Written by
Rualkhuma Hmar

An bang ta mai lo kha!

NIAS Kolkata-a zirlai 32 tirh thua thil fel lo tam tak hailan a lo nih tak avanga LE & IT Minister leh MYC Chairman an bang ta nge nge hian ngaihtuah chhunzawm tur a va ti tam em! Thla khat dawn lai kal taa he hmuna kal ve C. Laltlanmawia’n Press Conference a neih khan mipui min barakhaih hle a. MZP leh MSU ten Search Committee dinin thil fel lo a tam thu an chhuah a. MBOCWWB Chairman leh MYC Chairman pawh mawhphurtu, an hna hneh lovah an chhuah a.

MNF Party-in an han chhui puiin zirlaite thlavang hauhvin na deuh hlekin hma an han la a, Pu Lalrinmawia Ralte leh Pu T. Sangkunga, an nihna aṭanga bang turin an kar a. Anni chuan ban a hnekin mawh kan phur lo an ti a, Chief Minister meuh pawhin ‘ka CM chhung chuan an bang lovang’ ti hialin an thlavang a hauh va. Khatia thil inthup a lo irhchhuah tirha an bang ta mai lo kha a lo ṭha viau zawk mai.

A chhan chu - Anni pahnih kha bang ta mai se hemi kaihhnawiha corruption leh thil dik lo lo inphum nasatzia hi mipui mimir chuan kan hre hauh lo ang le. Tunah chuan Sorkhar lam hotute an han ṭang er teh nain Kolkata-a zirlai 32 tirh thu mai ni lovin MBOCWW sum hman khawlohna nasatzia kan hriat phah ta uar mai. He welfare sum hi state sorkharin budget-a a passed pawh ni lovin hnathawktu (contractor) ten 1% an thawh khawm Labour-a in registered te tana hman tur a nih thu te kan hre ta zel a. He sum hi official 4-in nuai 52 chuang dan lovin a pung awm lovin an lo puk tihte kan hre ta zel a. Principal, I.T.I. phei chuan Rs. 20.39 lakhs a lo puk hial a ni.

He labour tangka hi a lo tam tham viau mai a, nuai 4000 chuang daih a lo ni. Mi corrupt tan chuan a itawm tham viau reng ang.

Pu Lalduhawma sawi dan phei chuan 2013 MLA Election-ah khan vote zawn nan nuai tam tak an lo hmang nghe nghe a, corruption laih lan tur a la tamzia a sawi leh ta zel a. MNF-in Chairman pahnih ban an kar mai bakah an ban loh chuan CM thlenga ban an kar thu an han puang ta zel a, MZP leh MSU-in official suspend duh tawkin ṭhi beh lian ban an kar lova, kawng chanve-ah an hai san a. A thuin a zir ngang a ni chek ang chu, ACCJSU-in hma an han lak chhawk ve ta a, hreh tak chungin an bang ta nge nge a ni. A tira an ban mai loh avanga thil thleng leh kan hriat belhte chu:-

1) CM-in Sesawnga NIAS hi ‘fake’ a ni lo certificate copy pawh ka nei a tih ai chuan Pu Lalduhawma’n NIAS hi fake Institution No.15 na-ah a awm a tih chu a lo dik zawk a.

2) Minister pakhatin zirlai awm ṭha duh lote vang nia a sawi aiin a tuartu ngei C. Laltlanmawia sawi chu a lo dik zawk a.

3) Building & Other Construction Workers sum hi a hmanna tur ni chiah lovah an lo hmang nasa hle tih te kan hriat phah a.

4) He sum hi pung awm lovin official-in nuai 52 chuang an lo puk ringawt tihte kan hriat phah a.

5) MYC Chairman leh LE & IT Minister in leh lo sak dan te kan hriat phah ta zel a. In sawi fiah ngai apui a tam tial tial niin a lang.

6) NIAS-ah chang ni lo, he Labour sum hi an lo hmang nasa a ni. E.g. 1) ETC Pvt. Ltd. Kolkata-ah cheng nuai 259.57 (2) BFS Pvt. Ltd. ah nuai 73.98, NIAS-ah cheng nuai 128.20 nen avaiin cheng nuai 461.75 hi dik lo taka sen ral niin a lang. Heng sumte hi Govt. of India-in skill Development a siam hnuaiah heng Construction Worker-te emaw an fate emaw tan chauhva hman theih a nih laiin thil ti theite chuan ei ruk remchanna hmunah an hmang ta mai ṭhin niin a lo lang ta a ni. Hnathawktu rethei zawkte rahbeh a palzutnaah mi tam takin an ngai lo thei lovang. Heng Institution-a mi an tirhte hi dan ang thlapa labour-a in register te an ni em?

7) NIAS-a harsatna tawkte hian MYC Chairman leh LE & IT Minister hnenah an harsatna te kum 2015-ah an lo thlen daih tawh a. CM beng pawh a thleng daih tawh a, awmzia a nei lo. Tin, 26th Oct., 2016-ah ACB-ah FIR-te pawh an lo thehlut tawh a, chu pawh chu Commissioner & Secretary, LE&TT Deptt. dawhkanah a tham ral mai mai a ni awm e.

Heng hian a lantir chu sorkhar hian corruption hi a haw tak tak lo tih hi a ni a, chu chang ni lovin thil dang dangah pawh corruption hi a va han nasa awm em tih min ngaihtuah tir a ni.

An sawi fo Mizo Carbon chung­chang te, Lottery chungchang te, Dihmunzawl in ṭhiah te, nikum lama tender lova buhfai supply-ah te khan eng ang fakauvin nge hnung thak in hiah tawn a nasat ang tih pawh min ngaihtuah let tir a ni.

Mipui mawh: Hetianga kan rama hlemhletna a nasat em em chhan chu mipuiin corruption kan haw tawk lo a tin a ni. Eiru nasa tih hriat reng ten khawtlangah leh kohhranah ngei pawh zah an kai em mai. A ṭhente phei chuan eiru hausate hi kan tlawn zawmah emaw tih tur a ni. Tun aṭang chuan eiru leh mi hlemhlete hi ara chuk tui lovin i chhuah ang u.

Eirukna leh hlemhletna hi sorkhar leh mi tam tak hi chuan Party kan ruih chilh avang leh kan lam ṭangte mualpho kan hlauh avangin a theih chen chen thup bo pui leh sawi mam kan tum a. Hei hi i sim tawh ang u.

Hmingchhiat avanga bangte hi, ‘an bang ngam hi kan chhuang a ni’ ti tawk te kan la awm ta zel a. Chhuan tur an awm lo, an diklohna tuten emaw an haichhuak a, an bang a ni mai. Aizawla kohhran pakhat chuan zu zuar pakhat chu a thawhlawm thawh pawh ṭul an tih sak lo hial a ni. Mi tak leh tak lo inthliar a hun tawh a, kan Zoram hian tih tak zeta hlemhletna leh eirukna hi kan malmak loh chuan kan hnam ṭhalai nun hi a chhe nasa tial tial ang.

A tira MYC Chairman leh LEIT Minister an bang ta mai lo kha kawng tam takah mipui min ti bengvar a, kan hriat loh tur ṭha ṭha kan hriat phah a, a lo ṭha lehling phian a nih hi.

MBOCWWB office hi ni 10.11.2016 a rawk tawk angin FIR thehluh a ni tih kumin hian kan hre leh ta chauhva, Computer-a document dahnate hi a bo zingah a lo tel leh hnuhnawh thei ang em? Heng FIR te hi a tak nge, enfiah hlauh vanga phuahchawp tihte a ngaihtuah theih rum rum mai. Hlemhletna leh corruption hi i haw hle teh ang u.

- Rualkhuma Hmar