Written by
RK Lianzuala

THLÀNMUAL/ THLÀN RECYCLE

Tun hnaiah Republic Veng, Upper Republic leh Republic Vengthlang (Joint Republic veng) khawtlang hruaituten an veng mipuite ko khawmin, an veng thlànmual chu a khah ve dawn tawh avangin hmun hla deuh zawkah thlànmual thar ngaihtuah a ṭul dawn thute an sawi hova, mipuite chuan Aizawl daia hmun dang zawng lovin, tuna an hman lai chu hman zui zel theih tura siam thar ni se an ti ta zawk a ni. An thlànmual hi kum 50 zet an lo hman tawh avang leh, a min tawh bawk avangin thlàn chu siksawi ni se an ti a, thla hmasa khan hnatlang kovin, a thawh khatnaah terrace (chhawr dawh) hmun thumah an siam a, hetah hian thlàn 160 aṭanga 180 a leng dawn niin an sawi. Kum 1990 leh a hma lama phum tawhte ruhrote chu an la chhuak a, hmun heh lo zawkin an phum ṭha leh a ni. Hetiang deuha tih hi veng dang pawh hian entawn ila kan tihfuh a rinawm hle-in la hria.

Tun hma deuh phei kha chuan thlàn hi hmun ren thiam vak lovin, a remchan dan angin kan laiin kan inphúm hlawm ṭheuh a, tun hnaiah hian Aizawla veng ṭhenkhat chu hla tak takah kan inphum ta. Thlànmual tur ram, cheng nuai tam tak takin kan lei a, kan hman tak tak hunah phei chuan chhungte thlàn tlawh tur chuan nileng thâ a ngai tawh mai dawn niin a lang. Ṭhenkhat chuan chhungkaw thuhmuna mite chu thlàn ro ang deuhah kan indah thuah ta bawk a, hei pawh hi hmun renna, enkawl zui awlsam zawk bawk si, thil ṭha tak a ni bawk. Kan chhungte leh laina hnai, boral ta te thlàn hi kan ngaihlu a, an taksa luah hnuhnun ber ram a nih avangin, kan ngaih zual chánga kan ṭahna hmun a ni a, hunpui lo thlengah te, an piancham leh thih champha-ah te tlawhin kan chei a, cheibawl lohva a awm chuan kan rilru a na a, kan hmangaihzia lantir thar leh kan duh ṭhin. Ṭawng upa lamah pawh, uire, inpuang si lo chu sakeiin an thlàn a hai duh, tih hialte pawh a awm.

Chutih rual erawh chuan thlàn hi awmze nei taka laih leh, hmun ren chung leh hmuh nuam tura rem felna cháng kan hre har deuh hlek a, hei hian hmun a heh bâkah mi dang phum lehna tur leng ting si lo, ram awl deuh site a titam a, thlàn leh thlàn inkarah hmun awl, uiawm si, siksawi tak tak theih tawh si loh kan nei nual hlawm a ni. Tunah chuan ram hlutzia kan lo hre ta deuh deuh a, veng hrang hrangin awmze nei takin thlàn kan lai a, a dawt leh tur pawh kan chhinchhiah thlap a, mitthi chhungten an remtih a, a remchan phawt chuan thlàn hluia indah kan ching ta bawk a, a pawimawh ber chu, kan duh tak kal tate thlàn awmna hriat hi a nih deuh mai avangin, fel taka chhinchhiah a nih phawt chuan, tuna Republic Veng mipuite tih anga han siksawi deuh pawh hi kan hnial lem lo niin a lang a, a lawmawm viau a ni. Mihring rilru intihnat theihna awl tak a nih avang erawh chuan, mi ruhrote leh an thlàn kan siksawi dawn pawhin zah thiam tak leh mi rilru tur ngaihtuah chunga chêt erawh chu a ṭul àwm e.

Tunah pawh Joint Republic veng hruaitute chuan thlàn neitu chhungkaw tam tak chu an beisei ai mahin an inhawng a, an hun ruatin a huam chiah lohte pawhin, khawtlang tan a ṭul a nih phawt chuan an chhungte thlàn chu a remchan dan anga siksawi an remtih thu an sawi hlawm niin an sawi a, a buaipuitu nih pawh a hahdam sawt ngei ang. Thlàn ṭhenkhat chu mitthi chhung leh laina hnai pawh hriat harsa tawh, pèmsan tawh, enkawl zui tawh vak lohte pawh a ni hlawm a, hengte thleng hian thlàn leh ruhro na na na chu, Mizo rilru-ah hian a ho tlat lova, an chhungte hre tawh lo mah ila, kan theih ang anga kan zah thiam chu a ṭha tho ang. Veng dangte pawh hian khawtlang inrawnin thlàn siksawi hi, thil remchang a nih chuan ngaihtuah ve hlawm ila a ṭhat hle a rinawm viau a ni.

- RK Lianzuala