Vai hnathawk humhimin khuahkhirh ang u

Kan ramah vai hnathawk an tam hle a, an vai hian Dan lova hnathawk an ni. Hemi atan hian India sorkar chuan kum 1979 June ni 11 khan Inter-State Migrant Workmen (Regulation of Employment and Conditions of Service) Act, 1979 a lo siam tawh a. Hman thuai a ṭul hle.

Vaiin min chimral a hlauhawm a, kawng tam takah phei chuan min chimral tawh ni hialin an sawi ṭhin a, inchimral theihna aṭang hian kan inhumhim a ngai. Chutihlai vek chuan vai hnathawk ṭhenkhat hi exploit an ni a, exploitation lak aṭang hian kan humhim a ngai bawk. Chu chu mihring kan nih avanga kan tih tur a ni a, Pathian thu kan zawmnan pawh kan tih tur a ni.

He Dan hi kan hman chuan sorkarin Registering Officer ruat bik a nei ang a. Vai panga aia tlem lo chhawr duh chu Registering Officer hnenah pawisa chawia an in ziahluh (register) a ngai ang a. Hnathawk duh vai chu chutianga mi chhawr duh inziaklut (registered) hnenah chuan pawisa chawia an inziahluh (register) a ngai ang. Inziaklut (registered) lo vai chuan hna an thawk ve thei dawn lo a ni. A chhan chu, ILP hi hnathawh phalna a ni lo a, hun engemaw chen kan rama an awm theihna chauh a ni. Hnathawh phalna nei tur chuan he ka Dan sawi hnuaiah hian an inziahluh a ngai tlat a ni.

Vai chhawr duh inziaklut tih lai tak hi eizawnna thar siamna a ni dawn. In sa tur etc.-a vai chhawr duh apiang an inziaklut ang tihna ni lovin vai inziahluhna tur agency din thluah a ni dawn tihna a ni zawk. Mi tam takin agency an din ang a, Registering Officer hnenah an inziak lut ang a, hnathawk duh vai chu chung agency-ah chuan an inziaklut ang. Tichuan, eizawnna thar, agency thar tam tak a ding dawn a ni.

Vai lo lut hi an tam viauin a lang a. DC Office hrang hrang te, Lengpui Airport Security leh Mizoram House hrang hrangin ILP man sum an hmuh belhkhawm hi kum 2020-21 khan cheng nuai 261.16 niin kum 2021-22 khan cheng nuai 306.44 a ni a; kumin 2022-23 hian cheng nuai 333.07 ni tura chhut a ni. ILP pakhat lak nan cheng 150 ngai ta se kum 2020-21-ah vai 1,74,000 aia tam an lo lut a, kum 2021-22-ah 2,00,000 aia tam an lo lut a, kumin 2022-23-ah phei chuan 2,20,000 aia tam lo lut turin kan chhut tihna a ni. An pun chak dan hi kan pian pun dan nena enkawpin a turu lutuk a ni tih ngaihtuah hian rilru a tihah.

A enga pawh chu ni se ILP hmanga kan sum hmuh hi a ṭha tham viau hrim hrim e! (A man vel hi sawi awlsamnan tikhian ka ti ta mai. www.mizoram.nic.in-a a lan dan chuan ILP hi chi hnih a awm a. Temporary ILP-ah chuan fee hi Rs 140 a ni a, Regular ILP-ah chuan Rs 220 niin renew fee chu Rs 100 a ni. ILP hi kum khatah vai pakhatin vawi khat aia tam a lak theih dawn avangin a mihring zat pawh hi a dik thei tak tak chuang lo a. ILP nei lo an awm nual thin bawkin a lang).

Vai hnathawkte khuahkhirha inchimral theihna laka han himna tur te, vai hnathawkte dikna chanvo dik taka pe thei tur te, heng vai te hmanga kan sum hmuh tihpun theihna lam ka ngaihtuah hian ka Dan sawi hman hi ka duh ta riau a ni.

Dan khi hmang ta ila: (Kum tin vai 2,00,000 lo lut anga chhutin..) Hlawkna hmasa ber tur chu vai chhawr duh inziaklut apiang hnen aṭangin sorkarin fee cheng engemaw zat a la ang. Inziaklut 1,000 awm ta se, inziahluh man Rs 500 leh a kum leha tihnunna Rs 500 bawk ni ta se, sorkarin kum tin cheng 5,00,000 a hmu phawt ang. Vai pakhatah cheng 50 zel lak belh ta se, kum tin cheng 100,00,000 a hmu leh dawn. Sorkar sum hmuh chu cheng nuai 105 laiin a pung dawn a ni.

Hlawkna pahnihna tur chu eizawnna thar tam tak insiam tur hi a ni. A chunga entirna ka pek ang dinhmunah ringawt pawh hian ding ila eizawnna thar, agency 1,000 a ding dawn tihna a ni a. Chung zinga engemaw zat chuan thawktu an la chhawr leh dawn chiang a. Chung nena eizawnna thar piang tur chu lawmawm tham a ni.

Hlawkna pathumna tur chu agency ding thar hova sum lut tur hi a ni. Vai chhawr duh inziaklut agency te hian an hnena inziaklut hnen aṭangin cheng 500 zel la ta se. ILP a tharin la thar zel ta se. Vai hnathawk 2,00,000 an awm chuan vai chhawr duh hnenah pawisa la lut ngai miah lo cheng nuai 1,000 a lut dawn tihna a ni.

Hlawkna palina tur chu Mizorama a hranpaa pawisa la vir ngai miah lo cheng nuai 1,000 lai a vir chuan mipui tan a hlawk hle dawn hi a ni.

Hlawkna pangana tur chu ILP nei lo vai hnathawk an awm hlei thei lo tur hi a ni. Hnathawh tur neiin agency kaltlang vekin vai an chhawr ang a. Agency-a inziaklut lo tan hna a awm dawn lo a. Inziaklut tura ILP a ngaih dawn avangin ILP nei lova awm a har hle tawh ang a. Chumai ni lovin, ILP nei lova hnathawk ru lo awm ta se, tlawmngai pawlin hun an neih remchan changa an check ang ni tawh lovin Agency hovin chutiang mi chu an zawn reng dawn avangin ILP nei lova awm a har ngawt ang a. Chutih rual chuan vai hnathawk te exploit hleih theih a ni lo bawk ang.

Heng lo pawh hi hlawkna awm theiin ka la ring. Chutihlai chuan hetianga kal hi a ṭhatlohna a awm bawk ngei ang. Kei chuan a ṭhat ka ring.

Hetiang dinhmunah hian kan ding a. Kan kalpui duh a nih chuan Dan a awm sa a. Registering Officer atana ruat tur hi sorkarin officer a nei sa a. He Dan kalpui tur hian sorkar tan sum sen a ngai lo a ni ber a. Sum sen ngai si lo, sum tam tak lakluh theihna, eizawnna hna thar tam tak siam theihna, ram leh hnam humhalh theihna tur si hi chu kalpui ngei tur a ni dawn lawm ni?

Mipui hian thil hria i la, kan hriatna hmangin sorkar hi i khalh ngil ang u.

- Vanlalruata