HMANRAW MILA HMASAWN
Hmasawnna hian hnathawhnaa mihring ṭangkaina a titlém telh telh a, khawl leh hmanraw tharin mihring tam tak a tluk ta. Lehkha chhutna, Printing Press-te hi kum 20 vel kal taah mai pawh khan khawl ha rem vek a la ni a, lehkhabu phek zahnih khat pawh ni tam tak, hmeichhe engemawzatin an rem a, an rem sa an tihbuak phei chuan chuti hlauh chu! Eng tikah emaw chhut nawn leh a ngaih tâkin, tiin an khawl ha rem sa chu khawiah emaw an dah ṭha reng mai a, khawl ha a hek em em ṭhin. An tihchhiat chuan, chhut nawn leh ngai ta se, a bul aṭanga rem ṭhat leh vek a ngai dawn bawk si.
Tunah chuan mi pakhatin computer-in ni khatah phêk tam fe a chhu thei ta mai a, a tisual palh fe a nih loh chuan a bo mai thei lo lehnghal a, hmun hnih hmun thumah a dah ṭha thei a, pakhat a khawloh palh pawhin a dang a la nei nual thei. Tun kum tam vak lo chhung pawh hian thil hi a danglam nasa ta hle.
Sorkara officer pakhat chu a pension hun hmain a báng tawp mai a, a chhan chu, pawisa lam khawih chi a ni a, tun hmaa kut hlira an tih ṭhin kha khawlin a ti thei ta vek si a, a rang zawk a, a him zawk a, engkim a awlsam zawk. Mahse chu officer chuan an khawl thluak neih thar chu a duh angin a hmang thiam lova, a nghet lova rawih mi pakhat an tihtir a, chu an mi rawih, a chin pawh hriat chian loh chuan an office pawisa che vel zawng zawng chu a khawih kual ta a, engtikah emaw chawlhtir mai theih, kal bo mai thei a ni bawk si a, officer rilru chu a nuam thei lo. Kan mi rawih hi lo rinawm lo palh ta se, a rinawm loh theihna hmanrua, a khawl ber chu a hre ber a ni bawk si a, chhui pawh a harsa dawn a, mi dang rinawm loh avangin lei ka chawi vak thei mai dawn a, a ti a, a rilru a hah ta hle mai a. He hmanraw thar hi kan hmang reng tawh dawn si a, zir ṭha leh vek turin ka upa tawh bawk si a, he ti hrim hrim ai chuan ka pension mai teh ang, a ti ta hial a ni.
Hei hi thil awm dan a ni zel ang. Ram hmasawnah chuan mi pakhatin hna tam tak tak, rang tak takin, dik leh fel tak takin an ching fel zung zung thei tawh a, keini chu file kan la pawm kual nasa hle mai. Computer network hmanga inthawn zung zung theih tur kha kan la ziak mual mual a, peon kan pawm kualtir a, an va dahna te an lo awm loh phei chuan fel mai tur hi a fel mai ta ṭhin lo lehnghal. Mahse hmasawnna hi a lo thleng zel ang a, hna atan a ṭangkai bawk si a, inzir lo na na na chu hnawl chhuahin kan awm zel ang. Hlawh siamte hi aw... Microsoft Excel sheet satliah hmang pawh hian, software danglam tehchiam hmang lo pawh hian a va awlsam tawh tak... increment leh deduction engkim mai hi a thiamte chuan an ti zung zung mai a, Calculator ruai tawh lovin, khawlin amahin a ching fel thuai thuai mai a, a number kan chhu sual a nih ngawt loh chuan a daw thei lo tluk a ni. Hei hi hman lawka clerk 2/3-in thla puma an buaipui ang kha a ni a, chawhma pawh tling lovah a fel vek tawh.
Chuti chung chuan, hmun ṭhenkhatah chuan, computer kan hman hnuah kan hna a muang zawk, te hi kan la ti ta a ni awm e! Khawvel hmasawnna ûm pha lo lutuk leh, hmanraw chak leh ṭha lutuk, mahni nikhua loh avanga hmang thiam lo leh khawtlai phah zawk mah mah kan nih chuan, kan hun a her liam ve ṭan, tih hi pawm tur a ni. Hei hi phai lamah chuan kum 20 hma lamah khan an lo hmu thiam tawh a, hnâwl mai hlauvin hnathawk pawl
ṭhenkhat chuan an lo khel lâwk a, an lo nuar fe tawh! Tunlai hmasawnna chak aiin kei, chak lo leh thiam tum lo, thiam thei tawh lo hi thuneituten min ngai pawimawh zawk lovang tih hi hriat tur a ni a, tui luan loh zawnga hleuh tum ang tlat a ni ang a, "Do or Leave" a ni tawp zel ang. Ṭhian pakhat, Guwahati-ah a zin a, 1976 vela a zin kha a chhunzawm lehna chauh a ni a, thil awm tawh lo hlir a hria a, tuna thil awm zingah hriat a nei tawh lo, an tih kha! Hetiang hi kan la ni fur a, khawl leh hmasawnna hian hmasawn ve lo chu min hnâwl bo tho tho dawn. Thawh ve zel kan duh chuan, harsa deuh mah se kan tih ve fan fan a ngai a ni ber tawh mai!
- RK Lianzuala