Written by
Rochamliana
Mission Veng

AIZAWL KHAWPUI CHAWMTU TUILAKNA TIHBAWLHHLAWH A NIH CHUNGCHANGA HMALAKNA

Tunhnaiah luia leivung leh bawlhhlawh lut nasa avangin Tlawng lui a nu leh ta hle tih kan hria a. Chumi avang chuan Public Health Engineering Depart­ment (PHED) tui pump pawh hun engemaw chen a khaihlak tihte kan hre bawk a. Hetiang thil hi a thlen lohna turin kum hnih liam taah khan khatih hunlaia Aizawl Bawrhsap kaihhruaina in hmalakna mumal tak neih a lo ni tawh. Amaherawhchu, hun a liam leh deuh a, hotute an inthlak a, mar taka ṭan zui a nih loh chuan hmalakna ṭha tak takte hi a zuzi leh mai ṭhin - a pawi hle.

Kum 2020 kum laihawl chhovah, Covid 19 hri­puiin Zoram a rawn thlen ṭan ve mek lai khan Aizawl dai hmun engemawzata leivung paihin lui ṭhen­khat tan harsatna a thlen theih thu te, a bik takin Mission Vengthlang dai leh Tlawng Lui (Reiek Kai) inkar kawngpui sir hmun engemawzatah leivung leh bawlhhlawh paih a nasat avanga PHED enkawl, Tlawng Luia Aizawl khawpui chawmtu tuilaknaah harsatna a thlen theih thute chu Aizawl Bawrhsap hova ṭhukhawm, Save Chite Lui Special Meeting-ah sawichhuah a ni a. Aizawl Municipal Corporation (AMC) aiawh ten AMC in Aizawl khawpui chhehvel mimal rama leivung paihna hmun atana phalna an pek dante leh harsatna hrang hrangte an sawifiah bawk. Thurel tur pawimawh dang awm nual karah chumi thu bik chu a hranpaa sawi atan khek a ni ta rih a.

May 11, 2020 (Thawh­ṭanni) ah khatih hunlaia Aizawl Bawrhsap hovin a pisa-ah chu harsatna chungchang chu a kaih­hnawih sorkar department-te leh tlawmngai pawl hruai­tute nen sawiho a ni ta a. Engemaw chen sawiho a nih hnuah Bawrhsap chuan, “Heti ngawt chuan a chiang lo deuh em mai a, a hmunah ngei enfiah ni se a ṭha ang,” tia rawtna a siam chu bawhzuiin Joint Inspection Team siam a ni a, Inspection Team kaihruai tur hian khatih hunlaia Addl. DC pahnih zinga pakhat zawk chu ruat a ni.

Inspection Team-ah hian Aizawl Bawrhsap office, Aizawl SP office, AMC, PHED, DM&R Department, UD&PA Department, I&PR Department, Mizoram Pollution Control Board, Aizawl District Disaster Management Authority, Aizawl City Local Council Association leh Save Chite Lui Coordination Commi­ttee mi leh sa te an tel a ni.

May 14, 2020 (Ningani) chawhma dar 10:00 aṭangin leivung paihna hmun hrang hrangte enfiah a nih hnuah chawhnu dar 2:30-ah Team Leader pisa-ah ṭhutkhawm zui a ni a. Aizawl aṭanga Tlawng Lui (Reiek Kai) inkar, Tlawng Road tia hriat lar hmun bikah chuan hetiang hi an thil hmuh dan tlangpui te chu a ni:

1. Aizawl aṭanga Reiek kalkawng, Maubawk ram huam chhung, Bulbule Lui piah a mimal rama leivung paihna hmun chu Inspection Team-in an tlawh hmasa ber a. Helai hmun hi dan lo va a ruka leivung, bawlhhlawh, ran thi leh ekthli thlenga an paih ṭhinna hmun a ni. Kawngpui sir khamah heng bawlhhlawh chi hrang hrangte hi paih a ni a, chung thil tawlh thla zel chuan Tlawng Lui a zuk tibawlhhlawh pha ta hial thin a ni.

2. Ar Lei khama dan lo va leivung leh ran thi thlenga paih a nih ṭhinna hmun chu enfiah leh a ni a, helai hmun hi Maubawk ram chhunga awm a ni. Kawngpui sira leivung leh hnawmhnawk dang tawlh thla zel chuan Tlawng Lui tan harsatna a siam thin a ni.

3. Chawndenga lui chhehvela leivung paih­na chu enfiah a ni a. Chawn­denga Lui hnar lam hi Paparpi Lui tia hriat a ni bawk niin ram chin hria­ten an sawi. Helai hmun hi Tlawng Road, Bung­kawn Thlanmual thlang, Maubawk Tamdo ram mawnga awm a ni a, AMC phalna a leivung an paih thinna hmun a ni.

Helai khamah hian leivung a lo tla tam tawh hle mai a. Chung leivung te chu Vailuiah a lut a, Vailui tuinu leh chirhdum inpawlh chu a thlanga Sakhisih Luiah a lut a, Sakhi Sih Lui aṭangin Nghaltan Luiah a lut a, Nghaltan Lui aṭangin Zawngkawt Luiah a lut leh a. Zawngkawt Lui aṭangin Serluiah a lut a, Serlui aṭangin Tlawng Luiah a luang lut ta thin a ni. Chuvangin, 8.5.2020 khan AMC chuan helaia leivung paih phalna a pek chu a lo titawp tawh nghe nghe a ni.

4. Maubawk Tamdo Ram mawng, Mission Veng­thlang rama Sports Autho­rity of India (SAI) Hostel nen inep renga awm, mimal rama leivung paihna chu enfiah a ni a. Helai hmun hi AMC phalna a leivung an paih ṭhinna hmun a ni. Helai khamah pawh hian leivung a lut tam tawh a, leivung chuan a thlanga Vailui a ti bawlhhlawh a. Vailui lui tui bawlhhlawh chu a thlanga Sakhisih Luiah a lut a, Sakhi Sih Lui aṭangin Serluiah a lut leh a; Serlui aṭangin Tlawng Luiah a luang lut ta zel a. Chuvangin, 8.5.2020 khan AMC chuan helaia leivung paih phalna a pek chu a lo titawp tawh a ni.

Inspection Team Report aṭangin hmalak zui dan tur ruahman a ni a, bawhzui ngaite pawh bawhzui a ni bawk a. Tlawng Road-a leivung, bawlhhlawh, ran thi, ek thli leh hnawmhnawk dang tam tak paih a nih tawh lohna tura hmalakna hmasa atan vengtu indah phawt mai ni se tih a ni a. Lawipu Kawn (Vety Department quarters bul) ah leh Tlawng Road-a Nursery leh Khatla South veng pahnih inrinaah te chhun zan zawmin vengtu indah a ni ta a, chhun leh zanah a inchhawkin duty-te hi inthlak tura ruahman a ni nghe nghe a.

Duty-te lawmman tur chu AMC hnenah ngen ni se tih a nih angin Aizawl Bawrhsap-in AMC-ah ziakin a thlen a. Duty turte lo ngaihtuah turin Maubawk Local Council-te ngen an ni bawk a. Chutiang chuan thla eng emaw ti chhung chu leivung leh hnawmhnawk dang paih ṭhinte veng turin chhun zan zawmin ngawrh taka duty a ni ta a. An duty chhungin thil eng eng emaw an tawng nual a, sawi chhawn leh nuam lem lo takte pawh an tawng a, Maubawk Local Council-te inpekna a fakawm tak zet a ni.

Duty-ten langsar taka an awrh turin badge siam a ni a, mi luhlul leh huaisar fal an tawng fuh a nih chuan Aizawl SP hnenah rang taka report nghal zel tura tih a ni nghe nghe a. Anni bakah hian PHED pawhin tuilakna ber a nih avangin department sumin thla thum chhunga duty turin casual worker pahnih tal chhawr se tih a ni a. PHE mi chhawrte bik hi chu hmun khatah thu lovin Tlawng Road-a bawlhhlawh paihna hmun hrang hrangte fangkual ṭhin tura ngaih an ni thung a - hei erawh hi chu tihhlawhtlin a ni ta chiah lo a ni mai thei e.

Tlawng Road-a leivung paih ṭhinna laite hi a hming tal pawha hung a ṭul hle tih a lang reng mai a, thingzai hmangin a remchan dan angin pal siam a hung an ni ta a. Tin, leivung paih phal a nih tawh loh thu inziahna signboard lian ṭha taka tar a ni bawk a, hengte hi AMC hmalaknaa tih an ni.

Inspection Team-in a duhdanah phei chuan duty-te hian mumal takin register an vawng ang a, lirthei hmanga bawlhhlawh paih tum lo kalte reng reng chu lettir mai lovin an lirthei number, motor neitu hming, contact number leh address, motor khalhtu hming, contact number leh address-te kimchang takin an lo ziak ang a. Chu chu Aizawl Bawrhsap office lamin insawifiah turin an ko ṭhin dawn a ni.

A chunga kan sawi tawh ang khian AMC chuan Tlawng Road-a leivung paihna hmun atana a lo phalsak tawhna hmunte chu a ennawn vek a, thu leh awm hma chu heng laiah hian leivung paih a khap ta bawk a ni.
Heng hmalakna hrang hrangte hian hun rei tak chhung chu Tlawng Lui venhimna kawngah pawh awmzia a neih phah hle niin a lang a. Hotu hrang hrangin a khát tawkin Tlawng Road hi an tlawh zauh zauh va, kei ngei pawhin tum eng emaw zat ka zuk tlawh ve ṭhin a. A hunlai kha chuan kawng sira leivung tharlam leh hnawmhnawk paihna hnuhma thar hmuh tur a vang a, a lawmawmin a thlamuanthlak hle a ni.

Amaherawhchu, COVID-19 hripui avangin chet chhuah a lo harsa chho va. Tin, sawi leh sawi hnu, abik takin sorkar lam aṭangin hmalakna hi mar taka a kal reng loh chuan a buaithlakna chin a awm thuai ṭhin a. Engpawhnisela, Aizawl khawpui tuia min chawmtu Tlawng Lui humhalhna tura ruahmanna awm tawhsate hi a theih ang anga tuaithara chhunzawm leh a ṭul hle a ni.

- Rochamliana, Mission Veng