LUNGLEI KHAWPUI HI
Lunglei khawpui hi Satellite Remote Sensing leh Geographic Information hmangin kawng hrang hrangin kan lo zir tawh ṭhin a; scientific report pawh kan ziak ve nual tawh. Tun ṭum chu a duh apiang chhiar turin kawng ka’n ziak teh ang.
Lunglei khawpui nen hian inzawmna thuk tak kan nei ve tlat mai! Lunglei hi ka pian leh seilenna a nih bakah Lunglei awm hmasak, Sailo Lal, Vansanga lal lai (1830-1860 vel) khan min thlahtute chu tuna DC Office bul, DRDA Office awmna lai velah hian an lo khawsa ve tawh a ni.
Vansanga chu a khua leh tuite nen Chhipphirah an insawn tak avangin Lunglei khua chu luahtu awm lovin hun eng emaw chen a awm ta a. Vai len vawihnihna hnu kum 1889-a British sorkarin Fort Lunglei a din aṭang khan Lunglei khawpui chu din thar leh niin, tun thlengin mei mit lovin a lo awm ta a ni.
Lunglei hi Mizoram chhim lama Mizote khaw hlun tak niin, Mizoram khawpui pahnihna tia kan sawi ṭhin a ni a; pawimawh pawh a pawimawh hle reng a ni. British hun lai khan , April ni 1, 1891-ah Lunglei hi South Lushai Hills hmunpui-ah hman ṭan a ni a; Bengal sorkar awpna hnuaia dah a ni. Hetih lai hian Aizawl chu June ni 3, 1890-ah North Lushai Hills hmunpui a ni a, Assam sorkar hnuaia dah a ni thung.
Kum sarih hnu, April ni 1, 1898 aṭangin North Lushai Hills leh South Lushai Hills chu district pakhatah siamin, Assam sorkar hnuaiah dah a lo ni ta a. Hmunpui atan Aizawl hman a ni a, Lunglei chu Sub Division hmunpui a lo ni ta a ni. Heta ṭang hian Lunglei dinhmun chu a hniam ta hle a, hmasawnna awm ve bawk mah se, a chak lovin Aizawl nen tehkhin theih pawh a ni ta lo.
Kum 1952, April ni 26-ah Lushai Hills Autonomous District Council a lo piang a, January ni 21, 1972-ah Union Territory-ah hlankai a ni. Kum 1987 February ni 20-ah State ah hlankai a ni leh ta a ni. Mizoramah sorkar/ ministry eng emawzat kan lo nei tawh a, kan sorkar hruaitute zingah Lunglei pawimawhna hria leh a hmasawnna tura theihtawpa ṭan la awm ṭhin awm bawk mahse, a tlangpuia thlirin Lunglei hi sorkar hian a ngaihthah tulh tulh emaw ni, tih turin a awm ta!
Lunglei hi Zofate tana chhim lam khawpui hlun, ram leh hnam hmasawnna atana kawng tam taka sultutu, Mizoram tana mi ropui leh hlu tam tak chher chhuaktu, chhim lamah chuan zirna hmunpui, Kohhran hmunpui, sorkar department hrang hrang inbunna, hmun hrang hrang aṭanga mi fel tak takte pem khawmna a ni nachungin ngaihsak a hlawh ṭha tawk lo hle tih hi mi tam tak ngaihdan niin a lang.
Lungleia MZU Southern Campus din chungchang te pawh kan hria a. Sorkar Department ṭhenkhat hmalakna duhawm tak takte hmun tur pawh a awm ve ṭhin nain, Lunglei hmasawn dan hian mi tam tak beisei a la pha lo viau niin a lang. Tun hnaiah Lunglei Municipal Council (LMC) din chungchang leh kum 2022-23 chhung atan LMC bul ṭan nan budget-ah cheng nuai 80 dah a nih thu te pawh kan hria a.
Hun rei tak chhung Lunglei High Powered Committee, thil ti thei vak loa awm ṭhin kha, hun eng emawti aṭang kha chuan awmzia a nei chho ta viauin a lang a; Office building mumal tak pawh an nei tawh a . Tuna Lunglei Municipal Council lo ding chho tur hi a hming chauha ding ni lo a, a tak taka hma la thei tura ruahman ni se, a lawmawm ngawt ang.
Lunglei hi hmasawn chak lo leh hlamchhiah fo ṭhin niin lang mahse, mihring kan la tam lo a. Sorkar hruaitute leh mipuiah tumna tak tak a awm a, ngun taka ruahmanna siam a nih chuan khawpui mawi, nuam leh ropui, state dangte tan pawha entawn tlakah a la siam theih ngei ang. A tlangdung hi a lian vak lo nain, a leilung pawh hi a tlangpuiin a nghet thawkhat viau a, khawpui hual velah pawh hian in leh lo dinna tur leh hma lakna tur hmun a la ṭha viau a ni.
Chuti ang tihlawhtling tur chuan sorkar hruaitute sukthlek dan a pawimawh hle a, a chhunga cheng mipuite rilru puthmangah thui tak a innghat bawk ang.
- Dr. R.K. Lallianthanga