Pawl 8 zirlaibu leh Mizo Ṭawng
MBSE siam, pawl riat zirlai bû, Mizo phek 66-na chungchang hi kam hnih khat sawi ka duh.
Exam leh interview: Zirlai bûah hian 'exam ka pe' tih hi a dik lo va, ‘exam ka bei,' tih zawk tur a ni tih a chuang a. ‘Exam ka bei’ ti ṭhin an awm a ni mai thei; mah se a nâwlpui chuan ‘kan exam a’ te kan ti ṭhin. ‘Interview ka pe,’ ti lovin, ‘interview ka hmachhawn,’ tih zawk tur a ni tih a chuang bawk a, hei pawh hi exam ang tho, ‘kan interview a’ kan ti mai ṭhin bawk. Zirlai bûa mi hi chu chanchinbu leh thuchhuah iloa an hman dan a ang; chûng chu mipui ṭawngkam nen a inang si lo.
‘Exam ka bei’ tih hi Sap ṭawng thiam tan a mâm thluam mai thei; chûngho chuan verb pawh a tense mil turin an hmang thlap thlap ṭhin. Sap ṭawng verb hi kan ṭawnga kan hman tel chuan a root form (e.g. leave) char chara hman a dik ber kan ti ṭhin a; Sap ṭawng thiam tak tak chin chuan pawm harsa an ti; a thiam lo leh lutuk te hian zawm harsa an ti bawk. Sap ṭawng lama a nihphung chu eng pawh lo ni se, kan tih dan pangngai ‘kan exam lai a nia’, ‘kan interview dawn a’ tih hi, ‘hei pawh hi a dik chuang lo’ kan ti a nih chuan thu dang ni se; a nih si loh chuan ‘tih dan dik’ zawk pawh hi ‘a dik lo zawk’ nen hian a danglam meuh lo.
A zawng zawngin: 'A vaiin' emaw, 'a pumin' emaw tih zawk tur a ni tih a ni a. Ni e, ‘a zawng zawngin’ tih te, ‘kan zawng zawngin’ tih te hi Mizo ṭawng pangngai lo ve tak chu a ni. ‘A zawng zawngin’ tih aiah ‘a pumin’ tih hi eng emaw bikah chuan a inhmeh mai thei a; mahse, zirlaibûa a dik zawk atana an thlan pahnih: ‘a vaiin’ tih leh ‘a pumin’ tih hian duh thu a la sâm lo cheu; ‘a zavaiin’ tih emaw, ‘a zawng a zâin’ tih emaw hi ni se a dik lehzual ang.
Miin ‘a zawng zawngin’ tih an hmanna aiah khan han dah chhin diat diat ila a chiang thuai mai; ‘a zawng zawng’ tih hi chu hman âwih tawh loh.
Abstract noun tam tak (ṭawngṭaina, inpâwl hona, thawhlawm khawnna, thingpui in hona) hi pulpit hrin a ni, chutiang bawkin ‘ropui’ leh ‘a zawng zawng’ pawh hi pulpit hrin tho a ni ang. Pulpit aṭang hian kan ṭawng kalhmang pangngai ang tak si, a dik tak hrûla huangtau zeta rawn inzep ve ta nâwlh nâwlh hi a tam hmel khawp. ‘Ka theihna zawng zawngin, ka thinlung zawng zawngin, ka thlarau zawng zawngin, ka taksa zawng zawngin’ tih aiah ‘ka zawng zawngin’ a ni mai, a huam kim a, a dik lohna a awm lo te hi kan ti a, hei phei hi chu ‘a zawng zawng’ aiin a dik lo nasa lehzual; Lal Biaknaa ‘ropui te’ ang deuh chauh bawk a ni. Hetiang adjective hi pronoun nena hman kawp chi pawh a ni meuh lo. Ram ropui, thil ropui, mi ropui tihte hi a dik; mahse, hlaah chuan ‘ka ropui awm rawh se’ tih a ni leh tlat; a chunga ‘ka zawng zawng’ tih ang chauh kha a ni.
Khawlai ṭawng ‘mei mei, sipei’ tihte chu mi zawng zawng (kan zavai) deuh thawin a dik lo tih kan hre sa, rei lotêah an ral ve leh mai ṭhin. Ṭawng dik lo rau rauah pulpit aṭanga lo chhuak hi vei a ngai; kohhran mi tam tak hian an hmanpui thuai a, a dik leh dik loh thu sawi pawhin a ṭang ṭûng chin an awm ṭhin.
- Rempuia R. Lûtmâng