Written by
Rempuia R. Lûtmâng

COPY-PASTE TEIVET HI...

Mahnia ziah tur hre ve lo, eng emaw ziah châk ve site hian mi ziah sa copy mai an ching hle. Thil hre hmasatu nih duhte hian chhiar chiang mang loa forward pawp pawp an ching lehzual. Hetiang mi hian a ziaktu hming tar lan nachang an hre lo tlangpui bawk. Hei hi ‘copy-paste syndrome’ lo chhuah dan bulpui ber chu a ni. A post-tu emaw, a neitu emaw kan tar lan loh hian thil changkang lo deuh pahnih a awm thei: ‘dâwt thu’ theh darhtu hrem an pumpelh phah thei; thu ṭha post-tute’n chawimawi an hlawh loh phah thei bawk.

Mahni ziah a ni loh chuan ‘source’ an tar lang ṭhin; keini chuan ‘cp’ tih hi thiamchanna atan kan hmang lui. Facebook leh WhatsApp-ah hian, news post hi an talent dawn emaw ti tlat an tam mai a, thu dik lo theh darh pawizia an hre dêr lo lehnghal a; anni hi an ni ber a, a chhangchhiatthlak hle. Thu thang dik lo a awm hian ṭul hauh loah khawtlang kan buai ṭhin; mi an hmingchhiat phah thei bawk a, pawi nasa tak kan khawih thei. Hetiang thu dukdak lo hian ‘copy-paste’ tih thumal hnaisai lo hmangin min nêk sâwi bâwi reng mai.

Mi post kan lak chhawn reng rengin a post-tu hming bakah a theih chuan an hming anpui nena hriat hran theihna tur thil dah tel ṭhin tur a ni. Google khawih theihnaa a thiam ber ber chi, internet awm lohnaa thiam alawi nei lo kan pung tual tual; a chhiar lam peih si lo, thil hria nih châk ve si kan tam tulh tulh mai. Mahni tâwka ziah tur hre ve lo chuan bengvar nih hlawh ve kher a ngâi lo; châk kha a tâwk. Tin, information lampang reng reng hi chu post tlâk a ni em tih leh thu dik a ni ang em tih ngaihtuah hmasak a ngâi; source tar lan a pawimawh ber mai.

Thuziak ṭha chi kan theh darh duh a nih pawhin, mahni kutchhuak ni loa mi fak hlawh vak te hi mahni inbumna mai mai a ni tih hria ila. A ziaktu hming dah tel hi tih dan dik a ni, a changkang bawk; eng mah thawk mang si loa inbual ngun viau ai chuan a changkang daih zawk. Thu ngaihnawm ziaktu chuan fak an phû a; thu dik lo theh darhtu pawhin hrem an phu; an phû tâwk hmu ve ve rawh se. A source zawk hi mi mit fukna tur dik tak a ni, a post chhawngtu hi chu ‘tirhchhiah’ mai a ni. A neitu kan tar lan hian ‘copy paste’ tih ṭawngkam tualchher deuh hi telh kher a ngai tawh lo lehnghal a; ziah tur hre lo chuan a hming lo tum ve loh tur, source tar lan kha a tâwk.

WhatsApp awm hma khan ‘copy-paste’ tih ṭawngkam hi a awm ngai pawh ka hre lo. Google-ah pawh a vang ve det; dictionary phuahchawp, Urban Dictionary-ah a awm ve hrâm; dictionary pangngaiah a awm lo. Tun hma pawhin thil kan copy-in kan paste reng reng a, kan copy-paste ṭut ṭut ngai lo; copy tih te, forward tih te hian a sawi kim nghal vek tho.

- Rempuia R. Lûtmâng