Written by
R.Lalfakawma
Seling

TUNLAI THIL AWMZIA LEH NGO-TE

Mizo khawtlâng kan vanneihna leh hnam dang pawhin min awh rukna tak ni tur chu NGO changtlung tak, behchhan tlâk leh thlamuanpui tham kan nei hi a ni. Khawtlâng nun chawi kan kawngah te, ram leh hnam humna kawngahte theihtawp a chhuah tawh ṭhin a, ke a pên mêk zel bawk a ni. Kan ram hmasawnna leh ram mipui nun kaihhruai kawnga sûlsutu pawimawh zinga mi an ni.

Khua/ veng hmasawnna tura central scheme leh sawr­khârin ruahmanna a siamte pawh NGO-te hmang­in harsa lo takin hmalak a ni ṭhin; pawl thil tum bâkah a piah lam thlenga an chêtna zozaite hi an lallukhum tichhahtu tur a ni ve chêk ang.

NGO-te hi ram hruaitu ni tura inchher hriamna hmun pawimawh tak a ni tih pawh mipui nawlpui chuan kan hai lo. YMA, MZP, MHIP leh kohhran ṭhalai lama chhum hmin ngatte chu nihna leh mawh­phurhna la nei ve ngai lote ai chuan ram hruaitu, mipui kaihhruaitu atân chuan duhawm tak tur an ni. Mahni in chhûng khur baka hruaitu nihna la chelh lo ai ngawt chuan mipui mar deh an thiam ang a, an thlîrna pawh a zâu zawk ngei ang.

College lama zirlai hruaitu; ram pum huapa MZP/ MSU hruaitu ni chho ta-te zingah ram hruaitu ni tura kan thlan tak an kat nawk mai. Chutiang bawkin YMA lama kan hruaitute pawh an ze ṭhatna leh ram tan thahnemngaia an chetnate avângin party hruaitute awh tham an ni a; ram hruaitu zingah pawh dinhmun pawimawh tak tak chelhtu an ni chho mek a nih hi.

NGO hruaitu ni ṭhinte ram hruaitu atân thlan kan chin chhoh takah chuan mi ṭhenkhat rilru erawh a hel tlat a; NGO chu politics kailawn satliaha ngai duh tawk pawh an awm. A hma lama kan sawi tak ang khan ram hruaitu ni tura chhum hminna bêl ṭha tak ‘NGO’ kan nei hi lawm zawk tur kan ni e. Ram hruaitu kan neihte hi han chîk ila, NGO chhûl chhuak leh chhuak lo chu an hriat khawp mai. Mahni khawtlângah pawh ngaihtuah ila, mawh­phurhna leh chanvo nei ngai lo ai chuan daihriat ngah tawhte chu VC/LC ah pawh a zeihawi hre tak an ni.

Hetianga politics rahbi kailawn pawimawh tak a nih avâng hian NGO hruaitu nihte hi ṭhenkhat tan chuan thlakhlelhawm tâwp a ni a. Hruaitu zinga tel ve theih dan dap ngar ngar an awm a nih pawhin a mawh lo ve. Amaherawhchu, NGO hruaitu an nih lai aṭanga party politics rilru pu râna hmalakna erawh thil tenawm tâwp niin NGO hruaitu emaw, ram hruaitu emaw atân pawha thlan zel tlak loh tawp an ni.

Pâwl hmingchhiatna thlentu leh thawkhote inkara khÎ siamtu an nih ṭhin avângin pâwl tichhetu, tingêttu an ni ṭhin. Chuvângin hetiang mi, a hun leh hmun pawh hre lo, mahni duh dan leh party âwn zâwng ngawta mi dang kherh buai chingte hi chu chawlhtir thuai a him ber mai.

NGO hruaitu nih hah­thlâkna ber tur chu mahni duh leh ṭha tih piah lam, committee thutlukna a nih avânga bawhzui ngâi awm ṭhin hi a ni; hetiangah tak hian hruaitu ṭha leh ṭha lo erawh an hriat lawi a. ‘Ngaihdan a tam, pawm dan a tam’ kan tih ṭhin angin mipui kan thuhmun fo lo va, mi zawng zawng an tilawm seng hauh lo.

Ram pum huap NGO angah phei chuan sawrkhâr ngêng chhun zawng deuh te; sawrkhâr hmalakna pui zawngte pawha kalna tur a tam. Sawrkhâr kalh deuh leh a ngêng chhun zawnga an kal chânga fak hlûak; sawrkhâr hmalakna thlawp chânga âr chuk tui lo khawpa deu chîng leh si hi kan kuh ṭul awm asin. Chutiang bawkin sawrkhâr kalh zawnga an chêt chânga hmu opposition leh êm êm pawh an tam ang chu. Tu tih dan takah emaw, kan NGO hruaitute pawh hi social media ‘hmuamtelel’ an nih ber hi.

NGO hruaitute dinhmun hi hahthlâk ve tak tur a ni. Kan sawi tak ang khan party ṭan lam nei tan chuan an hmalâknate hi a chânga ṭha, a chânga ṭha lo kha a ni a. ‘Tuboh leh dolung kara mi’ an tih ang deuhin party mi leh sa, social media lama ṭawng thei tak takte fak-sel tawn an ni a; tûang an tihchhah thiamte pawh a ṭul hle awm e. Chutih rualin party mi leh sa pawh ni hran lo; pâwl hmangaih leh kal sual palh hlauh vânga thahnemngai taka lo aû chhuak ṭhinte pawh an awm. Hruaituten hmangaihtu awkâ an hriat thiamte pawh a ṭul viau.

Ram hruaitu an nih avang­in an fim­khurte pawh a ṭul tak zet a. An pâwl chhûng­ah party hrang hrang mi leh sa an awm avângin huaisen taka hmalâk ngam pawh a ṭul ṭhin ang. Committee-in uluk taka a ngaihtuah chhuah chu tu emaw party ṭhatna tur emaw, ṭhatlohna tur emaw pawh nise huaisen taka kalpui ngam a pawimawh a. Chutih rualin an hmalâkna kawngah Mizo hnam mual­phona thlenga awm thei a ni a, ngaihtuahna zau tak pu chunga rorel ṭhin a pawimawh ber ang chu.

Mawhphurhna a len poh leh mualphona leh hming­ṭhatna pawh a hnâi; mi narânin kan tih laia eng hua ngaih loh, hruaitu tih atân erawh nghawng lian tak nei thei chi pawh a tam. Chuvângin kan NGO-te zingah rau rau pawh YMA te ngat phei hi chu Mizo khawtlang tuamhlawmtu, party leh kohhran hrang hrangte kan chen zâ-na a ni a, fimkhur takin, huaisen takin i kal zel ang u.

- R.Lalfakawma, Seling