Written by
R.Zomawia

Mihring mize pahnih hriat theihna awlsam

Pathian-in a siam mihring ropuizia hi mihring vek hian kan inhre fiah zo lo va, helama mithiamte pawh hian mihringa ze inphum tlat hi hriat a harsa an tih ṭhin a ni. Tumah hmel inang thlap, mizia inang thlap, duhzawng pawh inang vek kan awm lo va, Inang lutuk kan tihte pawh hi han belchiang ila, inanlohna tam tak hmuh chhuah tur a lo awm zel ṭhin. Mihring chhunga ze inphum tlat pawh hi tumah kan inhre fiah zo tak tak lo, “A mizia ka hria a lawm” kan tih ve te hi chu pawnlawi tak a ni zel a, nitina inhmu leh inbel chiang te,chhungkhata chenpui ngei ngeite pawh hi hria chu kan inti mai thei a, mahse, mihring chhunga ze inphum tlat hi chu hre lo tak kan ni hlawm ang. Hei tak hi a ni min siamtu Pathian ropuizia lo lanna chu ni!

1. Mizia inhriat theihna awlsam tak pakhat chu zalenna hmunah a ni duh:- Nitin kan eizawnna hmunah te, ṭhenawm khawvenna hmuna kan inhriat dan te, khawtlang leh kohhran hmuna inhre pangai tak nihna hmunah te, pawl thawhhona hmunah te leh ṭhian inkawm ngeih takte-ah pawh hian zepui tak tak hi chu kan inhre thei lo khawp nia mawle. Mi fel viaua kan ngaihte pawh hmun ṭhenkhatah an zia kan hriat chuan “A va mak ve, ka rin a ang lo tawp” kan ti fo ṭhin. Mihring chhunga ze tam tak awmnaah hian min vengtu leh min khuhmawitu, kan mawi loh hlau em ema hma tawngtu a awm tlat a, he ze pawnlawi tak zia hi chuan midang laka lan mawina lamah mawhphurhna lian tak mai a nei a, a chang chuan midang bum theihna a lo zawng char char a. Ze pawnlawi tak mawhphurtu hian midang pawh a hmu hnem a, midang pawh a hmachhawn hnem bawk a, thiltih tur leh tih loh tur tam tak a hre tlat a ni. A chhungte a ni emaw midang a ṭhiante laka tlaktlum dan a thiam a, awlsam tein mi a hmin zung zung thei bawk. A pawna min veng tlattu zia hi chu pawnlang zia, tute pawhina kan hriat mihring zia, hria kan intih em em chu a ni.

Ze thup lo lan chhuahna erawh chu a dang thung. Kan hnathawhna hmun leh inkhawmna hmunah te chuan he zia lang mai mai lo hi chu a inlar duh teh chiam lo, ṭhenkhatah erawh a inlar ve tho ṭhin. Mi pangai tak nia kan hriat, ze pangai tak, mi fel tak ni awma langte hi chu hun pangaiah an ze inphum ruk kha a lang ngai lo tih theih a ni. Ze thup inlarna awlsam tak chu ‘zalenna hmun’ ah a ni duh. Zalenna hmun han tih pawh hian khawiah pawh kan zalen vek alawm kan ti thei e, a dik chiah mai e. Mahse, kan duh zawng tak tak ti turin kan zalen tawk lo niin a lang. Zalenna hmun kan sawi tum tak zawk chu ‘mihring nun hahchawlhna ruam’ a ni ber awm e. Nitin hna hrang hrang kan thawk ṭhin a, hahchawlhna hun han awm ve bawk mah se, nun zalen taka hun han hman hi kan chak tlangpui a, chu chu ‘picnic’ hi a ni. Picnic chu hmun zalenna hmun, thengthaw nuam taka a huhova chaw ei hona ti ila a dik tho awm e. Chaw eihona leh intihhlimna kawng hrang hrang, inpawhtawnna atana siam a ni tlangpui ṭhin.

Hetiang picnic-na hmun takah hian mi pangai hmuha kan lo hmuh ṭhin, zu in ngai miah lo nia kan hriat te, lerh vak lova kan hriatte kha ze pui tak tak a lo lang ta ṭhin a, ze nghet lo chuan a zia thuhruk kha a rawn pho chhuak a, “Khawnge zu in ve teh ang, hetiang huna tih ve loh te chu” tiin zu an liluh ta mai ṭhin a. A ruk taka lerh viau chuan hetiang niah hian mipat hmeichhiatna atana lo inhmang mai te sawi tur leh hmuh tur tam tak an awm. Zu in ngai lovin zu an han in a, an che buai a, rilru fim paih bo chuang si lovin an mi huatzawngte an khum nan hun an hmang a, buaina a chhuak fo ṭhin. Chuvangin, hetiang hun zalenna hmunah hian kan ze dik tak a lo lan chhuah ṭhin avang hian mi tam tak chu kan mualpho hle ṭhin. Chuvangin, picnic hi inpawhtawnna tiin kan sawi ṭhin a, inpawhtawnna lam ai mahin a sawhkhawk chu ‘intentawnna’ a ni duh khawp a ni.

2. Dinhmun sanga ṭhutin mihirng mizia dik tak hmuh theihin a awm ṭhin:- Miin hna a hmu a, “a hmuh hma kha chuan biak a nuam viau asin le...! kan thlang tling sauh sauh a, thlan tlin hma kha chuan mi rethei tan pawn a fel tehreng nen, eng eng emaw min tiam ve a, in tan kan thawk ang” an ti a... “Officer thiltihthei-ah a awm sauh sauh a, a hawi pir vah mai, tunge ka nih min hre ṭha duh tawh lo...” kan ti ṭhin a ni. Awmna ngai loh hmuna mi a awm thut emaw-in ze dik tak hi a lo lang duh khawp ṭhin. Ram hmasawnna bul kengkawhtu, inthlang ramah chuan kan thlan lalte an ni a, hengho nungchang zia inthlak thut thut ṭhin hi kan hmu tam tawh viau nite pawhin a lang; mah se, awlsam tein min bum leh mai ṭhin a ni. Ze hawihhawm tak leh thiltithei tak an nei a, chu hawihhawmna zia chu an han hman tak tak chuan hre kur mah ila, a thlangtu mipuite hi awlsam takin an hmin leh mai ṭhin a, kan rilru min dek dan an thiam a, vote an han zawn tak tak hi chuan an han fel laileng khawp a, an thinrim thei lo emaw tih mai tur dinhmunah an ding a, an tih theih loh tur chenin thu an tiam ṭhinna avangin thlan tlin an nih hnuah an buai leh ṭhin a ni.

Mi dik leh ṭha nia kan hriatte “Hei zet chu thlang tling ila, a dik ngei ang, a huaisen ang” kan tih ṭhinte pawh kan han thlang tling a, kan beisei reng reng an lo phak ṭhin lo a ni. Dikna laltiang an chelek ngam lo va, a hma zawnga a miziaah a fel ang, a huaisen ang kan tih kha a mizia-ah hmuh tur reng reng a lo awm tawh lo. Dikna chu sirah hnawlin an mi duhsak zawngah an che na hle ṭhin a, duhamna in an rilru a luah khah tlat avangin hmana a zia ṭha tak nia lang ṭhin kha a bo vek emaw tih mai turin a felna kawng a dang daih tawh. A felna chu thiltitheiho lakah a lo fel tawh a, a zawlpui lakah a lo fel tawh a, a chunga thiltithei lakah a lo fel daih tawh a, amah siam lian thei tur, thuneina pe thei tur lakah chuan a ze thuhruk kha a pho lang tawh ṭhin a ni.

Dikna duh awm takin a thiltihtheihna ṭhuthlengah han thu ve thin bawk mahse, chunglam thuneihtu aw a hnial ngam loh avangin mi huaisar te, mi pamham te lamah a ṭang daih ṭhin. A ṭhutna ngai loh thuneihna leh thiltihtheihna-ah an ṭhut meuh chuan a zia a lo dang ta daih mai a, midangte lakah a hawipir a, “Thil ka tithei ber, tumah venthawn ka nei lo” ti ni awm takin a thuneihna a lek kawh a, a tal par par mai ṭhin. “A mizia a lo va mak ve!” tih kha amaha an bel chu a ni ta mai a ni. Thiltithei dinhmuna a din hma kha chuan midang thuneitu/ thiltithei nia a hriat te chu a rel zuah zuah a, a sawisel a, amah an awm ve chiah chuan eng ruai a ni bik lo. Chenna ngailoh hmuna kan han ṭhut chiah hian mihring zia hi a lo dang daih mai hi a ni a. Chu kan zia ṭha lo tak chu ṭhiante leh ṭhenawm khawvenna chen hian mi ten an lo hak bawrh bawrh thei asin. Hriat loh laiin midangte tana hnawksak kan lo ni ṭhin a; induhna zia chuan midang a hnawt bo vek a ni ber e.

Kan ram hian kan mamawh eng ber nge ni ta ang le? Rilru dik tak pu mi kan mamawh a, rilru sawhsawn zung zung, rilru dik lo taka thil ti duh mi hi kan ramin a mamawh lo. Ram hmasawnna a taka hna thawk duh mi kan mamawh a, “kan ram hi ka hmangaih” tiho nazawng hi kan ram tan chuan ‘mi hlauhawm’ tak an ni thei tih hi ram mipuite hian kan hre tawh em ang chu maw?! Mizia thlak chhen a, mahni insawi mawi thei reng mai hi kan ramin a mamawh lo. Dinhmun dawhsana ṭhut tak avanga chapona tlang aṭanga midang hmuhsit ching, ram hmasawnna tur mahni huang chhunga seng lut thiam, dik lo tih hriat tak maiah pawh huaisen leh luhlul kan mamawh lo; mi dik tak huaisen zawk hi kan ram mamawh.

Huaisenna dik lova huaisen ve ngawt hi kan ram hruaitute-ah an awm nual a nih chuan a pawi ngawt ang le. Chawimawi tur dik tak ni lo hi kan chawi vul tuk ang tihte pawh hi a hlauhawm ta e. Kan ram tualzawl ṭha tak mai hi keimahni vek hian kan tichhe zel niin a lang. Ram hruaitu a dazat taka an nun chuan midangten an entawn reng si a, nun tak taka nung lo hi mi tam tak an rawn piang chhuak zel dawn a, engtikah nge kan ram hi a dam ang. Mahni hmasial luat avanga mize thlak sek nun hi kan tam lutuk a, lalna leh thuneihna duh luat avanga mit del tlat, ze mawi chhuah ve ṭhin, ze pui lo lang ta mi hlauhawm kan va tam em!

Zalenna hmun leh thuneihna hmun a awm avanga ze thlak ṭhinte hi khawi hruaitu atan mah an tlak lo va, office hnathawk hotu atan an tlak lo va, ram hruaitu atan an tlak lo va, pawl hruaitu atan an tlak hek lo. Heng ai chuan mize nghet tak nei, huaisen leh dikna ṭan ngam tlat, duhsak bik nei lo, hna a tak taka thawk duh mi hruaitu hi kan ramin a mamawh ber chu a ni. Kan ramin mi chapo a mamawh lo ve!

- R.Zomawia