Kan dinhmun en ṭhat a ngai
Hman ni khan Planning & Programme Implementation Department chuan Economic Survey 2016-17 an tichhuak a, khata a landan aṭang kha chuan Mizoram dinhmun hi kan enṭhat a, kan kalphung kan thlak a ngai hle. Chu bakah chuan Mizoram sorkarin a ngaih pawimawh, inthlan campaign-ah pawh an zawrh chhuah ber, NLUP hi a hlawhtling lo tih a lang bawk.
Mizoram economy
Mizoram state ṭhan dan tur tarlanah chuan kan dinhmun a ṭhat hmel hle a, kan ṭhanna rate hi 9.18% zet a ni a, India ram pumpui ṭhanna aiin a sang zawk. Per Capita income pawh a pung hle a, kum 2015-16 chhunga India ram pum mi pakhat sum lakluh aiin Mizoram a sang zawk bawk. Amaherawhchu, kan ṭhanna leh hma kan sawnna hi a lêr hle.
Sector pathum - primary sector, secondary sector leh tertiary sector aṭanga kan en chuan, services lam, tertiary sector-in kan economy-a a thawh hi zaa 55.64 lai a ni a, industry, secondary hi 25.6 niin, agriculture & allied sector-in kan ram economy-a a thawh chu 18.75% a ni. Agriculture & Allied activities-ah hian Mizoram mipui zaa 60 vel zet kan inhnangfak a, heng mi, loneitute leh, hemi behbawma eizawnna ten kan ram economy-a a thawh zat hi a tlem hle.
NLUP a hlawhtling lo
Sorkarin a hmatheh ber NLUP hi kan ram a intodelh a, chhungkaw tam takin eizawnna nghet an neih theih nana tih a ni. NLUP hnuaia trade hrang hrang zingah agriculture leh a behbawm trade thlang an tam ber a, chutihlaiin he sector hi kum hmasa, 2014-15 aiin kan state economy-a a contribution a tlem zawk.
Economic survey-ah hian a hlawhtlinna tarlang viauin, thlai chin nana ram kan hmang hnem ta zawk angin tarlang mah se, sorkarin NLUP hi a fak anga hlawhtling ni loin, a hlawhtlin lohna a tam zawk niin alang. Industry sector lamah tlemin hmasawnna hmuh tur a awm thung a, a lawmawm lam a ni.
Agriculture & Allied activities-in kan ram economy-a contribution a nei tlem leh, he sector-a mipui tam ber an innghah dan aṭang hian sum lakluh leh thawhchhuah lamah mipui inkar hlatzia a lang. Service Sector-in economy-a a thawh zat a tam hian ram changkang tehna a ni a, a sang hi a pawimawh viau. Amaherawhchu, ram changkangah chuan service sector hi mipui tam ber innghahna a ni ṭhin.
Kan kalphung a fuh lo
Khawvela ram ropui USA-ah hian agriculture & allied activities-ah an ram mipui zaa 1.2 chauh an innghat a, chuvang chuan an ram economy-a an thawh pawh a tlem a, 5.9% chauh a ni. China-a mipui zaa 10.1 chauh agriculture & allied activities-ah an innghat a, an ram economy-a an contribution pawh 9% chauh a ni. India-ah hian mipui zaa 17.2 te he sector-ah hian an innghat a, India ram pum economy-a a contribution chu 17.4% a ni.
Mizoramah chuan mipui zaa 60 zet loneih leh a kaihhnawihah kan innghat a, chutihlaiin kan state economy-a kan contribution chu 18.75% chauh a ni thung. French economist, Jean Fourastie-a ṭhen dan ang chuan 'low income' economy kan ni a, amaherawhchu kan percapita income erawh a san viau tho si avangin kan intluk tlang lo nasa hle tih a lang. NLUP pawh hian a siam ṭha lo hle tih a lang bawk.
Kan ram economy hi ṭhang zel tura kan duh chuan agriculture & allied activities aṭang bul kan ṭhat a ngai. He sector hi Mizoram mi tam ber innghahna a ni a, hemi lama hma kan sawn phawt chuan Mizoram pum hi kan kâng ang. Chu bakah kan rilru leh kan kalhmanga subsistence economy kan la zui hi kan kalsan a ngai. Buh leh bala intodelh ringawt ni lo hian, eng emaw, ram pum huapa kan chîn a, hralh chhuah tur ngawr ngawr lam kan hawi a hun hle. Chuti ni loa tualchhunga hralh theih tur chi ringawta kan la inkawhhmuh zel chuan primary sector hi a ṭhang tak tak thei lo ang.
- Rochungnunga