Social media bansan rawh Cal Newport bihchianna
Thawk khat lai khan facebook-ah hian friend request lawmawm lem lo ka dawng zeuh zeuh a. Lawmawm lo han tih lemah ka nau (cousin) te, la naupang te te, high school leh higher rap ve tan mek te aṭanga mahni nu leh pa rual, naupan lai aṭanga kan hriat tawh kohhran, veng chhung mi leh chhungkhat hnai takte an ni hlawm a. Chutiangte nena han ‘in friend’ teh nuaih chu a chhangchhiat thlak riau khan ka hriat vang te pawh a ni mahna.
Thil pakhat chiang taka lo lang thung chu- apui apang alian atein he technology thar, social media hi hman vek kan tum ta tih hi a ni. Facebook, Twitter leh Instagram hmang lo te pawhin rang taka thu inthawn (instant messaging) theihna Whatsapp kan hmang fer fur vek a. Whatsapp group siam tih vel te phei chu Mizo zingah a larin kan uar hle. Chanchinbu chhiar lo pawhin chanchinthar reiloteah kan inhre pawh zung zung tawh a, a ṭangkaina pawh sawi tur tam tak a awm awm e.
American Computer Scientist leh lehkhabu ziaktu Dr Cal Newport chuan Ted Talks (Youtube-a tihchhuah) ah “social media bansan rawh (quit social media)” tih thupui hmangin heng inkawmhlimna media-ten mihring nun, ngaihtuahna leh nitin hnathawh/ thiltiha nghawng an neih theih dan
ṭha lo hrang hrangte sawiin amah ngei pawhin computer scientist a ni chung pawhin social media account a la neih ngai loh thu a sawi a. Chu chuan a nun tih hrehawm emaw harsatna siam sak ahneka nun hlim, engthawl leh phuisui zawk a neih phahzia a sawi chuan beng a verh riau mai a. Hei hi ram changkang United States-a computer mithiam, post-doctorate degree nei, University professor ni bawk, kum lamah ni se 1982-a piang, tunlaia
ṭawngkam hman lar tak, ‘millenials’ (1980-2000 chho vela piang sawina) an tih, generation Y la ni phak ve tho chu a ni ngei si a. Heti taka ngaihdan chiang leh nun thuvawn (principle) nei ṭha, mi zawng zawng tih ang ti ve ringawt lo ngam a nihna hian ngaihtuahna a ti thui viau mai.
Miin social media an bansan duh loh chhan langsar zual a sawi te chu- pakhatna, kum zabi 21-naa technology bulpui ber a nihna hian lo hnawl ve ringawt a rem tir lo; pahnihna, tunlai chhanah social media tel lo chuan tu khawkha hriat mah ka hlawh lovang, mahni puala ‘social media brand’ nei lo tan chuan eizawnna kawngah pawh a hlawhtlin tak tak theih loh. Remchanna lei zel tur leh mite’na an ngaihven leh hriat ni tur chuan social media zawm hi tihmakmawh a ni, tih leh a pathumnaah chuan a nûam a, a hlimawm a, englai pawhin ka hmang chuang lova, enge a pawina?
Cal Newport hian heng hnialnate hi chhangin a hmasa berah chuan social media hi a loa awm theih loh ‘fundamental technology’ an ni lova, eitur tuihnai tak hmel mawi tak miin an rawn chhawp a, hei hi ei la i ‘attention’ rei lote min lo pe lawk teh, an tihna ang a ni, a ti. An duan dan hrim hrimah pawh social media-te hi intihhlimna hmanrua an ni hrim hrim a. An kalpui dan dik tak hriat chian phei chuan intihhlimna hmanraw tuitang lo tak an ni zawk, a ti a ni.
A chhan chu heng social media-te hi awlsam taka an ngawl vei theih tura ruahman an ni. Chutiang tur chuan mi rilru lak dan thiam ‘attention engineer’ an tih te chu ruaiin khawvel hlimhlawp bawlna hmunpui Las Vegas leh hmun danga Casino Gambling (pawisa chawia inthap) an tihdan hrulah an kalphung te hi duangin a hmangtute ‘addict’ tir chu an tum ber a ni. Chuvangin, social media hman duh loh kha mi dangdai, maksak leh khirh uchuak nihna ni lovin entertainment chi khat hman duhlohna satliah ang chauhah ngaih tur zawk a ni. Radio, internet, TV, chanchinbu adt kan thlang zawk thei tihna a nih chu.
Tin social media-a mi hriat lar ni kher lo pawhin mi hlawhtling tak a nih theih tih sawiin tunlai khawvel market-a innghat ei leh bar zawnnaah hian social media kaltlanga siamchhuah/ tarlan thil te chu an hlu lo telh telh zawk. A chhan chu awlsam taka entawn leh siamchhawn (replicate) zung zung theih an nih vang a ni. Chu ai chuan miin insawrbing leh uluk taka ama irawm chhuak ngei, lakchhawn mai mai theih loh, hlu leh vang bawk si chuan ngaihsan leh duh a hlawh daih zawk dawn a ni. A awmzia chu instagram follower neih tam leh tam loh ai chuan an thiltih rah leh a nghawng ṭha lam khan an hlawhtlinna tak tak a hril zawk dawn a ni.
A tawp berah chuan social media hman a pawi lo tia kan inhmin viau lai hian miin zirchianna tak tak kaltlanga a nghawng ṭha lo an hmuhchhuahte hi inhrilh hriat tam a ṭul hle a. Duhtawka kan nitin nuna kan sengluh hma leh kan in runtir hmaa kan hriat tur chu- nikhat chhunga kan smartphone adt en sek leh a khat tawka post thar kan siam reng hian nasa takin kan rilru insawrbing theihna a tibuai. Kan thiltih laiah attention mumal lo/ pherh nuaih pein, khuareiah phei chuan thil chik, chhut thlap thlap leh uluk taka hna kan thawh theihna kan hloh hlen daih thei a lo ni. Chu chuan a rei deuh hnuah phei chuan kan eizawnna leh market economy-a kan hnathawhte a nghawng vek dawn a. Lansarh leh ngaihven kan duh viau lai khan concentration kan tlakchham miau chuan zawi zawiin kan tlangtla lo tial tial zawk thei a ni.
Cal Newport-a sawi danin rilru lama a nghawng hi a pawi ta ber zawk chu a nih hmel. Duhtawka uluk leh
ṭhaa miin an nunphung/ hun hmandan an rawn tarlan chhum lo chat lova kan lo hmuh zur zut reng khan anmahni nen kan lo intehkhin a. Tling leh tlak ve lo, dinhmun chhe bik riauva inhriatna leh a tawpah phei chuan chiai hma-na leh nguai churhna (anxiety leh depression) mihringah siamin nun ruak leh mal ngawih ngawiha inhriatna a thlen thei a ni. Hei hi chu kan zinga psychologist leh psychiatrist te pawhin sawi tur an hre tam awm e. Chutiang a nih si chuan kan fate, tleirawl te te te hi smartphone leisakin emaw hmantirin duhtawka social media par tlan tir kan remti duh ang em? Nge an zirlai dah pawimawh hmasain kan nghahtir rih ang.
A ṭhatlohna research kaltlanga hei zozai an hmuh chhuah te hi kan zingah han sawi tlan leh han debate a awm tam lo hle a. Changkanna dang ang bawkin engkhaw sawi set set lovin kan bawh huam huam hlawm mai chu a ni si a. Helama inzirtirna leh inkaihhruaina te hi sikul lamah te hian kan nei ṭhin em? Zirtirtu leh nu leh paten kan fate kan vil ngun a va ngai em! Mi tih ang tih ve loh leh rual pawl loh hlau tak Mizote zingah hian mu leh mal zawka social media hman dan chungchang hi kan sawiho a hun tawh lo maw? Tun dinhmunah chuan a hniak tam lam kan la pan ruih ruih rih mai chu a ni si a.
- C.V.Lalmalsawmi