ZOSIAMA PACHUAU
Zosiama Pachuau - ka mi ngainat leh mi ngaihsan tak mai 24.1.2017 tuka kan chan ta mai kha ka rilru a na hle mai. Ka dam loh lai a ni a, a ruang pawh hmu lovin ka thlah liam a, thiam lo chungin ka rilru na chhawkna a nih beiseiin tlem tal ziak ka duh a. Revd. Chuauṭhuama Pachuau ziak te kha ngaihnawm ka ti a. A pachuau pui ka ni ve lova, ka khawlhring pui a ni lo na a, ka ngaina a ni.
Ka hriat ṭanna chu Asst. Hindi Education ka nih lai 1974-ah a High School tlawh turin min sawm a. High School inspection ti pha ka ni lo tih ka hrilh a, "Visit chu i ti thei," min ti a. Ka han tlawh chu a school enkawl dan leh a hoten an ngainat dan chu ka rilru a khawih hle mai. A pa Pu Hauchhawna chu N.W Presbytery K.Ṭ.P Leader ka nih laiin Vairengte Conference-ah kan Committee a. Inrinni zan Inkhawm banah Pu Hauchhawna hnenah thuthlung ngaihthlak ni se an ti a. "Israel fate Pathianin a hruai," tih thu a sawi a, a ropui ka ti hle. A khaw mite chuan kan doctor a ni ve mai an ti a, damdawi dawr a hawng a ni.
Kum 1958-1974 thleng Headmaster, Govt. Middle School a ka thawh laiin kum 7 vel Vairengte P.S chuan class-III pass an chhuah thei lo. Vairengte tih hmaa khaw chung tia, fiamthu siam nan an hman khuaah H.S Headmaster a ni ta a. Govt. Middle School-ah Pu Lalhmachhuana, zirtirtuah Upa Tlanghmingthanga leh Pu Rammawia (Tuna Fin. Adl. Secy ni ta) te an thawk bawk a. Anniho han chetla hi ngaihnawm tak a ni. Pu Zosiama khawtlang hotu lamah, Pu Hmachhuana leh a puitu Tv. Rammawia YMA leh khawtlang lamah, Upa Tlanghmingthanga (S/o Rev. Liangkhaia) Kohhran lamah. Vairengte khua chu Kolasib tlangdung khaw ṭhang chak ber an ni ta. Zirna leh Zonal Sports-ah tluk an har ṭhin hle.
Zosiamate chhungkua hi zirtirtu pakhatin min hrilh danin mi taima, rinawm, tlawmngai, huaisen an ni a ti a. Leilet zau tak an nei a, teak hmun zau tak, sangha dil ṭha tak an nei. An unau hi MA te, IAS te ni chungin an chawlh hlek chuan unauin bawngin lei an let ngat ngat mai! Kumin phei chuan ṭhal thlai french dawng lianpui pui an ngah. Zikhlum phei chu quintal 40 (a ti nge ka hre sual mai thei) an thar tih min hrilh.
Kum 1970 khan B.T ka train chawlh hmang ka haw dawn zanah ka fanu Matlani’n, "Ka pa cowboy bu hi chhiar ve teh, hriat zau nan," a ti fiamthu a. "Ṭhalai lawm alawm," ti chungin kan keuva cowboy pakhatin bawng kai a hmuh, a pu hnena a report dan kan chhiar a. A tukah truck hnunga dingin Vairengte lam kan pan a. Rengte tlang liam dawnah mi pahnih bawng pahnih kai kan tawk a. ‘Cowboy ni ila chu’ tiin kan chian fiam a. Vairengte gate kan thleng chu Pu Zosiama, Pu Hmachhuana, Upa Tlanga leh Rammawiate ho an lo ṭhu a. Kan driver chu, "Ka pu, bawngkai in hmu em?" "Thil tam tak kan hmu, ka hre mai lo," Kei chuan tifuh inti tak hian, "Hmu e, pa pahnih bawng pahnih kai Rengte tlang liam dawnah. Bawng pakhat chu han en chuan a dum deuh a, a ki hma lam leh hnunglamah an inpersan. A dang chu a sen deuh, a ki a tawi hle. A nakah hliam ser dam leh zungza beng vel lai a hmul a dum a, a khel veilam a rang," ka ti hman chauh a. Pakhat chuan “Ka bawng ngei a ni," a ti. "Police motor han la ru, i um ang," an ti a. Kan tlan liam san ta a. October thla a ni a, December B.T exam zo ka haw chuan min lo hmu a, an inpun khawm, thingpui min in tir a, "Pu Nghaka thil chikzia hi aw," min ti a. Rengte kawn thlen dawnah kan man, an ti. Thil chik mi niawm takin ka awm ve ta a ni.
Kum 1976 ni tain ka hria, ka bial fang Vairengte ka lut chu Pu Rammawia'n, "Pu Nghak forest leh sipai hoin kan khaw buh an sam, i tlan thla ang hmiang," a ti a. Lailapur thlen hma hmeithai buh chu sai pahnih leh sipai platoon khat hian an lo vaw ṭil a. Sipai nge (Assam Police) chu kawngah an lo duty a, engtizia nge kan ti a. Pu Rammawia chuan, "LMG kan brush mai tur che u a nia," an ti chu an hotupa chuan, "man rawh u," a ti a. Kan buai lai takin Pu Zosiama, Pu Lalhmachhuana, etc chuan AO punin an lo tlan thleng a. Kei pek chuan, "Pu Pande i khuate buh an tihdan hi eng tin nge ni ang," ka lo ti a, an nin an lo pump bawk ni tur a ni. An hau tak tak mai a, haw vek rawh u, a ti a. An commander chuan “thupek chu naktuk dar 10:00-ah kan lo kal leh tur a ni," a ti chu, "lo kawl rawh, kei pawh tah hian min hmu ang," a ti a. Pu Rammawia an ngaihsak zui bawk lo a, a tukah pawh an lo kal leh ta bik lo.
Kum 1993 kum tawp lamah School Education Consultant aṭangin ka chawl tawh a, a school ka tlawh ṭhin kha Minister 'Ka pu' a lo ni ta thung a. “Kohhran ramthar i ti reng mai, ka zui ve dawn che," a ti a. "I kal ve te chuan ka zui dawn che a ni mai a, ka duh lo," ka ti a. Programme a siam ta mai a. Police nen, Education officer leh Forest Officer nen Cachar ram Zoluti pa an thahna lam kan pan a. Kolasib-ah Party mite an kal duh ve bawk nen DEO Pu Sawilaia'n Kolasib aṭang chuan Pu Nghaka hi ka motor-ah chuang rawh se, a dawt sawite pawh ka hre duh ve alawm," a ti a. Kan chuang hova. Teak hmun zau pui kan thleng chu, "A va ropui em!" a ti a. “Upa Lianrikhuma Teak huan," ka ti a. Bairabi kan thleng chu, "Pu Ri, i teak huan chu a ropui hle mai," a ti a. "Teak huan ka nei hleinem, Pu Nghaka'n a tia lawm, dawt a sawi a nih chu.” Kei chuan, "Amah hi alawm, dawt sawi kan ngaithla e a ti a nih kha," ka ti a, kan nui nasa kher mai.
Gharmura Ramhlun Kohhran field, Katticherra, Winchester-a thahna tlang ṭawngṭaina in, Wincher Boarding kan thleng a, min lo lawm. Minister-in a thu sawinaah Pu Nghaka hi mi hmasa mahni inchawma MA, BT, M.Ed thleng zir, Education a mi ṭangkai te min ti vel a. Kan zirtirtu leh zirlaiten min ngaihsan phahin ka hria.
“Mizo Kohhran School, Mizo hnahthlak, Mizoram Syllabus zawm, exam pawh MBSE hnuaia mi an ni a, Hostel stipend pek theih a ni lawm ni?” Pu Zosiama chuan a ti a. Department-ah kan sawi a, Hostel naupang 34 chuan kum tin Rs 3000/- ṭheuh kum 11 chhung vel an dawng a, an lawm lutuk. Chawlh laiin Pathian thu sawia vah chhuah nante an thawhkhawm ṭhin.
Kalticherra Bazarah tlaiah mipuiin an bawr nasa Police-in an dang. Vai putar pakhatin, "Ka pu Minister hi a hmunah pakhatmah ka la hmu lo, min pui rawh," a rawn ti. Ka hruai a, a nin a lo chibai a. Putar chuan a ban a rawn phar a, Police hnenah, "Minister kei hian ka chibai," tiin a au.
Kum 1935 -ah Aizawlah ka nu a thi a. Kawnpui-ah ka pa thlan bula phum a duh thu a sawi chu tih kan tum a. Kan phur thla dawn a, Pu Zosiama'n a driver leh a car a rawn tir a. "Ka kal ve thei si lo, Pu Nghaka'n motor a nei tawh lo, va hruai rawh, a ti," a rawn ti a. Mak ka tiin a zahawm ka ti tak meuh a ni.
A tawp berah chuan Pu Zosiama Pachuau hi ka Pachuau pui ka ni lova, ka Khawlhring pui a ni hek lo. Heti taka min duhsak hi a mak ka ti a, education mahni tawka ka veizia a hria a. School Education Manual min ziah tir dawn a, state hrang hrang min tlawhtir a, ka lehkhabu hawn khawm kha a hawh a, a zir nasa.
Hetiang mithiam, mi taima, mi ṭha leh rinawm, Mizoram tana ṭhahnemngai kan chan hi a vanduai thlak tak meuh a ni. Zasiama Pachuau chhungkua hi khawtlang nu leh pa chanchang, khawtlang tana inpe (social worker), entawntlak, mi taima leh rinawm, thu dik duh leh huaisen, Pathian ṭih entawntlak tak an niin ka hria.
- V.L. Nghaka