Written by
Lalnunmawia Pachuau

MODI-A ‘CHANGE’ PARCHHUAK CHU

Barrack Obama-a’n America ram ropui chàwikàn tumin ‘Change’ a auchhuah pui hnuah Mizoram­ah Congress Party chuan auchhuah pui ve lehin kum 2008 General Election-ah chakna an chang a. Kum sawm dáwn an hman liam tawh hnu hian mipui tana danglamna, hmasawnna thleng hi kan hmu em tih hi mahni ṭheuh inchhàn atán dah mai teh ang. Hetih lai mék hian Central lam roreltu Pu Modi-a chuan mipui tlûklehdingawn khat dawnlai kal­phung chu sawi danglam tumin system thar a chhawp chhuak rup rup a. Mipui mimirin kan tawn ngai loh thil chi hrang hrang min barh luiin min tuksak mék zel a, kan buai mep mep mék a ni.

Tun hnàiah India ram State 5 election-ah rin loh tak maiin inlehthalna nasa tak a thleng zawt zawt a, Congress rorèlna kumhlun Uttarakhan-ah te, Samajwadi Party rorelna hmun UP-ah te BJP chuan nasa takin hnehna an chang chho ta daih mai a! North East lamah pawh Assam-ah leh Arunachal Pradesh-ah BJP chuan sorkarna fawng an vuan mék a, tunah Manipur-ah chuan rin loh takin BJP-in seat 20 chuang lái an la leh nawlh bawk.

India ram puma kum 60 chuang Gandhi’s family te rorèlna kalphung thlâk danglam turin Gujarati pachal, chhungkaw harsa tak aṭanga lo chawrchhuakin hetiang tak hian kan kalphung a chawk danglam thei hi khawvel thlîr rawn a ni mék a ni! Chatuana rorelna tlachhe mai mai tawh lo tura an ngaih, India ram lailî ber aṭanga kilkhâwr ber thlenga dinhmun sawh nghet tlut tawh Congress chakna zungkaih hi thu sawi mai chuan tumah rèngin an lo karphawng zo ngai lo. Amaherawhchu, he Gujarati pachal hian kum 60 chhûng ro lo rél tawh te sulhnû leh hnathawh chu thla 60 chhûnga khûm zawh tum tlatin a vau chher chher mai kha a nia!

He a thusawi hi suangtuahna vâk vèl ṭawngvaih pui emaw, véng tlabirh pahmei zukhàwn chang lo thu vavûk ang maia ngáitu pawh mithiam tak tak zingah an awm nuk ang. Mahse kan kalphung kham khawp lo ṭhalai sâng tam tak thinlung a chhém alh ta hlep help mai kha a nia! Rin loh tak maiin NDA chuan chiang takin Lok Shabha election hnuhung ber 2014 khan Majority an neih phah ta a nih kha.

Rorelna fawng a han chelh a, hun reilo te chhûngin scheme langsàr tak tak a lo kalpui a, chu'ng zinga langsàr deuh te chu; Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana (28th Aug., 2014), Deen Dayal Upadhyaya Antyodaya Yojana (25th Spet. ,2014), Mission Housing for All-Urban (25th June, 2015), Digital India (26th Aug., 2014), Make in India (25th Sept., 2014), Skill India (15th July, 2015), MUDRA Bank Yojana (8th April, 2015), Beti Bachao, Beti Padhao (22nd Jan, 2015), Swach Bharat Mission (2nd Oct., 2014), etc.

A rorèl ṭantirh aṭangin India ram kal­phunga duhawm lo tak corruption chu a tak ngèia ûmbo a nih theihna turin theihtawp a chhuah chhoh mai bakah black money tihtâwp a tum nghet bur bawk. Chu mi kawngah chuan black money chheprelh te tána surrender-na hun siam vekin ‘dan’ thar te pawh an han siam kha a ni a, mahse duh thála a hlawhtlin theih loh vàngin November ni 8, 2016 zanah kan pawisa note lian an han titàwp ta a nih kha.

He a hmalakna hi àwih a har a, India ram lairil, mi hausa tawn­táwte lalhrawtna, gunda rual káwi khâwma politics leh sumdawnna te thunun tumtute vawklallènna, helho ten zalèn taka rálthuam an chhèkkhawlna hmunah hetiang hmalakna huaisen leh mawh­phurhna a la ngam hian ṭhalai sâng tam tak beiseina chhém alhin chawi­mawina tinréng nen a hming an chawisàn phah a, mi pamham leh âwkhráwl, mahni inchhèkarbáwma sum tam tak chheprelhtute erawh chuan ṭawngkam feikibárin an bei let thung a nih kha.

He a mission ropui tihlawhtling tur hian kawng hrang hrangin hma a lo la chho reng tawh zawk a, principle mumal tak neiin gas chungchánga Direct Benefit Transfer kan tihna turin Bank Account neih ngèi ngèi a lo ngái a, mi tam takin bank account an lo nei si lo a, an hawn thar phah a, chu mi hnuah scheme hrang hranga mipui chan ve tur hamṭhatna sum rêng rêng chu pawisa faia inpe loa Bank Account-a transfer vek turin a han ti leh a. Thingtlang lama chhungkaw harsa ve tak takte tan Zero Balance Account hawn theihna hun hawng leh zelin MNREGS hlawh te pawh Bank Account-ah thun sak an lo ni chho ta zèl a ni.

He a hmalakna ropui tak hi India ram, mipui tlûklehdingawn zîk mur murnaah hian kalpui theih a nih beisei phak lo mithiam an awm nawk a. Amaherawhchu, he change ropui tak hi rorelna fing leh remhriatna hmangin a lo tih theih nameuh mai tih hi amah Pu Modi-a hmalakna aṭang hian kan hmu mék a nih hi! Loh theih lohin Bank Account min han hawn tir a, chhûng tin leh mimal tin deuh thàwin kan nei ta tih vè leh demonetisation a lo kalpui leh nghal zawt mai a nih kha. Bank account nei lo tána chêt theih miah lohin scheme hrang hrang a kal chhoh pui mup mup mék hian principle mumal a neihzia a tarlang hle a ni.

He demonetisation mai hi duhtâwk loin cashless economy a lo kal chhoh pui leh mék a, sum faia indàwr loin system changkàng tak hmangin min hrual chhunzawm mék zel a. Tunah pawh kan Aizawl khawpui ngèi dawr hrang hrangah hian ATM Card, Credit Card, Master Card, etc., hman theihna an lo inchhawp rap tawh hlawm a, hmuh theihin he Modi-a ‘change’ hi a lo thleng chho mék a ni.

Bank account hawn ngèi ngèi ngaihna scheme a lo kal chhoh pui zèl hian nghawng ṭha tak nei turah ngai ila, mipui hnena luang lût tur, an account-a thunsak mai hian corruption nasa tak chu a dâl nghal dawn a, mipui pawisa tur vaibelchhe tél office-a kawl tur a awm lo tial tial ang a, a cash-a inpèk lái anga inṭhamṭhensak a awm tawh lo ang. Kan officer te account-a lût zât te an lo check zèl chuan mi pamhamte tán kawng a ping ve zèl turah ngai ang.

Ṭawngkam maia sawi loa ataka change kal puitu Modi-a huaisen vàngin India ram mipuiin beiseina èng an hmu chho ṭan mék a. Mahni sahmîm chauh hràipuar thlahleltu politicians te, scandal leh scam vànga hmingchhe tak tak te, páwngsual leh tualthah hnamhnawiha case rip tak tak awrhtu leh jail bang zûtte inlulinna tiṭhuanawpin an kechheh te chu phehthlâk sak an ni ta zèl a. He’ng mi âwkhrawlte hi hnualsuatin a taka hnathawktu chu an zui ta mék zel a nih hi! Sumdáwng hausate sum chheprelh te chu engmah loah a lo chan chhoh tir a, firfiakte sum khâwlkhawmin awmzia an neih tâk lohah chuan ralthuam kher lo pawhin system ṭha hian mi râwvàte kut thlengin a lo phuar theihzia a lantir chho mék bawk.

Pu Modi hmalakna hi tam tak tan chuan hriatthiam a harsa a, gas chungchangah te, Bank Account hawn chungchangah te, pawisa tihthih chungchangah te kan buai nuaih nuaih a, kan phun a, kan sawisel bawk. Amah­erawhchu, khawvel ram hrang hrangah hian Revolution lo chhuak hian kalphung hlui chu kalphung tharah thlâkin mipui tán kawng ṭha zawk emaw, kawng chhe zawk emaw a lo her chhuah pui hlawk ṭhin a. Nunna tam tak a luanral phah ṭhin a, mipuiin buaina an hmachhawn hun a lo inher chhuak ṭhin. Hetiang chiah hian tunlai khawvel technology changkang lutuk mila kè kan pèn theihna turin inthlakthleng thutna a lo thleng chho ta a, a hming pawh Revolution ni tawh loin ‘Change’ a ni ve thung tawh a. Mi ṭhenkhatin nunna lo chán pawh ni se la, hetiang danglamna nasa tak thlen hunah hi chuan hun engemaw chhûng chu mihringte hian harsatna an lo tâwk fo ṭhin tih hi tam tak chuan kan hrethiam awm e.

Kum 70 chuang tawh Pu Modi-a hian mahni tapchhak záwla lungthû tlawh mai mai tum lovin tunlai technology sáng tak milin kè a pèn chho ve char char a, nitin a hmalakna social media lamah a pho chhuak thei reng te hi a fakawm a, ṭhalai rual tán hetiang hruaitu hi duhthusàm an ni tlat tawh. Mipui biak phâk loha inngái ropuite hnuh hniam an ni zèl a, anmahni chawisángtu mipui hnualsuattu apiang an tlachhe ṭhin tih a hriat chian èm vang a ni ang e mipui náwlpui tan hma a lâk ṭhin ni!

Ṭawngkama sawi mai loa a taka hmalatu hian thil ṭha a tih vangin hàlral pawh a pawisa lo a, demonetisation a kalpui vàng khan party hrang hrang chuan nasa taka sawisèlin tun hnai State 5-a general election campaign-naah pawh khan an beihna hmanrua ber ni mah se a hnatawh rah chhuah leh huaisenna hian nasa takin chung lamah a vawrh chho mék zawk a ni. Hniam lam aiin sàn lam a pan zèl a, mipui thiltihtheihzia hre chiangtu hian mi pamham leh âwkhrawl tlémtète tlawn lungawina tur ni lo a, mipui náwlpui tána thil

ṭha a tih tlat vàng hian a boruak hi a alh hlep hlep mék a nih hi!

Ni, he khawvel changkâng chak lutukah hian ram roréltu ni tur chuan mi chak ṭha, huaisen leh remhria, principle nei ṭha leh ding nghet, tunlái hmasawnna ruala ke pèn thiam tak kan mamawh a ni. Mizorama ‘change’ thlentir ve hun tur hi Tlumtèa thlîra kan thlîr mék lai hian hnamdangte hian an lo thlen tir chatuan dawn lo a, keimahni lo chu pèn chhuak tur kan awm lo tih kan hriat a ngai. Mi pamham leh thinlung danglam chuang lo, sual pawisa lote vawklallènna hmun atána kan Zoram Politics huang chhunga khumpui kan la zuah sak zèl a nih chuan he ramah hian change a thleng ve ngâi lo ang a, kutdawh hnam kan ni kumkhua ang.

- Lalnunmawia Pachuau