Written by
R.Lalhmangaiha
Bethlehem Veng

Mizorama nausen piang thi zat pun chhan kha

Heatlh Minister Pu Lal Thanzara chuan Dt. 27, February, 2017 khan Aizawl Adventist Hospital, 7th Day tlanga naupang ward (paediatric ward) thar chu a hawng a. Minister chuan, “Ram changkang tehna pakhat chu Infant Mortality Rate (IMR-Nausen kum khat hnuai lam 1000 zela chhiara thi zat) hniam hi a ni a. Kum 2016 chhung khan nausen piang hlim 84 leh nau hringtu nu panga Aizawl Civil Hospital-ah thi an awm a, IMR tihniam tur hian ṭan lak a ngai” a ti a. He thil hi ngaihthah mai chi a ni lo va, a thu ngawt ni lo, a bul thum aṭanga chhui chhuah a ngai. Hmasawnna kawng dang zawng aiin mihring nunna leh thihna thil chu ngaih pawimawh hmasak a ngai reng a ni.

Kumin January thla tir lam khan Census of India chuan Mizoramah nausen thi zat an pung nasa a, 80% chuangin an pung a ti a. Hei hi Sample Registration System (SRS) Bulletin-in a tarlan dan a ni. SRS hian kum 2000 aṭanga kum 2015 thlenga India ram State leh UT-te dinhmun a tarlang.

Heta a tarlan dan chuan Mizoramah kum 2000 khan nausen piang 1000 zelah 17.5 an thi a, kum 2015 hnu lamah chuan nausen piang 1000 zelah 32 lai an thi ta a ni. Mizorama nausen thi tam lam punna hi kum 2008 hnu lama pung nasa a nih thu Bulletin chuan a tarlang bawk. Kum 2010-ah phei chuan Mizoramah nausen 1000 zela 37 an thi tih tarlan a ni nghe nghe. Kum hnih dan lek (2008 leh 2010 inkara) nausen piang thi tam lai tak kha Mizoramah sorkarna chelhtu MNF leh Congress sorkar inthlak lai (transition period) a ni.

Mizorama nausen thi zat punna hi kum 2003 leh 2008 inkar khan a tlahniam zual hle a, kum 2003 hma lam khan an tam hret bawk. Kum 2008 hnu lamah erawh Andaman and Nicobar Island nen a pun tamna ber kan ni tawh.

Kum 2003 leh kum 2008 inkara nausen piang thi zat tla hniam viau leh, kum 2008 hnu lama lo pung leh ta thut chungchangah hian ngaihtuah theih thil pakhat lo lang a awm. Health Minister Pu Lal Thanzara’n a sawi, nikuma nausen piang thi 84 leh nau hringtu nu panga thihna hmun ‘Aizawl Civil Hospital’ hi, Mizoramah chuan Hospital kan neih len ber leh a panna awlsam ber a ni. Nitin zantin Casualty pantu ringawt pawh za chuang kan awm ṭhin a, Aizawla khawsa rethei leh harsa zawk Private Hospital panna nei ve lote bakah thingtlang hmun hrang hrang aṭanga pan nasat ber a ni.

Kan sawi mek Aizawl Civil Hospital-ah hian vanduai thlak takin kum 2003 khan Zuangtui nu pakhat chu raichehin a thi hlauh mai a. A thih chhan leh thil awm danahte chuan doctor leh nurse duty-te demna lam hawite pawh a awm kha. Kha tih laia duty-te khan an tih tur an tih loh avanga vanduaina kha thleng ta angah ngaih theihin a awm tlat a ni. A hun laia Helath Minister Pu R.Tlanghmingthanga khan a zan la lain a kal chilh a, thil awm dante a enin zanah nau neihna Ward bikah doctor duty an lo awm ngai hauh lo tih a hmu chhuak a.

Nu, nau nei tur serious deuh hlekah pawh nurse-te tan doctor mu tawh kaih thawh leh chu thil awlai leh nuam tak chu a ni lo ang tih chu a chiang sa a. Pu Tlanga chuan kha ta ṭang khan zan lamah nau neihna ward bikah doctor thiam tak duty pahnih chu awm reng turin a ti ta a ni. A hma kha chuan maternity ward bikah zan lamah doctor duty an lo awm ngai reng reng lo a ni. He thil hmeh bel theih tur hian kum 2003 leh kum 2008 inkarah khan Mizorama nausen piang thi nasa takin a tlahniam a nih kha. Zan lamah doctor thiam bikna neite an duty tak avang khan, nausen piang hlim thi kha an tlak hniam phahah a ngaih loh theih loh a ni.

Hei bakah hian nau piang hlim up damna te kha Pu Tlanga khan an indaih ngai lo tih hriain a dah belh tir nghal a. Kha tih hun lai khan nu pum chhunga thla 6 leka upa nasen lo piang chu up nghal a ni a. Dam chhuak zo lo tura ngaih a nih laiin vawiin thleng hian mihring pangngai dam ṭha takin a la awm a, a lawmawm takzet a ni.

Kum 2008-ah sorkarna a lo inthlak a, nau neihna ward bika zan lama duty ṭhin doctor-te kha lak bo nghal an ni ta vek a, a pawi takzet a ni. He ti taka Mizorama nausen piang hlima thi an lo pung ta hluai hi sorkar inthlahdah (adminstrative lapse) vangah a puh loh theih loh.

Zep nak emaw, Congress leh MNF hunah hian Health Department-ah hian record a inthlau hle a. Tuna Health Minis­ter hian IMR tlahniam hi ram chang­kang tehnaah a hmang dawn a nih chuan, Mizorama sorkar Hospital zawng zawngah hian 24 hours-in nau neihna ward bikah doctor thiamte dah vek se. Nau up damna te, thawktu leh hmanraw hrang hrang indaih lote pawh dah kim thuaiin, mutmawh hnarmawhah nei hram teh se.

- R.Lalhmangaiha, Bethlehem Veng