KAWNG CHHIA LEH NAWR KAL CHAWP NGAI SORKAR ROPUI
Tun hnaiah mipui nawrna chi hrang hrang vangin kan sorkar ropui tak pawh a buai map map hle mai. SSA hnuaia zirtirtu hnathawkte hlawh pèk theih loh vang te, NIAS hmuna zirlai 32 te buaina vanga zirlai kawngzawh leh a nghawng hrang hrang te, bomb puak chhui chhuah theih tak loh te, CSS Hindi Teacher nawrhna te vangin kan chanchinthar chu lungawilohna thâwm rîvâ in a luah mék a. Hetih lai hian kawng chhiat lutuk vangin hmun ṭhenkhatah kawng an lo dang mék bawk a, hmun tam takah tlawmngaia kawng siam ṭhat hnatlang a awm nawk bawk.
Hmun hrang hranga nawrhna an kalpui mup mup hi topic hran ṭheuha khel laih laih tham vek a ni. Mipui náwlpui min nghawng thei kawngchhia erawh hi chu kum 40 chuang state pumhlûm kan nih hnuah pawh hian kan la inphun lungawi thei chuang lo a nih mék hi. Tun ṭhál lai hi chuan hmun hrang hranga kan kawng te hi a chhia a ṭhain kan pal khu vut vut mék a, ruahtuiin a la chiah hnâwn loh vangin motor tè tan pawh chhak leh thlang kan la hrût thei ve mék a ni.
Hei erawh kan lungngaihna a ni - tuna kan kawng zawh tam zawk hi fûr ruahtui hi lo thleng se engtin tehlul hian nge motor tam zawk hian kan zawh ve theih ang tih hi mi tam tak chuan kan inzâwt mék a nih hi? Kan huphurh lâwk a, ṭhál hun chhung a ral ṭèp tawh lai hian sorkar hmalakna vuaichâ tak maiah hian mipui kan lungmuang lo a, kan thla a muang thei lo a nih mék hi. Neihthinglung kháwng leh Bank loan hmanga kan lei kan motor duat èm èm te chu ṭhál vaèk châr lai pawhin vaivut khûin a bawh khat vek ṭhin a, khuar kan dâina lamah a hnuai lam oil chamber te a hrût leh hrawih hrawih ṭhin a, kan îp zawr zawr ṭhin. Kan lamlian zau takah hian tleng zâl zâl chu sawi loh, kawchhûng na ûrh in kan khawpui Aizawl hi kan thleng ve thei hrâm a ni.
Tun hnaiah Zemabâwk to Tuirial inkar kawng chhe lutuk vangin Undevided Zemabawk Joint NGO ten Road Block an nei a, nawrhna hmang khera auh eih ngai kan sorkar chak tak chuan a bengkhawn ve deuh ta a ni ngei ang. Kan Minister te pawhin vawi tam tak ngáwi renga an tlân pelh mék chu uluk taka an han ennawn ve tâk kha! MLA Election dawna kan thawm
ṭhat kan kawng mam ṭha tak tak(?) te hi kum nga a her liam hnu election dawnah kan han thawm ṭha leh chauh ṭhin a! He kawng hi motor tè tán phei chuan kal a hreawm èm èm a, kawng ṭhalai zawng rèng rèngin khuar kan hèlna lamah khurum kan dái leh a! A siamṭhat hnathawk méktute hian tuna an hnathawh ang hian thawk zel se kum hnih chhung pawhin an repair zo kher lo ang.
Kan kawng lûn tak tak hi National Highways an ni hlawm a, kumtin thawmṭhatna tur sum hi Central aṭangin a lo kal reng ṭhin. Fûr khat ruahtui pawh ngam khawpin khawi kawng mah hi kan siam thiam lo em ni? Kan engineer tam tak hi sorkar hian kawng ṭha tak siam turin nge mahni chenna in ṭha taka sa turin a chhawr? Heti zozái engineer kan nei a, kan PWD office building lah chu khawpui lian zualah a ding khir en un mai bawk a, kum tin min chawmhlawmtu central lamin sumin min vûr bawk a, mahse tûn hi kan dinhmun chu a ni mék si!
Fûr khat daih kawng tlo tak pawh siam thiam lo(?) kan engineer te hian khawi Engineering College fakauah nge an zir ang le? Ar vun pawh tluk lo khawpa pana kan kawng blacktop thiam te hian an zirna hmunah hian an va zir chikim awm ve le? Km 10 blacktop-na tur sum thiam taka hmanga km 30 chuang black top thei ta te zirna college hi ka hriat chak zawng a ni mauh mai pek a! Hetiang khawpa sum ren thiam te hi chu Finance Department lamah hian transfer ta hlauh ila kan Pu Sawta tan pawh a lawmawm viau mai thei. Ka fa ten Engineer an zir duh phawt chuan kan engineet te luhna college-ah hian ka luh tir ve chiang khawp ang. A zir chhuak ho, Mizorama thawkte hi an hlawhtling lulai hlawm em mai!
Kum tin hian kan tan, kan kawng neih ve chhun te siamṭhatna tur sum a lo kal ve ṭhin a, tun hnai mai kum 2008-2015 chhunga kan National Highways kawng cheiṭhatna leh thuamṭhatna sum kan hmuh dan chu a hnuaia mi ang hi a ni:
Source: RTI as on 6th November, 2015
A chunga mi ang hian kum 7 chhunga kan National Highways hrang hrang, i.e., NH 44A, 150, 54 leh 154 te repair-na tur te, resurfacing-na tur te, etc., sum hmuh zat chu Rs 12232.72 lakhs a ni tih kan hre thei a. Hetih mék lai hian kan National Highways ṭhenkhat te chu vawk kawngṭum ang maia zawh harsa te an ni nawk hlawm thung si. Kan motor neih chhun, kum 15 ngawt mai Road Tax kan lo pèk lawk tawh te chu ner sawk sawk khawpin kan khalh hé tlawih tlawih reng a, hmun ṭhenkhatah chuan thihsualin kan khalh a, road accident a awm phah nual bawk.
Kan Highway-ah te hian duh thála speed lâk ngam a ni lo a, khuar thûk tak tak te a awm nawk vangin kawng tâwi te pawh rei te iak tlân a ngai ṭhin a, darkar engemaw zât kan thang a ngai ṭhin. Petrol leh Diesel a hek mai bakah kan motor te hian a tuar èm èm a ni. Kan hruaitute u, mipui suma in lei sorkar motor dim lo baksaka in tlân pui bawrh bawrhna kawngah hian kan neih chhuna kan lei kan motor te hi dimdawi hleih theih loha kan khalh chhuah a ngai ve si a, min tlânpelh ruala in vaivut pal khûk kárah hian zâwi muangin damlo leh tar chak lo zawk te kan lo phur ve ṭhin asin!
Mizoram zîm tak hi kawng ṭha in a chhun tlang chuan khawi lai mah hi hla tak a awm lo a, nikhat chhunga thlen phâk vek a ni a, ṭhangkhat lian kaltaa nilénga kan ban phak lohna hmunah te chuan kan lehláng zung zung thei tawh a nih mék hi. Hmun ṭhenkhatah erawh vawk kawngṭum kan la zawh mék a, khuar thûk pui puiah kan la tâng a, kan motor lian te an let nget ngût hlawm mék thung si!
Ni e, kan mithiam engineer ten babel in ropui an din ut ut lai hian kan kawng neih chhun khawkrawk takah mipui te chu kawchhûng na ûrhin kan insawh a, vaivut khu in kan motor te bawhin fûr khaw nâlah kan motor diakin a bawh berh luai thung a. Kum rei lo te hnuah kan motor chu a hlui rawih rawih a, loh theih lohvin kan hluihlâwn leh ṭhin.
Hmun ṭhenkhatah kan company ten style thar an lo apply mek bawk a, kan construction company te chuan duhthala muang leh ulukin an thawk chung pawhin ram ropui min thlen thei chuang lo a! An thawh ṭhat leh ṭhat lohah phun thei kan ni lo a, an kawng siam a chhiat viau pawhin kan phun lungawi mai a, kan zilh hau phak ni miau hek lo le. Thuneitu te lah thehmeh ang maiin an ngawi hmak thung a! A.. Mipui pawh hi kan khawngaihthlak tawh lo, kan kawng neih chhun zawk hi a ni khawngaihthlak tawh zawk chu!
He’ng kan tawrhna zozai hi mipui thiam loh nge ni a, kan engineer kawng siam thiam tak te mawhphurhna nge, eiru sawisel ngama hrem ngam lem lo kan hruaitu huaisen tak te mawhphurhna nge ni a, kan bolder lung hman dik loh vang nge, kan alkatra hman dik loh vâng nge, kan balu leh rora hman dik loh zawk em ni? Nge, kan kawng siamtu Dumka ho hmelchhiat lutuk vang? Tun thleng hian he zawhna hi tumah hian kan la chhang thei lovin, kan kawng tlo theihlohna chhan leh vang hi kan la chhuichhuak thiam lo chu a nih mék hi!
- Lalnunmawia Pachuau