Written by
Miltona
Vaivakawn

CHANGKÂNNA RAHBI

Kan chhuan êm êm Aizawl khawpui hi khawpui mâwi leh nuam (smart city) nihtir tumin kan bei mêk zel a, thingtlâng khawlamah pawh hmasâwnna hian thla zâr hret hret zêlin thingtlâng khaw entawn tûr bîk, model village-te thlangin hma kan la mêk zêl bawk a, a phûrawm hle mai. Hmasâwnna leh changkânnain min hual vêl mêk lâi hian rei tak aṭang tawha kan lo chîn dawklak tawh thil chîn ṭha lo deuh deuh sim hleih theih loh kan la nei tlat mai a, kan sim tlân atân i han sawi teh ang.

Pawisa note-a thil ziah

Sum hi khawvêla kan thil duh ber a ni ti ila a sual lo ang. Nimahsela, hming leh thil eng eng emaw ni pawisa note-a ziah kan chîng ṭhin hi chu sim a hun tawh hle mai. Vai hmingte pawh hmuh tur a tam ṭhin. Hei hi thil changkâng lo tak a ni. Sum hi kawl reng theih loh thil a ni a, kan inpe kual reng a, hei vâng hian uluk loh palh a awl deuh pawh a ni mai thei.

Ram changkângah chuan an pawisate hi a thianghlim thei hle a, keini angin thil an ziak râng ve ngâi lêm lo. Chêng zanga leh sanghnih note tharahte hian thil engmah ziah phal a ni lo a, thil ziah palh chu hâl ral ang tluk a ni a, a hman theih tawh loh tiin mi ṭhenkhatte’n an sawi a, a dik tûrah pawh ngâi ila. Lo dik lo pawh ni teh rêng se pawisaah hian engmah ziah loh tûr a ni.

Tin, pawisa note hi thleh tawm vak tûr pawh a ni lo. Kan vêng kohhran beginner department-ah chuan thawh­lâwm tûr pawisate hi vawikhat bâk thleh loh tûr tiin an inzirtir a, an fakawm khawp mai. Hei hi chhûngkuaah pawh inzirtir tam ila a duhawm hle. Naupang pawisa khawih tamtir loh hi thil ṭha tak a ni bawk. Pawisa ahna ip (wallet/ purse) hi hmang vek thei ila duhthsam. Tin, sa zuarte leh workshop lama thawk, kut bâl tak takte pawh hian kut bâlin pawisa hi dawng lo se. Thisen, aieng, oil leh thil hrang hrang kai nuaihte hi a changkâng lo. Kan thil duh ber leh zawn ber hi a fâi tûr a ni.

Banga thil ziah

Sim nghâl tûra ṭha êm êm mai kan thil chîn changkâng lo zet mai pakhat dang leh chu thil ziahna tûr ni loa thu lawi lo eng eng emaw ziah hi a ni; a changkâng lo hle mai. Bazaar building bangah te, zun in bangah te, mimal leh sorkar building bangah te, school bangah te, classroom dawhkân leh ṭhutthlêng mai bâkah hall leh biak in ṭhutthleng hialahte pawh hming te, zahmawh rawng kâi thil te, chumi leh chumi an inngaizâwng tih ang chi te, thuziak râpthlâk leh zahpuiawm tak tak ziah kan chîng hle a, a changkâng loin sim atân a ṭha hle mai. Zirna in leh sunday school lamahte pawh thil ziahna hmun tûr ni loa eng eng emaw ziah hi thil changkâng lo tak a ni tia inzirtir uar ni se a duhawm khawp mai.

Thil târ tihchhiat

Khawchhûng leh daifêm­ahte inzirtirna, Pathian thu, thil fakna leh hriattirna hrang hrang eng eng emaw hi kan târ ṭhin a, a mâwiin a bengvarthlâk a, a thlamuanthlâk bawk. A bik takin kohhran ṭhalai te’n Pathian thu ṭha tak tak an lo târte hian ngaihtuahna a kâihruaiin min thlamuan ṭhin hle. Nimahsela, hêng thil ṭha hrang hrang uluk taka kan târte hian kan pawi an sawi pawh ni si loin kan lo tichhe leh mai ṭhin a, a zia lo hle. Thu inziakte lo nawhreh ṭhena a ni lo loa lo tihdanglamte kan chîng bawk.

Entir nân: He tuikhurah hian inbual leh insûk phal a ni lo tia intârte kha phal a ni tia a ‘lo’ lâi tak lo thâi chhiat ang chite hi kan chîng a, a changkâng lo hle mai. A bik takin khawpui pâwn lam vêng leh khuaahte hian sairawkherha lo perh chhiat mai mai chîng kan awm bawk. Hei hi thil changkâng lo tak a nih avângin sim hmak chi a ni. Hetiang thil târte hi uluk takin a veng leh khaw mite’n kan enkawl tûr a ni. Tin, hetiang thil târte rêng rêng hi khua leh vêng hmêl lanna pakhat a nih ve avângin chhe deuh leh fiah vak tawh lo ang chite hi a lan mâwi loh lutuk hmaa lâk thlâk emaw siam ṭhat emaw ni se a duhawm hle.

Bawlhhlawh leh ektum khawro

Intihhlimna leh hmun nuam deuh (Entir nân: City Park, Hmuifang tlâng, Sialsuk tlâng, Reiek tlâng leh a dang dangte) mipuiin kan tlawh ṭhin hmunahte hian kal nuam kan ti a, kan hlim ṭhin hle. Nimahsela, kan hlimna leh lawmna hian bawlhhlawh leh êktum khawro a chhawm tel ṭhin erawh hi chu a zia lo ṭhin ngawt mai. A ualau lai erawh hi chu kan zah deuh tawh niin a lang a; nimahsela, a chhehvêl han fan kual hian bawlhhlawh leh êk khawro a tam ṭhin khawp mai.

Hetiang hmun nuamte hi vawn thianghlim tûr a nih lâiin bawlhhlawh leh zun leh êk thlahdah taka thehthang nân kan hmang nghâl zêl a, a zia lo hle. Fâina leh thianghlimna hi nunpui a hun tawh hle mai. Kal nuam kan tihna hmun, kan hlimna hmun, kan ram a ni tih rilru pu chunga kan kan khaw­sak a hun tawh khawp mai.

- Miltona, Vaivakawn