ZOṬAWNG: THLÂUTHLÂ

'Thlau' hmanna chi hrang hrang sawi ve leh ringawt mai teh ang aw. A hnuaia 'thlau' hrang hrang hi a thlûk a inang vek a, "A ṭhu tau nghat a" tiha ‘tau’ thlûk ang vek hi a ni tih in hriat sa kha. thlau¹: thil tuiril, kan duh aia sâ hi hâwp/in hmâin kan thlau a, hâwp/in ngam tâwk turin kan tidai ṭhin. Thingpui kan thlau dai a, sa tui hâng te pawh fian hmangin an thlau dai bawk. A modify chu 'thlauh' a ni a, "Ka thil ken ka thlauh" tiha 'thlauh' nen a rik dan a inang ta thung.

thlau²: thil kawrawngah a hmawr lam inchen lo tura kan siamin 'thlau' kan ti bawk. Mau te, tui ûm te an sât a, an sah thlau ṭhin. An sah thlau hian a chhunga mi in a remchang sawt a, bûr/ûm danga thun chhâwn pawh a awlsam bik a nih hmel. A modify chu 'thlauh' a ni a, "Ka thil ken ka thlauh" tiha 'thlauh' nen a rik dan a inang.

thlau³: hei hi chu 'phâk lo' tihna lam hawi a ni. Kan ṭhiante nen chhuak rual mah ila, tu mah kan innghah loh chuan kan inthlau viau thei, zirna lamah pawh chuti tho chu. A che muang deuh te, a thiam thei lo deuh te hian an ṭhiante an thlau duh hle. A modify chu 'thlauh' a ni a, "Ka thil ken ka thlauh" tiha 'thlauh' nen a rik dan a inang.

thla4: hei hi ka sawi tum ber chu a ni. A awmzia chu 'tibo/ hloh' emaw, 'duh loa kalsan' emaw sawina a ni. Hla thûah 'pualchang hmul ang in thlau e' tih a awm nual. Vapual hian a hmul a hnutchhiah/ thlauh/ kalsan zauh ṭhin em maw ni, chumi chu tehkhinin, 'kalsan' emaw, 'hloh' emaw sawina atan an hmang a ni. Chin Hills lama Zohnahthlak ṭhenkhat chuan an ṭawngkam pangngaiah ‘thlau’ an hmang a, Sap ṭawnga ‘lost/ lose’ nen a intluk, an thlûk dan erawh chu a dang deuh mai thei e, thumal thuhmun pawh hi ṭawng a inan loh hi chuan a thlûk a inang chiah lo fo si a. Keini chuan ṭawngkam pangngaiah kan hmang lo, hla thûah kan hmang deuh ber a, chu pawh hmanlai hlâah a ni deuh bik.

Chhak leh thlang indoa Chhingpuii an thah ṭum khan an la hmang. Pawih pasalṭha pawhin râl ramah a fapa a hruai a, a nupuiin a phal lo deuh a, "Sakei (pawpi)-in a no a thlau ngai lo," tiin a chhâng e, an ti a, Thanghlianga an tiin ka hria, Halkha râwt chungchang a ni âwm e. Mahse, a fapa chu a chân ta si a, sakeiin a no a thlau a nih chu. He lai ṭawngkamah hian Mizo historian ṭhenkhat pawhin ‘thlau’ ti loin 'thlauh' an hmang a, an hriat pawlh a ni ang, awmzia a inhnaih deuh riauin a hriat reng reng.

"Hmâwng ang i pêm hnûa'n,

I rûn ram ang ka fang,

Senhri pual hmul ang thlau,

Lûmlâng an rûnah e."

"Senhri pâr iang ka chhak

Bâwmzo daiah,

Pualchang hmul ang

ka dî in thlau e."

"Han thlir ila

chhaktiang hrûmsâwm daiah,

Senhri pâr iang

Vungdâng in thlau e."

"Chhak râlin ka hrâng in ti,

In lawm lai Chhinghermâwii,

Pualchang hmul ang

in thlau e dorâlah."

"Chhîpkhaw vâl hrân rêl ve chu,

Hnâm in lên nuthai tâwnah,

Liandâng bâwngtê

in thlau e dorâlah."

Kan ṭawngkam pangngaia kan hman dan ber chu ‘thla’ tih sawi telin ‘thlauthla’ kan ti ṭhin a, heta a awmzia hi kan sawi tâk ang deuh tho, 'tibo' ni lo zawk, 'kalsan' lam hawi a ni. Pâwlin emaw, chhungkuain emaw, ṭhianhoin emaw, a huhoa awmte’n a tu emaw ber an 'thlauthla' thei. An ‘thlauhthlâk’ chuan an duh ve tawh lo a, inzawmna neihpui an duh tawh lo tihna a ni. A modify chu 'thlauhthlâk' a ni a, hei vang hi ni tak maw, a modify lo zâwkah pawh 'thlauthla' ti loa 'thlauh thla' ti mai an awm. A thlauha thlauh lamin an rilru a kaihruai ni ngei tur a ni.

"Ka thil ken ka thlauh" tiha 'thlauh' hi a ni lo tih hi ka sawi tum ber a ni. A thu hrimah kan thil ken kan 'thlauh' hian, "Ka thlauh thla" kan ti duah duah ngai lo, "Ka thlauh" kan ti mai a, 'thla' kan telh tawh lêm lo. 'Thlâk' tihah erawh hi chuan 'thla' tih kan telh fo, “Rawn thlâk thla ta che”, “Ka rawn thlâk thla daih tawh” tih ang tein. JFa chuan a thawnthu lehlin pakhatah "A hriamhrei chu a han thlauh thla a" a ti, hman a remchân riau hun a awm ve. Ani ang bawka ‘thlauh’ zuitûa 'thla' hmang tâwk chu awm thûah chuan an lo awm ve nual mahna, an lo telh bîk a nih pawhin a dik lo chuang lo ang; mahse, 'thlauthla' nen khan hriat pawlh loh ni se.

Tun hma Bible OV-ah pawh khan a khawi châng chângah emaw "thlauthla" tih turah "thlauhthla" an lo hmang zauh zauh a ("thlauthla" tih chu châng dangah an hmang sa reng tho bawk a); mahse, an siam ṭha an siam ṭha a, OV Re-edited 2017-ah chuan "thlauhthla" tih hmuh tur pakhat chauh a awm ta a ni âwm e, a dik lo tih an hria a ni ang. Thufingte 27.10-ah hian “Nangma ṭhian ngei leh i pa ṭhian chu thlauhthla suh,” tiin ‘thlauhthla’ tih a la awm ta vau vau a, hei lo hi chu an thlâk danglam ta vek a ni âwm tak a ni. Hei pawh hi an ‘edit’ leh hunah chuan an la thlâk ve leh mahna. CL hi ‘Re-edited’ (vawi khat edit) bâk ‘edit’ nawn leh a awm ta lo nge ni, hetah hian ‘thlauhthla’ tih a la ngap tuarh mai.

Hemi bû hi hman berah kan neih lo deuh a, OV ai chuan a ṭawngkam hman hi a fiahin a chiang zawk mahin a hriat a, ‘edit’ ve leh ṭhin atan a ṭha ngawt mai. MKJB-ah pawh hian an hman thlakthleng vel mai mai a, thuhmunah an ngai a ni ang.

- Rempuia R. Lûtmâng