MBBS seat-ah leh hna lakah district quota
Tun laia Mizoram chhunga a khua emaw a district emaw ang zawnga kan inchuh nasat berte chu doctor leh zirtirtute hi an ni awm e. Eng nge a chhan kan tih chuan kan mamawh aia tlem mah kan nei a ni emaw, kan mamawh zat kan nei pawh ni se kan mamawhna azira kan insem dan a inzat loh vang emaw a ni thei ang. Sorkar hna dangah pawh a ni tho mai a; a ziaawm hret chauh emaw, a langsar ve lo mai zawk emaw a ni tal ang.
Indaih loh dan
Khawi district hospital-ah emaw specialist doctor, eng line emaw ber kha an indaih deuh hlek laiin a ṭhenah chuan an lo awm leh miah lo a. Khawi khua leh school-ah emaw zirtirtu pakhatin naupang 3 vel emaw te an enkawl anga chhut theih a nih laiin hmun tam zawkah chuan zirtirtu pahnih khat lekin naupang 100 dawn emaw an enkawl leh ang lawi a. Zirtirtu awm tlemna leh doctor awm tlemna hmuna mite kha an work load a lo sang bik ta vak a, mihring chu khawl kan nih si loh avangin tlin loh chin an lo nei a, a tuartu chu mipuite kan ni ta ṭhin a ni. Doctor-ah ngat phei chuan mahni line lo chu an khawih ṭha ngam tawh bawk si lo a, mipui tawrhna a nasa em em ta a. Thihna hial a lo thlen phah fo ta ṭhin a ni.
Eng vanga lo awm nge?
Hetiang thil a lo thlen ṭhin chhanah hian tu mah direct taka dem theih a ni lo. A doctor leh zirtirtu hna thawktu khan mahni in lum aṭangin emaw, mahni chhungte bul aṭangin emaw hna thawh a lo thlahlel ve tho a. Mahni khuaah awm a lo duh a, mi khuaa chhungkuaa pem harsat lo tan pawh hmun tinah an fate tana zirna ṭha tur school a lo awm vek lem lo a. Harsatna a lo awm thei leh ta tho a ni. Chuvang chuan ama chhungte awmna emaw, fate zirna atana hmun ṭha, district capital-ah, a bik takin Aizawlah awm a lo duh ta ṭhin a ni. Mihring mizia, mahni seilenna chhuahsan hrehna emaw, fate tana hma lam hun ngaihtuahna vang a ni a; indem ngawt theih a ni lo.
A enkawltu minister te leh department hotute tan pawh, miin an harsatnate an han sawi keuh keuh chuan, mihring ve tho chuan an lo khawngaih leh nge nge ṭhin a. An remtih mai loh pawhin party hruaitute leh hmelhriatte ruaiin emaw an han ti leh a, an hlawhtling leh nge nge zel - mipui hian kan zir bik lo. Mi tan chuan khawng taka rel chu a awl a; mahni leh kan chhungte tan chuan a har duh khawp mai. Hman deuha Sorkarin zirtirtu transfer a rawn khawih nual ṭum pawh khan kan hmelhriat pakhat zirlai pawla inhmang chuan an post-a awm ṭha lote chu a dem khawp mai a. Ama nu ngei chu zirtirtu a ni ve a, “A nih leh i nu hi transfer ve ta se thingtlangah a awm reng theih in ring em?” tia an zawh chuan chhan har a ti ve khawp mai. A nu tan chuan a lo ngaihtuah ngai bik miah lo a nih hmel - mihring zia a ni tlat.
Chin fel dan a awm em?
Aw le, eng tin nge he harsatna hi kan tihziaawm theih tak ang? Tihreh hmak theih a nih hi chu a rinawm lem lo a; tihziaawm erawh chu a theih ngeiin a rinawm. Mahse long term plan deuh a nih a ngai thung ang. Chu chu- sorkar hna lak leh MBBS state quota atana district quota (reservation) neih a ni.
MBBS zirna seat hi kum tin hian Mizoram hian seat 30 vel quota a nei ṭhin a. Chu chu SMATEE/ NEET (2017 aṭang chuan NEET chauh an hmang tawh ang) hmang tein zirlai za telin an inchuh ta
ṭhin a. A ti ṭha apiangin seat 30 vel chu an insem ta ṭhin a ni, a fair khawp maiin a lang a. Mahse a fair dan chu thingkung inlawnsiak tura zawngte leh sai tirh dun ang deuh a ni. Zawngte leh sai chu eng hmanrua mah an pe lo ve ve a, an lawn tum ṭan hun a inang chiah a, chung thing san zawng pawh chu a inang reng. Mahse a chak zawk tur chu kan hre sa ang. Fair tak anga lang siin sai tan chuan a fair miah lo a ni. Rit inchawisiak te ti zawk ni se chuan eng hmanrua mah hmang lo ve ve chung pawhin zawngte tan chuan a fair miah lo ve thung ang.
He entirna ang deuh hian, state pawn leh Aizawla school ṭha aṭanga Class 12 science pass te leh thingtlang lam aṭanga class 12 science tho pass ve te chu kan ineltir ta ṭhin a, chan ṭha deuh zawk sa chu an awm alawm. Chuvang chuan, Aizawl leh a chhehvela mite an tling hnem bik lo thei lo a ni. Chu’ng aṭanga tling awm chhunte pawh chu state pawn leh Aizawla lehkha zir tura intir thei, tlema khawsak ziaawm deuh an ni duh khawp mai. Chutiang ni si lova tling chu khawvar lam arsi ang deuhin hmuh tur an awm pheuh pheuh chauh a ni. District ṭhenkhat phei chuan an district mi leh sa ngei MBBS zir emaw, zo tawh emaw 5 pawh an nei tling lo maithei asin.
Chu chuan a hrin chhuah chu, MBBS leh a chung lam an rawn zir chhuah hnuah pawh, an tinzawn ber chu Aizawl a ni lo thei lo a, an demawm lem lo. Mahse thingtlang lamah doctor an awm loh avangin mipuiin an tuar a, tihluihna deuha sorkarin a han sawn chhuahte pawhin leave an lak loh leh ban hial pawh thlangin an awm ṭha duh lo lui ta zawk fo a. Aizawl pawn lama ṭhahnemngai taka thawk chu mi tlemte chauh an ni ta ṭhin a ni.
MBBS seat-ah district tan reservation
Central Sorkar hna laknaa Scheduled Tribe (ST), Scheduled Caste (SC) leh Other Backward Class (OBC) te tana reservation a awm ang deuh hian MBBS seat sem danah hian reservation awm ta se kum 10 a vei leh chuan kan harsatna zualpui chu a kiang duakin a rinawm a. Seat 30 vel kan neih ṭhinah hian Aizawl tih loh district dang zawng zawng hian seat 1 ṭheuh reserved quota nei ta se, an zir tluan chuan district tinten kum tin doctor pakhat kan nei thei ziah dawn a lo ni a. A bak seat dang la awm zawng chu open competition in lak ni ta mai se. Entirnan, 2017 ah MBBS seat 30 kan neih chuan district 7 tan seat 7 dah hran a ni ang a; a bak seat 23 la awm chu an vaiin an inchuh mai ang a. District pakhat aṭanga thiam deuh a lo awm leh open seat a chang ang a, a hnuaia miin an district quota a chang thung mai ang a. Seat 35 neih kum a nih leh district quota seat 7 bakah open-in seat 28 lai a awm bawk mai dawn a ni.
District-a zirlaite kha class 12 result a lo ṭha vak lo a ni thei a. Mahse MBBS zir tura minimum mark an tlin ve tho a, NEET ah rank an lo neih ve tho bawk chuan an zir thei ve tho tihna a ni mai a. Chu chuan an district chhungah pawh Class 12 science (biology) zirlaite zingah, seat 1 awm ngei ngei tur inchuhna boruak a siam ang a. A hmaa chang pha ve chuang lo tura an inngaih lai ai chuan an zirlai pawh an zir nasat zawk phah thei bawk ang.
Eng tin zel?
District quota-a lut turte chu voter ID nei tawh an nih chuan kha district chhunga vote nei an ni ngei tur a ni tih rules-ah dah a ni ang a. Voter ID an la neih loh chuan an nu leh pa/ enkawltu hnai ber te khan an district-ah vote an nei tur a ni tih a ni thung ang a. Tin, MBBS an zir chhuah hnuah kum 5 tal an district chhungah an thawk tur a ni tiin bond an sign ang a. Specialist an zir leh nghal mai a nih chuan an zir zawh hnuah kum 5 chu an tlak leh mai ang a. Hna lamah chuan, Mizoram sorkar hnuaiah luhna tur a awm mai loh pawhin NHM hnuaiah a awm rih em em a. Chung an chang lo a nih pawhin private hospital-ah emaw pawh an thawh rih a ngai a ni mai. State Sorkar leh NHM hnuaia an luhna tur a awm lo a nih chuan a lawmawm zawk ngawt ang. District chhunga mi ngei MBBS zir chhuak an tam chuan hospital-ah pawh doctor an lo indaih deuh thei ang a. MBBS an tam na na na chuan specialist zir chhuak pawh an awm tam zui maiin a rinawm.
Hei hi a zirna lam hawiin ka han sawi hmasa a ni a. Doctor (medical officer) hna laknaah pawh district quota hi siam ni thei bawk sela a ṭha khawp ang. He lam hi chu a hnuaiah sawi chhunzawm ta zawk i la.
MBBS hna dang zawng?
Tunlaia ka ngaimawh em em chu- Mizoramah heti khawp hian doctor kan indaih lo a, MBBS seat kan tlem si a; chutih lai chuan kan state quota neih chhun hmanga MBBS rawn zir chhuak tam takin doctor hna thawk lova line dang, competitive line emaw-a min kalsan ṭeuh hi a ni a, a uiawm ka ti em em a ni. State quota hmang lova line danga kalte chu kan sawi phak a awm lo e. State quota hmanga zirte tal erawh hi chuan an zir chhuah hnuah kum 3 tal emaw State Sorkar hnuai emaw, CSS hnuai emaw-ah doctor hna an thawk tur a ni tih hi intiamkamna bond sign ṭhin se la a ṭha khawp ang. An thawh leh duh si loh chuan an zirnaa sorkarin a senso tal emaw, a fixed in cheng nuai bi emaw penalty an pek turin tih ni se a ṭha ngawt bawk ang. Doctor hna ngei thawk duh tur tam takin seat an hmuh loh phah ve si a, mipuiin langsar vak si lovin kan tuar let daih thei a ni.
Sorkar hnaah khua/ district quota
Sorkar hna dang lakah pawh hian a district chhung mai ni lo, post ruak azirin a khaw mi ngei lak hi rules hial siama tihdan phunga neih chi a niin ka hria. Group A chin (doctor tih loh) hi chu thil tih rem lovah lo ngai ta i la. A bak zawng hi chu hna a lo ruahin post notify thlapa lak ni ta se. Chutah chuan a khaw mi ngei emaw, a khaw mi an awm lo a nih chuan a block huam chhung mi tal emaw lak ni thei se chuan ai kal lak tam tak hi chu kan titlem nghal duak thei ang.
Entirnan, department pakhat tan LDC post 6 chu direct recruitment-in lak tur lo ni ta se, khawi khuaah te nge khang post 6 te kha dah a nih dawn tih hi an indaih loh dan azirin chhut lawk vek ni se. Chutichuan exam hmangin class 12 leh a chung lam pass tan competition buatsaih ni ta se. Chutah chuan kha post awmna khua aṭanga candidate te khan cut off mark an phak chuan a ti ṭha ber lak a ni ang a, tling zo an awm lo a nih chuan an RD block huam chhung aṭanga diltu dang zinga mi aṭangin kan en leh ang a. Cut off mark pha an awm loh chuan an district chhunga mi kan en leh ang a. Chutiang chuan kan en chho zel ang a. An district chhunga candidate aṭanga cut off mark pha an awm loh leh zel chuan district danga mi an lut thei chauh dawn a ni.
Hetianga hna kan lak chuan thingtlang lama doctor, zirtirtu leh hna danga indaih lohna nasa lutuk hi kan ziaawm hawk thei ang a. An khaw mi pawh ni se fate zirna tha duh vangin khawpui lama pem duh an lo awm palh a nih pawhin km 200/300 piah lam aṭanga rawn thawk nghal aiin kum eng emaw zat chhung chu an khuaah an awm zawk hrim hrim dawn a, an khuain hnathawktu awm nghet tak an nei rei zawk dawn tho tho a ni.
Heng ka rawtnate hi rawtna awm lo tak ni pawhin a lang thei awm e. “Hetiang dan a awm lo, thil theih a ni lo” lo ti pawh awm se a awm tho mai. Mahse, he khawvel dan reng reng hi mihringte siam chawp vek a ni a. Chu pawh chu kan mamawh dan azira siam chawp a ni zel. Tuna ka rawtnate pawh hi mamawh nia kan hriat chuan kan siam thei em em ang. Mamawh intitu tur pawh Aizawla cheng nghette ni lovin district danga mite an ni zawk mah awm e.
India danpui article 16(4) in hnam hnufualte tana hna hauhsakna siamsak a remti ang deuh hian district leh khua te tan hian reservation lo siam ta i la a unconstitutional em lo ang chu maw.
- C. Lalthazuala (thazuals@gmail.com) Vengthlang, Champhai, Camp: Aizawl