RUIHHLO KAN VEI A HUN E
Kan ram hian hun ṭha lo tak tak a lo paltlang fo tawh ṭhin a. Chung zinga kan hun tawn ropui lo tak mai, mahse, a tuartu tan leh a tuartu chhungte tana hun rapthlak tak, khatih laia ruihhlo kan hman sual nasat em em mai (proxyvon) vanga Mizo ṭhalaite'n kan tawrhna kha! (Khatih hunlaia râwlthar chhuak thil thar tihchhin chak hunlai nen, a innang ta miau mai si a, kei ngei pawh hi, kha hun khan namen lovin buaina min thlen a, Pathian zahngaihna leh hmangaihna dawngin, nunna êm chán lovin, vawiin thleng hian tluk leh din fawmin rilru, taksa, thlarauah mai ni lo, thluak thlengin min la nghawng reng chu a nih hi maw!) Kha hun khan Mizo ṭhalai tam takin nunna an chan bakah, kut leh ke tan vanga piangsual phah te, kha damdawi hmansual vanga fahrah leh hmeithai an tam phahzia kha. Sawi mai hian a fiah lo a, a hunlai Bawngkawn Redrose vanglai hre pha chin tan mitthlaah chuan a fiah viau ta ve ang.
Kum 1990 chho vel a ni ang chu, he damdawi proxyvon hi mi tlem tein an hmelhriat ṭan a, hemi kum hian he damdawi proxyvon hman sual vangin mi 4 chauhin nunna an chán a nih kha. Kum 2000 a lo her chhuak a, kum 10 a lo vei leh meuh chuan mipa 128 leh hmeichhia 21, an vaiin mi 139 laiin nunna an han chán ta mai a. A hluar vanglai tak tak phei kha chuan kum khat chhungin (2004 ah) mipa 122 leh hmeichhia 21 mi 143 in nunna hlu tak an chan phah a nih kha, kha'ng hun lai khan OD (drug overdose)-a thi kha, thihna pangngai maiah kan nei hialin a hriat, rapthlak tak a ni. Kha proxyvon hman sual vang khan kum 26 chhungin kan Mizo ṭhalai duhawm tak tak nunna, 1572 lai mai min laksak tehreng a nih kha! Heng zinga 104 hi hmeichhia an ni. Kha'ng hun chhung khan kha proxyvon vang khan nu leh pa chhungkua tam tak lungngaiin an rum a, sorkar hmalakna a tawk zo ta lo nge, chhungkaw tam tak rum ri kha cyma beng a thleng a, Mizo ṭhalaite nun chhan nan sawiselna tam tak karah kum 2018-ah do rem a ni ta a nih kha.
Kha hun ruihhlo vanga namen lova kan tawrhna hun rapthlak tak kan paltlang aṭanga kum 5 erh awrh emaw chauh a liam tihin khawvel pumin an buaipui em em, ṭhalaite suattu Heroin no. 4 chuan min rawn run leh ta! Vawiinah hian han hawi vel la, no. 4 vanga nun buai em em an tam zia hi!
He ruihhlo hlauhawm tak No. 4 hi a tihbuai ve loh chhungkua leh heti lam ngaihtuah em em lem lo leh vei lem lo tan chuan damdawite chu a duhin ti se, lo addict se an nun a ni a, tiin kan enliam mai mai a ni mai thei e. Mahse, heti taka he ruihhlo hlauhawm tak hian min chenchilh reng a nih chuan kan fanu fapa, kan tu leh fate hi he ruihhlo lakah hian an fihlim loh hun a la thleng lo vang tih tu nge sawi thei? Ngaihtuahna thawl fahrana kan chhungkuaa damdawi ti an awm ang tih kan rin ngaih loh karah hian, a tuar nasa ber ber chhungkua kan ni lo vang tih tu nge sawi thei? Kan hmalam hun hi kan hriat lohzia hi maw. Kan lo inven a, kan theih ang anga ka do tlan a ngai tak zet ta e.
Kan ram zim te, mihring pawh maktaduai khat emaw lek chenna ramah hian, ruihhlo ngai (drug addict) mi 2,600 chuang fe an awm a. CYMA report-a an tarlan danin kum 22 chhung kum 2000 aṭanga kumin April thla thleng hian mizoramah ruihhlo vangin mi 1,271 an thi a. Heng zinga 1,110 hi mipa niin 161 chu hmeichhia an ni. Kum 2011-2019 chhungin cyma hnuaia ruihhlo do pawlin ₹ 29,33,93,753 hu ruihhlo an man a, heng ruihhlo an man tâk hi man lohin awm ta se, Mizo nula tlangval eng zat takin nunna chân belh tak ang maw? Heng aṭang ringawt pawh hian heroin no. 4 hi kan ram chhungah hian a tam hle tih hai rual a ni lo. Kum 1990 chhova proxyvon vanglai ang mai khan, No-4 hi awlsam taka hmuh theihin a awm a.
Proxyvon ang khan no. 4 hian pân chhia te, piangsualnate leh thih puk pukna thlen ve lem lo mah se, natna rapthlak tak, tihdam theih loh Hiv Aids nena a inkaihhnawihna hi a ni. Tunhmain Aids veite hi nawhchizuar leh mipat hmeichhiatna aṭanga an inkaichhawn a ni ber ṭhin a. Tun hunah erawh inchiuna hriau thianghlim lo inhman ṭawm aṭangin kai an tam zawk tawh niin mithiamten an sawi. Drug abuser he natna vei mek, hmelhriat tam tak ka nei a, heng kan hmelhriatte hi midang kaichhawn lo turin an inveng fimkhur vek sêng ang em? He natna la vei lo, No. 4 suffer an taksa a lo pangngai nana damdawi mamawh tawh lutukin, khilai-tu tur a hmu fuh ta a, a khilaitu tur chu Aids natna vei a lo ni, syringe pakhat chiah a awm. Mahse, he ruihhlo a ngaih leh suffer na lutuk mai chhâwkna atan a lo châk tawh ve nen hriau chu an inhman ṭawm ta! Heng hunah hian inven zawh a har ṭhin si a, an inkaichhawn leh chhawn loh chu Pathian thu thu a nih rualin, kai theihna chance hi a sang a ni. Chuvangin, he natna hlauhawm tak nena inkungkaih tlat Heroin No. 4 hi, kan do rem ṭhak thei kher lo a ni mai thei, amaherawhchu, heti lam lama a ngaihna hria leh thuneitute’n ṭhahnem ngai a, a lo hluar lutuk tal hi a ziaawm theihnan ṭan an lak a ṭul lutuk ta.
Aw le, nu leh pate u kan fate inchhunga naupang chhe cheia kan chei, naupangchhia taka khawsa mek te hi, he ruihhlo lak ata hi lo venhim tum hram hram teh u, kan fate chik peih ila, an fihlim lo deuh a, kan hriat phei chuan nakina lungngaia min kuntir tlawk tlawk hma hian, firfiak ṭhak ṭhak pawhin enkawl mahila, a pawi em em dâwn em ni? Nakina kan hlimna tur a nih dâwn phawt chuan, tunlaiah ti thar an tam em em mai a, ka hriat danin kum 13-16 inkar an tam thu a ni. Kan chhungkaw chawma la enkawl turte, ram leh hnam hruaia kan hmalam hun tur tleirawl/rawlthar rualte he ruihhlo laka an fihlim theihnan ṭawngṭaina nen nu leh pate’n, ṭan han la sauh sauh teh u.
Tleirawl leh rawlthar duhawm tak takte u, he ruihhlo No. 4 tichhin miah lo turin I rilru siam tlat la, nangmah hmangaihtu derte’n tichhin tura an sawm che pawhin, he ruihhlo hmaah hian ‘AIH’ lo ti ṭang ṭang la, i tih duh loh vanga ṭhing an ti a nih che pawhin, ṭhing mai rawh. Myanmar lam unaute pawh le, in ram tawrhna rapthlak tak vanga sahimna zawnga in rawn tlanchhiatna ramah hian, in duhthusam chuan an lo tuamhlawm hauh lo ang che u. Amaherawhchu, he ram hian a theihtawp a chhuah theihnghilhsak lo la, in laka hmangaihna kan lantirna hi hrethiam duh tlat lo an awm ṭhin hi a ni, na kan tih chu, I raltlan retheihna changchawia hmangaiha tuam hlawmtu che, Heroine no. 4 hmanga he ram ṭhalaite nun tichhe tura inrawn tawlhru tlat ṭhin hi, hmangaihna leh inlainatna hian tawp chin a nei palh ang tih a hlauhawm hle mai. No. 4 ti mek, ka ṭhalaipui duh tak te, tunah hian he ruihhlo hian I nun a chhaih buai a, a ching phar mek che a, ruih nuam ti lem tawh lovin mi pangngai anga I awm nan leh I taksa normal nan chauhva tiin, nghei tumin I buai hle a ni mai thei. Nghei hi harsain vawi khat tihchhin vanga a nghawng rapthlakzia hi! Tiraw? Mahse, khati chung khan kan ṭhalaipui ruihhlo la tichhin miah lo, tleirawl leh rawltharho hnenah khan thuchah lo nei ve reng la, he ruihhlo tihchhin pawizia leh a nghawng rapthlak tak hi, nangmah avanga nun kawng dik zawk zawh an awm hlauh chuan e, chunglam pawh khian e, nghei tuma I beihna kha mal a sawm phah ngei ang che tih ringhlel hauh suh. Ruihhlo ngai Mite endawng leh thinhrikna kara cheng ni mah la, Pathianin duhtaka a siam zinga mi kan ni tih hi theihnghilh lo ila, han ngheiin han ti leh ṭhin mah ila, i ruih loh laia harhfim tawh lo tura I nunna laksak lo che a, I nunna la zuahtu khi engkimtithei Pathian a ni tih ringhlel lo la, a la hmangaih reng che. Mihring tumna leh Pathian ṭanpuina nen, he ngawlveina lak ata chhuah hun leh he ruihhlo hi I thu hnuaia I dah hun lo la thleng mawlh se la, Mihring tumna leh Pathian ṭanpuina nen “Ka tithei a, I tithei a, kan tithei a ni,”.
I hun a la thleng ngei ang.
- Hmuaka pa, Avs