Written by
C. Laldinsangi Social Worker
Tobacco Cessation Clinic Civil Hospital, Aizawl

Vaihlo zuk leh hmuam hriselna tichhetu

Kan pi leh pu te aṭang tawhin Vaihlo zuk leh hmuam hian kan Mizote nunah bu a khuar thuk em avangte leh kan taksa tichhe nghal buaih buaihtu a nih lo avangte pawh a ni mahna, tun thlengin taksa a khawih pawi thui theihzia in hrilh nawn fo ṭhin a ni a. Mahse kan ramah rem lam leh vaihlo zuk leh hmuam ti ṭhin te pawhin sim tum lama hma la duh kan la pung tawk lo hi a pawi hle. Hetiang hi kan dinhmun a nih lai hian sawi leh sawi hnu tia theih pa tawp chhuaha vaihlo zuk leh hmuam ṭhat lohna kan tlangau pui zel a ngai si a nih hi.

Vaihlo zuk leh hmuam hmang hnem ber nihna tun thlenga kan la hauh tlat te hian kan ram hmel a tih balh mai bakah in chhuang thei kan la nih lohzia a lang chiang hle awm e. Kawng tam takah kan ram aia changkang zawk te nun dan entawn ching kan ni ta sa sa, vaihlo zuk leh hmuam an hmang ve lem lo leh an nun a ti buai ve lem lo tih te hi hriain entawn ve ta zawk ila a va ṭha dawn em! Korean nula tuibur hmuam, sahdah hmuam hmuh tur an awm lo ringawt te pawh khi entawn ta zawk ila, keimahni ro roah kan hmel te pawh a ṭha zawk em emin a rinawm.

Vaihlo zuk leh hmuamah hian hriselna tichhetu, a bikin cigarette-ah hian chemical ṭha lo chi hrang hrang 7000 chuang lai a awm tawh a, heng mai bakah hian cancer thlen theitu mithiamten an hmuh chhuah 80 ai tam pawh a awm a ni. Vaihlo-ah hian nicotine tur mihring a ngawl vei tirtu a awm bawk. Engpawh nise vaihlo zuk leh hmuam hian cancer natna a hmangtu te ah a thlen nghal ngei ngei lo tih hre chungin cancer neih theihna chance a sang tih hriat a ṭha. Vaihlo zuk leh hmuam hian mihringah cancer a thlen hma hian natna dang - khuh benvawn, chuap tuitling, chuap ro, pumpui lawng, ngawr leh a dang tam tak taksaah hrisel lohna a thlen thei a ni. Cigarette a ni emaw zozial a ni emaw a hlauhawm dan a inang vek bawk.

Vaihlo tih hian kan han sawi tawh angin zuk khuk chi cigarette, zozial chauh hi a ni tih kan hriat a pawimawh a, sahdah, khaini, tuibur, zarda, shikhar, etc. guthkha aṭanga siam ho zawng zawng pawh hi a tel vek. Mi ṭhenkhatin meizial zu loa a hmuam chi hmang tho si in vaihlo ka ti lo ti tawk ta mai kan awm ṭhin ni awm tak a ni, vaihlo kan tih hian a chunga kan sawi lar zual ho hi a huam tel vek a ni tih hriat ngei a ṭul.

Engpawh nise vaihlo zuk leh hmuam hi kan taksa ti hrisellotu a ni tih kan hriat chian a kan pawm a, kan sim a pawimawh hle. Vaihlo zuk leh hmuam hi sim har deuh ni mahsela sim theih si a nih avangin sim tur chuan mahni in thununna a pawimawh a, in tih paukhauh tlat a ngai a ni. Mahni tumna a vaihlo zuk leh hmuam hi mi tam tak sim thei an awm laiin ṭhenkhat tan chuan mahni tumna a sim theih mai loh te a lo ni ṭhin a, heng mite tan hian an simna kawnga puitu damdawi chi khat kan rama hmuh mai theih a awmchhun chu nicotine gum hi a ni. Nicotine gum hi mimalin an addiction level ang zel a chawh thin a ni. A hminga gum a tel avang ngawt hian chewing gum ang mai emaw kan ti palh ang tih a hlauhawm hle, he nicotine gum hi chuan vaihlo sim turin a hmang thin-te ah vaihlo zuk leh hmuam chaklohna a thlen ṭhin a ni. Tin, chewing gum anga ṭhial bawrh bawrh reng tur a ni ve lo a, thial dan pawh awmze nei deuha thial a ngai a ni.

Vaihlo zuk leh hmuam sim tum, amaherawhchu mahni a sim thei mai lo te tan simna kawnga ṭanpui theitu tur Mizoram district tin hospital-ah Tobacco Cessation Clinic a awm ve ta a. Sawrkar chawlh ni loah hospital-in entirna hmunah in entir hun chhungin zawhfiah in theih tawkin a thawktuten vaihlo zuk leh hmuam i sim theih nan ṭanpui turin kan lo pui ang che. I hriselna atan leh kan ram lo hrisel zelna atan vaihlo zuk leh hmuam sim I tum uar zel ang u.

- C. Laldinsangi Social Worker, Tobacco Cessation Clinic Civil Hospital, Aizawl