Kan buaipui grape wine hi...
Champhai leh Hnahlan-ah te MNF sorkar hmasa hunlai, kum 2000 vel aṭangin sorkar puihnain Grape chin ṭan a ni.
An grape chin variety hi a thur avangin eia ei chi a ni meuh lo a, an bilh a, an thiam ang angin wine-ah siamin an zuar a, MLTP Act hmanlai a nih avangin Dan kalh a ni.
Dan chhungah Wine an siam theihna turin, khatih laia zu khapna dan dinglai MLTP Act chu siamṭhain, The Mizoram Excise & Narcotics (Wine) Rules, 2008 hnuaiah Champhai Grape Growers Society leh Hnahlan Grape Growers Society te hi Winery License pek an ni. Kum 2010 aṭang khan Dan hnuaiah thlap Wine an siam chhuak ṭan thei ta a ni.
Sorkar a inthlak a, Congress kaihhruai sorkarin zu khap burna hlipin Dan hnuaia zu zawrh phalna a kalpui.
Kum 2018 inthlanpui dawnah MNF party-in zu an khap tur thu chu an campaign auhla pakhat a nih avangin 2018 kum tawpa an sorkar veleh, ni tam tak daih dry day an puang nghal a, dry day chu pawhsei zel a nih avangin a tawpah phei chuan Court in a hlihsak nghe nghe a nih kha.
Zu khapna dan thar, Mizoram Liquor Prohibition Act 2019 chu Assembly-ah pass a nih hnuin kum 2019 May ni 28 aṭanga hman ṭan a ni. Zu hrim hrim khap bur a ni ta phawt.
December 19, 2019 khan sorkar chuan MLP Rules ti chhuakin hetah hian phalna nei tan beer leh wine siam leh zawrh theihna bilhtel a ni a, zu (alchohol) pai tel hrim hrim siam phalna pek theih tur hian politics thilah titi a siam hlek a, chu veleh he Rules hi hman tak tak a nih hmain sorkarin a hnuklet leh nghal.
Rules zirchiang turin sorkarin Mizoram Liquor Prohibition Rules Drafting Study Committee a din zui a. Dy CM kaihhruai Study Committee hian kumin January ni 24 khan Mizorama Grape chingtute thar chhuah aṭanga Wine Siam phal loh hi an rel a ni. Study Committee thutlukna puangzartu Excise Minister Dr K Beichhua chuan inrawnkhawmnaah hian Central YMA chuan Wine siam chhuah chu ṭha an tih loh thu an sawi a, MKHC chuan zu zawrh ṭha an tih loh thu an sawi rualin 'He thilah chuan ṭawngkam kan nei lo ang e' an ti nia a hriat thu a sawi.
Rules awm lova hun rei tak zu khapna Dan hman a nih hnuah kumin (2022) March ni 25-a Council of Ministers thukhawmin Mizoram Liquor (Prohibition) Rules, 2022 chu a pawm ta a, Wine chungchang hi telh a ni ta lo a ni.
March ni 25-a Council of Ministers ṭhukhawmin MLP Rules a pawm tak pawh hi vawiin thlengin hman theih tura notify a la ni ta rih lo a, notify pawh nise Wine siam chungchang chu a lan tak loh hrim hrim avangin Champhai Grape Growers Society leh Hnahlan Grape Growers Society te wine siam chhuah hi tun dinhmunah chuan khap a ni satliah mai lo a, an siamna hmun Winery pawh Dan kalh a ni ta vek mai a, khar tir vek tur a ni dawn tihna a ni.
Politics-a inbeihna thleng thei hlauhthawn vanga 'Pafa sabengtung zawn' an sawi ang maia mi zawng zawng thu kan ngaihchan a, a tam lam nia kan hriat apiang tih lawm kan tum zel dawn chuan thutlukna dik leh ṭha kan siam thei ngai dawn lo. Chumi tiat chiah chuan loneituten kum tam tak an lo beih tawhna aṭanga an tharchhuah, Grape Wine khapbehsak tlat pawh hian nghawng a nei lian zel dawn tho tho tih a lang thei.
Loneituten thlantui fara grape an thar chhuah aṭanga Wine an siam chhuah Dan hmanga khapsak tlat chung si a, kan haider sak tih emaw, kan maimitchhin san rih tih emaw ang mai maia loneitute hlauthawng reng reng leh thlamuang lova dah hi a fel lo lai ber chu a ni a, Dan kengkawhtu Excise and Narcotics Dept leh Police lam tan pawh tuboh leh dolung inkara awm an sawi ang a ni.
Mizorama Loneituten an grape thar chhuahte Dan ang taka an hralh theihna tura Dan mumal tak siamsak thuai emaw, a nih loh vek chuan Dan kalha an chet reng ngai tawh lo tura an winery hmunhma zawng zawng nena khar fel sak law law emaw a ngai tihna a ni ber a. Dodalna pawh awm dawn mahse, a engemaw zawk zawkah huaisen taka thutlukna felfai tak siam ngam thuai a ṭul a ni ber.
- J Sawma Vanchhawng