Written by
P.C.Lawmkunga

TUNLAI THIL AWMZIA

Tun thla tira Kolasib-a KṬP Inkhâwmpui Lian thupui kha i hawh ve mai teh ang. Kha Inkhawmpui liana thuhriltute thusawi khan Mizoram chu vahchap kâng ang maiin a tuam a nih kha. Party leh pawl ṭhenkhat lo inngaihbela press release hial siama insawifiah te an awm zui a. Mahse insawifiah ṭâlh an tum khan “buichhe lai loh inpuang” an sawi ang maiin tunlai thil awmzia a tilang fiah deuh deuh ni pawhin a lang zaw letling.

Insawifiahna dang fiah si lo chu...

Tunlaia mipui ngaihven tak thil pakhat chu Excise and Narcotics Department-in grêp aṭanga siam wine an dap a, May thla ni 27-a an man chiam mai kha a ni a. Hei hian mipui a barakhaih hle a, titi leh social media-ah pawh hmun a chang tam hle. Mi tam tak ngaihdanah chuan phalna neia siam sa grêp wine man thut kha thil dik lovah an ngai a. Mizoram Liquor Prohibition Act 2019 dungzuia hmanni lawka an pass tak rules hmanga inthawt lâwk pawh awm set set lova khatia mansak an ni thut kha thil kalhmangah an ngai lo va. Hmanni lawka Sawrkar pawm Rules dungzuia an man dawn a nih pawhin rules pawm hma daiha an siam sa grep wine bûr tam tak tihralna hun tur thla hnih khat tal pawh pe lova khatia sawrkar a chê mai kha mak ti an tam hle a ni. Champhai leh Hnahlân grep wine hi Rangvamual leh Phunchawnga zuthlawr nena bâwm khata khung chi a nih hmêl loh hle bawk.

Champhai leh Hnahlana wine siam­na hi chu kum 2008 chhova khatih laia sawrkar ngeiin a dinpui, Horticulture department-in mawhphurhna a neih a ni a. Grep chin nan sawrkar ram Sericulture ta pawh hleh thlak a ni. Khati khawpa Sawrkarin fachuam enkawla a enkawl kha zan khat thil thu-ah fahrahah a chantir leh ta a ni ber. Naupang kawr kan lei sak a, a hak kan phal leh si lo te pawh a ang deuh e. An khawl, bungrua leh inte chu a awm ṭâwl mai mai dawn a ang ta hle. An tan rilru hahna tham a va ni em.

Chutah le insawifiahna fiah lo tak kan han hre leh nghal a. Chanchin thar kan lo hriat zel dan chuan zû tak tak an dapna lamah wine an man tel “palh” ni-a sawi a ni leh ta! Chuti ni se, grape wine chu a la him zel dawn a ni ang maw tiin a inzawh theih hê hâw awm e. Hetianga rorelna mumal lo hian mipuite min vaw luhai fo mai. Phalna neia zalen taka zawrh ṭhin kha zân khat thil thu-ah ‘sual’ a lo ni ta a ni ber awm e. Baptist Kohhran tan pawh sacrament-a sem zui ngam chi ni tak ang maw?

Insawifiahna dang kan nghâk mêk

NGO Coordinating Committtee chuan Mizoram Chief Secretary atan Mizo ngei dah ni rawh se tiin Central Sawrkar nawr nan May 31st-a Mizoram Chief Secretary office kal tur chu dan buai tumin ruahmanna an siam a. Hei pawh hian mipui a rawn thawng leh nasa hle mai. He thil hi chu politics (party politics?) nena inkaihhnawih a ni lo bawk a, pawl sawi lova ngaihdan tlang tak tak sawi an tam - a sapṭawng takin 'bombshell' a tla a ni ber awm e.

Mi tam tak chuan Mizoram Chief Secretary tura Mizo IAS neih reng chu duhthusam ni mahse, kan nei reng thei rih lo a ni tih an pawm mai a. (UT aṭanga State sawrkar kan neih chhung hian Mizo IAS ten vawi (term) 13 CS hna an chelh tawh. A officer mal zawng chuan officer 11 an ni. Pu Lalkhama hian vawi thum CS hna a chelh nawn. Hnam dang CS chu paruk chauh an ni. Kan vannei hle kan ti thei ang). Chutih laia mi awm ṭha hle hle, sawiselna tur pawh awm lo Chief Secretary, Mizo a nih loh avanga office kal tur lo dan tum ngawt mai chu a kawngkal lo hlein an hria a. Chubakah civil administration lu ber ni tura mahni hnam ngei neih fo a theih loh va, neih chang awm mahse tuna boruakah phei chuan kan neih loh zel rihte pawh a rinawm zaw mah. Hnam dang CS office kai tur dan kan tum fo dawn a nih phei chuan hna dang kan thawk hman mang dawn lo a ang hle. Hetianga a hiar zawnga kan tâl fo chuan MHA khuan fing takin min hrêk thei ang tih hi ring ila kan ring dik thei viau bawk ang.

Missionary tam tak tir chhuaktu Mizo Kristiante hian kan chet dan hrang hrangah ringlo te kan tihel thei tih pawh hriat a ṭha hle ang.

Hnam dang senior officer te chunga hetianga kan tih hian Mizoram chhung leh pâwna hnam dangte min en dan tur hi a chiang kuar mai a. Hnam rilru tê leh boruak hap hniamah min hmu dawn tih hi a chiang a ni. Vanneihthlak takin Mizoram pawnah Mizo All India Service Officer te an awm ve fo a, hna pawimawh tak tak Chief Secretary hna thlengin an vuan ṭhin. Anni hian khawii State-ah mah an thawhna ram mi an nih loh vanga an lo tihbuai hi a awm ngai lo. An lo lawm thiam em em zawk ṭhin a nih hi. Mizo officer an nih avangin an office kal tur lo tibuai se kan NGO te leh mipui hi lungawi lova bengchheng siam nasa sa kan ni lawi si lo'ng maw?

Engpawhnise NGOCC chuan an ruahmanna chu chhan ṭha tak avangin an ṭhulh ta phawt a. (Blessing in disguise?). Mahse an thiltih tum dan kha mipuiin an hre vek tawh a, he pawl insuihkhawma tel NGO hrang hrang te an hmuh dan pawh a tleu hman daih tawh, tun hnu-ah tih tawh loh a ṭha berin a rinawm. Tunah chuan NGOCC te an insawifiah hun kan nghâk thup a ni ber.

Khaikhawmna

Engati nge Mizote hian thliarkar rilru kan paih theih hauh loh mai le? Mizoram chauh lo, Mizoram aia lian zawk hlir State 27 leh UT 7 an awm tih kan hre vek a. Keini a State rethei zawk phei chuan state dang kan pûr nasa hle ṭhin a. Chutih laia mahni venga insual huai an sawi ang maia kan State te tak te-a lo inlulin ve chiam hian ram ropui min thlen a rinawm lo. Kan Minister/ MLA ṭhenkhatin sâpṭawng an thiam loh chhuanlama “Mizo ngei Chief Secretary kan duh a ni” kan ti a nih te phei chuan, “Kan la mawl tluang zel e” tihna tluk chauh a ni - pawi tak a ni.

Heng hi tunlai thil awmze ṭhenkhat a ni a, muhil thawhharh a hun ta viauvin a lang.

- P.C. Lawmkunga