh zawk bawk ang. Hetih ruala hriattur pawi­mawh erawh chu Corpo­ration a Chairman leh Managing Director te hi political appointment hmanga politician ruat lova merit based a mithiam leh hmangchang hria Sawrkar hnathawk lai ngei ruat an nih nan Dan (Act) an pass turah pawh dah thlap tur a ni ang.

Hetiang a nih avang hian Corporation hotute hi an duh duhin an sapatal thei dawn tihna a ni lova. State sawrkar hi a neitu a nih dawn avangin policy thilah leh pawimawh dangah chuan thupek (directives) an pe thei reng dawn a ni. An hnathawh dan leh kalphung pawh sawrkar hian a thlithlai zui reng dawn avangin duh duh a tal mai mai thei erawh an ni dawn lo a ni.

Hetiang a nih avang hian Corporation hotu te hi an duh duhin an sapatal thei dawn tihna a ni lova. State sawrkar hi a neitu a nih dawn avangin policy thilah leh pawimawh dangah chuan thupek (directives) an pe thei reng dawn a ni. An hnathawh dan leh kalphung pawh sawrkar hian a thlithlai zui reng dawn avangin duh duh a tal mai mai thei erawh an ni dawn lo a ni.

Department anga Electric bo thlau( loss) tam leh hmanraw tha lo leh tul lem lo lei vak vak te a awm tawh lo anga, entirnan thirban atanga Electric pawhna bawm distribution box (DB) kang chhia tam tawh zia ang te hi a bo duak tawh ang a, Small Hydel Project (SHP) siam muang thin lutuk leh kan neih sa hman hleihtheih lohte nen entirnan - Tlawva SHP hnathawh muang lutuk angte hi bo tawh turin kan beisei ngam ang, sum nasa tak a hum (save) a lo ni tawh ang a, ram pawn atanga Electric leina sum senso pawh a lo zia awm tawh ang. Tin, Corporation an nih chuan thawktute thuneihna sang tak (autonomy) neiin hna an thawk zawk tur hi an thlahlel tur zawka beisei an ni. A nihna takah chuan Union Teritory (UT) atanga thunei sang zawk State a lut tur ang hian a tehkhin theih hial awm e. Tun a department dinhmun atang hi chuan sawi tawh angin thil lei ngai a awmin phalna lak chhung (file process) a reiin mipui tawrhna a nasa hman thin hle a, a bik takin thingtlang lamah chuan transformer pakhat a chhiat pawhin thlak tura lei chhung a rei thei thin hle a nih kha.

Tuna P&E department a thawktute hian an dinhmun an ngaihtuahin corporation a awm hi an chak lo mai ni loin an dodal zawk ni berin a lang. Hei hi an lo hriat ve a ngai P&E department hi Sawrkar in ram leh mipui tan a din a ni a, thawk tute aiin mipui hmakhua an thlir zawk tur a ni ang. Manmohan Singh a Union Finance Minister a nih lai a Indian Economy siam thatna tura Economic Liberalisation Policy a kalpui dawn tum a Sawrkar hnathawk lian ho (beaurocrats) thenkhat Licence Raj an tih thin hoin an thu neihna sahthlak thenna tura ngaia an phur loh zia kha a hriatchhuah theih rum rum awm e. Thil tha tak tur pawh nise thil thar thleng tur ( Change) a awm dawn hi chuan dodalna hi chu a awm ve fo thin an tih hi a thleng ve mek a ni ber e. Mizoram P&E department a thawktute hi Corporation ah hian an dinhmun hi a chhiat phahna tur a awm chuangin a lang lo, Sawrkar hnathawk an la ni dawn thova, ham thatna engkim nen hawhchhuah (deputation) angin an thawk mai dawn a ni a, corporation a nih tawh hnuah erawh chuan thawkthar tur te chu corporation a thawk pangngai in an la lut (recruit) tawh mai dawn a. Harsatna dang dang a lo awm palh a nih pawhin a chinfel theih (addressed) vek a ni ang.

Corporation a luh hi hmasawnna tur a nih avangin hna pawh tun ang ringawt lo deuhin thawh nasat a ngai dawn a, thil tih mai mai leh inthlah dah a rem lo leh zual dawn a, “Department ang hian tun a kan service hi a chhe lo, Electric hrui, ban leh a dangte repair kawngah kan tha tawk a, corporation ang chuan kan tlin lo zawk ang” an tih te hi chu Corporation ah chuan system a felfai zawk dawn avangin tun ai chuan an service quality a tha zawk dawn a, mipui tan a tha zawk dawn hrim hrim a ni.

A bik takin thingtlang lam a Electric chungchang a harsatna tun dinhmun a kan hriat thin mek ang chu a ni mawlh lo ang. Tin, Corporation ah chuan sum hman dan chungchang ah pawh mumal leh uluk taka endik (audit) a ni leh zual tawh ang a, heng stock, inventory, book of account, balance sheet te uluk taka vawn tur anih tawh dawn avangin mipui sum nasa takin a him leh zualin bo thlau a awm thei lovang.

Chu mai bak ah heng sum thahnem tak hum a tang hian mirethei zawkte chu Delhi CM Kejriwal Sawrkar in an tih ang khuan Electric bill unit 100 thleng chu a thlawnin a sem ve theih hial awm e. Tin, Corporation ah chuan thuneitute leh mi thil ti thei ten duh duh a P&E department an zen thin nia sawi awm deuh thin pawh hi a rem tawh lovin a theih loh hial dawn avang zawk hian Department atanga corporation a leh hi thil ti thei te chuan an dodal a nih hi rinawm deuh reng a, hei hi P& E department Corporation a leh harsatna mutan lian ber pakhat a ni tih mithenkhat thil hre deuh ten an sawi hi a pawmawm hle a ngaih a ni.
India ram in Electric chungchanga a innghahna ber Indian Electricity Act 2003 hian State tin a Electric department leh board te chu corporation a let turin a phut tlat a, chuvangin helai Mizoram a mithenkhat ten rual awhna nei miah lo leh hmasawn tumna awm ang ang dodal a, State hnufual deuh thenkhat Electric chungchang a hmasawn lo leh hnufual takte pawh corporation an la nih chuan loh thu an sawi rik fo hi a hun tawh loh khawp mai.

Tun Sawrkar kal mek ah hian P& E department atanga Corporation ah leh hi an hotute tawngkam atang hian a beisei awm ta si lova, chuvangin ram hmasawnna duh tak tak leh ram siamthat duh a au thin Political party te pawh hian nakum inthlan lo awm turah hi chuan P&E department Corporation a leh hi election manifesto a dah hial a hun ta hle mai. Hmasawnna kawnga rualawt ram hruaitu kan mamawh ta hle a ni ber e.

- VL-a Tuikual South, Aizawl