Social media-ah i fimkhur ang u

Information technology lamah hma kan sawn a, internet kan nei chak ṭha tial tial a, thil tih a awlsam ta tak zet. Kum 10 kal ta maia a ti mi deuhte bik tih tura kan ngaih tam tak kha mi náwlpuiin kan ti thei ta a; chu chu YouTube-ah pawh hian chiang takin a lang. 

Mizo ṭhalai zingah, ṭhalai mai ni lo, tlema upat lam hnaih tawhte leh naupang/ tleirâwl chenin Youtube-a channel nei an tam ta hle. Mizo thawnthu te, tun hma lama Mizorama thil thleng tawh chanchin tam tak ngaihthlak mai tur a awm a; mi tam tak tan inawm tleina leh thil hriat belhna ṭangkai a ni. Thil ṭha tak a ni a, a lawmawm hle.

Mizo leh Mizoram kaih­hnawih thil chi hrang hrang - chhiar chi te, ngaihthlak chi te, en chite social media-ah a tam ta hle mai a; Youtube-ah ngei pawh eng eng emaw han zawng ila, a lo awm ve thei deuh zel ta mai a. A lawmawm tak zet a ni. Hetiang karah hian, thil lawmawm loh te, a ṭha lo lam te, mualpho theihna te, thin tirim tak tak thilte pawh a awm ve bawk. Social media hrang hrang zingah Youtube changchang hi han sawi zui ila.

Youtube hi thil ṭha tak, ṭangkai tak, sum lâk luhna ṭha tak a ni tih kan hre tlangin a rinawm. Mizote'n social media kan hman nasat tlánglàwn dang - Facebook, Whatsapp, etc. te ang lo takin, sum lâk luhna ṭha a ni a, eizawnna tling a ni thei a; mi tam takin an sum tam tak tak lâk luhna atan an hmang mek a ni.

Sum lâk luhna ṭha a nih avang tak hian kan fimkhur a, thil dah àwm leh dah àwm lohte uluk a ngai niin a lang. Sum la lut ṭha tur chuan subscriber leh viewer neih tam a lo ngai ve a, chumi nei tur chuan mi tam takin ṭan an la a ni. Subcriber leh viewer neih tam duh vang hian thil mawi lo leh ṭha lo te, dan palzûtna leh bawhchhiatna thlengin a awm ta fo ni pawhin a lang. 

Tun hnaiah Vairengtea naupang (nautê) pakhat a bo a, a bo ṭan tirh laia a awmpui mipa naupang kum 9 mi chungchangah pawh dan bawhchhiatna ni ngeia ngaih social media-ah thehdarh a ni a, Youtube-ah pawh a awm. Chu mipa naupang kum 9 mi dinpui chunga mipa puitling pakhatin aurinna hmanga a au lai thlalak (video), naupang hmél pawh chiang taka lang a darh chuai chuai a. Chu chu Youtube-ah pawh dah (upload)-tu an awm nual mai. 

Kha mipa naupang kum 9 mi kha thil sual ti ni lo mah se, a kalpui naupang kum 2 leh a chanve mi bo ṭan danah miin thil an zâwt fo ngei ang a. A chángin thlêm deuh chungin, a chángin vau deuh chungte pawhin an zawt a ni thei. A thil sawi pawh a inang lo zauh zauh a ni mai thei a; naupang tê tan chuan a awm ve tho àwm e. Naupang bo chungchangah mi pawimawh bik a nihna lai a awm a, mi en bik pawh a ni ang. Chuvang tak chuan, fimkhur takin, danin a phal chinah thil tih a, enkawl a ngai a ni. Amahah 'pressure' pawh a sang viau àwm e. 

Chutiang chu a dinhmun a nih avangin, a hmél chiang taka lang thlalak (video) thehdarh a ni kha a zialo tak zet a; naupang humhalhna dan bawhchhiatna ni ngeiin a lang. Youtube-ahte hial dah a nih tâkah chuan Child Welfare Committee (CWC) leh District Child Protection Unit (DCPU) lam pawhin hma an la nia sawi a ni a. An hmalakna vang ni tak maw (ṭ), Youtube-ah video an dahte pawh tunah chuan hmuh tur a awm ta lo; sorkar agency-te hmalakna avangin an hlauthâwng a, a dahtute'n an paih leh hnuhnawh a nih a rinawm. CWC leh DCPU hmalakna a lawmawm tak zet a ni. Naupang chungchangah hian dan a fîr hle a ni tih i hre thar ṭheuh teh ang u. 

Youtube channel nei zawng zawngte kan fimkhur tlàn a ngai. Subscriber leh viewer kan duh lutukna lamah hian thil ṭha lo leh mawi lo thliar hrang thei lo khawpin i awm lo ang u. Social media dang, a bikin Facebook leh Whatsapp vela kan hmuh leh dawnte hi thehdarh chhâwng zung zung lo ila, Youtube-ah dah zung zung loh a ngai. Mizo ram leh hnam tan thil ṭha a ni em, Mizo nunphungah thil mawi lo a ni em, dan bawhchhiatna a ni em, tihte hi rilru fím taka ngaihtuah hmasak a ṭha. 

Youtube-a channel nei ṭhenkhat chuan a hranpain programme-te an siam a; a ṭha em em. Chutah pawh chuan fimkhur a ṭha leh zel. Video neih 'hit' kan duh lutukna avangin ṭul hauh loa mi rilru natna thlentu kan ni thei a, mi zah ngawih ngawihna leh mi mualphona thlentu kan ni thei. Mi huat (rawn) kan nih phah thei a, hmelma kan insiam phah thei tih hria ang u. 

Mi eng emaw zat chuan mi chhiat tawhnate hi remchangah an hmang duh niin a lang. Hengte phei hi chu a ṭha lo tak zet. Mi hriat hlawh deuh vanduaina tâwk emaw, thihna hial tâwk emaw an awm a; khawngaih awm taka lang chunga Youtube-a dah tur video siamna remchanga hmangte pawh an awm ta fo em ni aw, tih ngaihtuah theih tak a ni. Chhiat tâwkte kan ngai pawimawh a, ràl ngei kan duh a nih chuan, Mizo kan inràl dan pangngaiin inrál mai ila a ṭha; Youtube tur video siamna remchang zawng tel zel kher loin. 

Social media leh mainstream media-a thil thehdarh chungchangah hian 'Hnam/ ram changkang zawkte pawhin an ti ve tho' tih te, 'Dan tak tak theih a ni lo' tihte hi miin an sawi fo. Thlirna pakhat aṭang chuan a dik ang. Mahse, hnam/ ram changkang zawkte thil tih ṭhin leh an tih dan zawng zawng hi kan hnam tan thil ṭha a ni vek lo a, hmasawnna min thlentu a ni vek lo a, Mizo hnam nun nen a inmil vek kher lo tih hi kan hriat chian a ngai. Tun hma aṭanga tunlai thlengin, kan hnam mil tâwk leh inhmeh tâwk a awm; chu chu i ngaihtuah tel ṭhin ang u. 

Tunah chuan journalist-te chauh hi thu, rî leh thlalak thehdarhtu an ni tawh lo a; mi zawng zawng deuh thaw hi a thehdarhtu kan ni tawh. Ṭul hauh loa dan bawhchhiat leh leí chàwi mai theihna pawh kan kut hian a hûm ràn reng tawh a ni. Kan zavai hian kan fimkhur hle reng a ngai a; kan chhia leh ṭha hriatna fím tak nen kan uluk lehzual a ngai a ni e.