Written by
Zoa Tlau

MIN KAIHRUAITU ATAN TUTE NGE ṬHA ANG? Kum 2023 atan rilru i sêng tan ang u...

Ram rorelna a kal fuh loh chuan mi tinin kan tuar a, kan phun a, kan sawisel bawk ṭhin. Mahse kum nga chhung tehmeuh atana kan aiawh tura kan thlan an nih avangin, kan tih fuh tawk loh chuan mipui tan tawrhna a ni mai. Ram rorelna chungchang hi ngaihven lo mah ila kan nun nena inzawm tlat a nih avangin kan bik bo san thei bik chuang lo a, Sakhaw Puithiamte meuh pawhin Pulpit aṭangin ram rorelna tha an duh avangin an au hun a lo thleng a. Evangelist-ten ram rorelna tha leh dikna dinchanna tur an vahchhuah pui hun a lo thleng ṭhin. Greek mifing Pericles pawh khan 'politics' i tui loh avang ringawt khan 'politics' hian i lakah nghawng a neih loh phah lo... a lo ti a, a la dik zel chu a ni. He 'politics' hian mitin mai hi min luhchhuah vek ni tin mai chu a nih hi.

Roreltu ṭha, dik, fing leh rorel thiamchuan kan suangtuah phak baka thuiin hmasawn zawngin min zuan pui thei a, kan beisei phak bakin mipui tan malsawmna an thlen thei thin. Indopui pahnihna a zawh hnua British-ten Singapore an kalsan hnua Singapore zalèn ram rethei leh te reuh te a dinchhuah nana beitu ; Lee Kuan Yew chanchin aṭang ringawt pawh hian roreltu ṭha pakhatin danglamna a siam nasat theihzia a pholang. Chutiangin tunlai India ramah chuan Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chanchin ringawt pawh hi ngaihnawm tham a ni. Hei le, nakkum kum 2023 maiah Mizoram pawhin roreltu thar kan thlang dawn ta, Political Party awm sa leh an Leader-te hi i ennawn i la.

Rorel lai MNF :
Mizoram Chief Minister ni lai Pu Zoramthanga, an party President, bawk hi kum 2023-a an Chief Ministerial candidate a nih a rinawm a. Kum 2023-ah khian July ni 13, 1944-a piang Pu Zoramthanga hi kum 79 a tling ve tawh dawn a. Term thum lai Mizoram CM ni tawh MNF President
hi mipui chuan kan hrechiang thawkhat tawh a, a ṭawng a umpha lo a, sorkarna a chelhin 'eirukna' thawm ri a tam a, 'unaute pawisa kawl' tih phei kha chu a ri a reh lawk tawh lovang, hei hian an sorkar hmai pawh a ti mâwk ṭhin reng bawk.

Pu Zoramthanga hi mipui nawlpui hian awt tawh lo pawh ni mah ila, MNF party erawh tlahniam ta duai a ni tkat lo lai hi MNF danglamna a ni. An party hi an President mipuiin an duh ngawih ngawih vang ni lovin, party mi nghet an ngah vanga dingchang leh ṭhinte pawh an ang lek lek ṭhin. Tun dinhmunah kum thum an sorkar hnu hian MNF 'performance' hi a tha hle tia sawitu an tam lem lo, sum a vâng a, mipui kan retheia a hausate thawh sen loh contract sem a ni thung. Sorkar hnathawk hlawh lak mumal loh, pension lak harsa, GP Fund lak har, Health Care
buai adt. avang hian sorkar hmingtha an ni lo. Chutih rualin MLA 28 nei mektute hian MLA fel tak tak an nei a, an MLA te hian an bial an vawn that viau chuan kum 2023-ah tling leh thei tura beiseiawm ber an la ni thei cheu.

An 'flagship programme' SEDP hi kumin sorkar kum aṭang hian sem an tum tan a, MLA bial pakhatah chhungkaw 1500 an tinzawn a ni. Nakkum sorkar kumah sem chhunzawm an tum leh bawk, hripui leng avanga mipui kan harsat laia SEDP an sem a nih chuan kum 2023 inthlan chu an
tan chuan a hnip deuh sawtin a rinawm.

Congress hmel thar
Kum sawm ro an rel hnua kum 2018 inthlana MNFin an thlak tak Congress Party hian hmel thar put an tum a, chumi atan chuan an Party pawh insiamtha-in, President thar atan Pu Lalsawta an rawn vawrh mek a ni. Pu Lalsawta hi kum 2023-ah kum 77 a ni ve tawh dawn a, ani hi sorkar hna a thawhna leh Minister a nih lai pawha eiru lo, mi 'clean' tih khawpa hming chher a ni a. Finance Minister a nih laiin a hmingtha hle bawk.

Congress Party vauchher Pu Lalsawta hi kum 2008 khan MNF party ticket-in Aizawl South-II aṭangin MLAah thlan tlin a lo ni tawh a, hemi hnu hian Congress party ticket-in term hnih tlingin Minister a ni ve ve a ni. Education Minister a nih laiin 'World Class Education' a au pui nasa hle a, mahse vanduai thlak takin a hun lai hian Technical Entrance Examinationah 'answer key' tihsual avangin result nasa takin a dik lo a, a mawhphurhnaah ngaiin banna a thehlut hial. Chutiang taka ram rorelnaa in pe zo chu a ni a, tarlan tawh angin Finance Minister a nih laiin, Mizoram leiba a tlahniam a, sorkar hnathawkte hlawh lak a buai lo mai ni lovin, a mamawhte tan GP fund lak a awlsam bakah, Pension ten buaina an tawk lo.

Congress hian an President thar Pu Lalsawta ho hian 'That Loh Theih Lohna Bawm' chu Mizoram pumah an au pui mek. Anni hi kum sawm ro an relna kha a la rei loh avangin mipui nawlpuiah 'ninna' a la awm deuhte pawhin a lang. Tunah hian MLA panga (5) an nei mek a, sorkarna chang tur chuan tun dinhmunah chuan tan ngai ber party an ni rih hmel, Sorkar laipui lamah an boruak a kang thei lo hian State inthlan hi a nghawng pawh a hlauhawm tel a ni.

ZPM beisein a sâng
Zoram People's Movement (ZPM) hian an Leader Pu Lalduhoma hi Chief Ministerial Candidate a nih thu chiang takin an puang tawh a, kum 2023 inthlana kum 73 tling tawh tur Pu Lalduhoma hi amah mimal duhtu an tam ang hu hian a telna Party hian rorelna an chang thei lo thin a ni. Thusawi thiam, Assembly House-a Session ngaihthlak tinuamtu Pu Duhoma hi thalai leh thangthar tam takin 'enchhin' an duh thin a, mahse a telna party hian enchhin turin Mizoram mipui bukna an uai rit zo thin lo.

ZPM hi an party kalphung leh hruaitu chungchangah sawi neuh neuh an ngah deuh ber niin a ngaih theih. An Working President, ZPM tana thawhhlawk ber tia sawi ngam hial Pu K. Sapdanga nen hian kar an nei deuh tih thawmte a awm thin a, Pu K. Sapdanga ZPM tana a inpekna leh thawhhlawkna avang hian Pu Lalduhoma pawh hi hliahkhuh a ni deuh nite pawhin a lang. He laia 'leadership' buaina neuh neuh nei anga
mipuia an lanna hian ZPM rin tawk lohna a thlen deuh niin a lang a, he boruak hi an chingfel erawh chuan ZPM hi kum 2023-ah khian beiseina sang tak an nei theiin a rinawm.

Tuna MLA 6 nei mek ZPM hian khawpui lian zualah phei chuan chakna tha an nei tha hle a, mak tak, zep rual loh chu Kohhrana inhmang tak takte hian ZPM nih mai hi an hreh lo. Thalai bikah phei chuan 'fashion' chi khat anga ngaihna te pawh a awm hial emaw tih theih a ni. Hei hi an hman tangkai (articulate) thiam phawt chuan an chakna thahrui pawimawh ber pakhat tur a ni ang. ZPM tihsual ve deuh anga lang chu kua an hreuh theih rih lohna tur MADC vela an inrawlhte pawh hi a ni thei ang, anni tan chuan CADC area lamte pawh bawh chiam tulin a lang rih lo. An chakna turah hian an tihfuh chuan sorkarna khawp an nei thei thovang.

Tlangkawmna
Party lo ding thar turte pawh an la awm ang a, BJP te pawh MLA pakhat nei mek an ni a, mahse tun dinhmunah chuan sawi thui tur an la nei rihin a lang lo. BJP hian MLA bial pathum vel chu nasa takin an beih a rinawm a, hei hian danglamna erawh a thlen thei tho mai. Heng ka rawn thlirna hi party mal pheikhawk buna thlir ni lovin, journalist ka nih thinna rilru aṭanga thlir ve mai ka ni a, hun a la tam a, sukthlek pawh nasa taka la inthlak thei a ni bawk ang.

- Zoa Tlau