A va han mak luai luai tak em!

Vishal dawr an hawng dawn e an ti a; an sawi luai luai mai. Zirlai pawl leh sumdawng pawlin an duh lohna an tilang a. Social media lamah, zirlai ni lem lo, sumdawng pawh ni lo an rawn au chhuak sup sup mai a. Zirlai pawl leh sumdawng pawlin an duh loh chhan hi hnam inchimralna bul ṭantu a ni theiin an ring a ni awm e. Chu chu an rawn do l>t chiam mai a ni.

Dawr pakhat hian hnam inchim ralna lam a hawi dawn em tih hi, kei, economics lam zir ve lo hian ka hre lo. Snowball effects a thleng a nih chuan a hawi thei ang a; snowball effects pawh chu a thlen ngei ang em ka hre hek lo. A thlen vaih erawh chuan kan tu leh faten min la dem khawp ang. Chu lam ai mah chuan he thil behchhana mi tam tak au chhuahna hi, kan hnam inenfiahna tur darthlalang a ni theiin ka ring.

Mi tam takin zirlai pawl leh sum­dawng, an Mizo puite ngei sawiselna leh sawichhiatna remchangah an hmang niin ka hmu. Tun hma, hun kal pangngaia engmah sawi ngam si lo, hetiang hun a lo thlen veleha au chhuah tak luai luai mai chu, a va mak em!

Mi tam tak ṭawng chhuah duh dan hian ram leh hnam hmangaihna a kawk lo. An sawiselte aia ram an hmangaih zawkna a lang lo va; chu tih a hnekin mahni hmasialna aṭang thovin sumdawng leh zirlai pawl hi an rawn sawisel niin a ngaih theih. An thu leh hla hian thingtlang kuthnathawktute hamṭhatna a hawlh phak bik hauh lo va; an duhdan langsar ber chu Kolkata vela thawmhnaw mantlawm taka ‘an lei ṭhin’ ang khan Aizawla lei ve theih hi a ni. Chutianga Kolkata rate hre pha chin chu thingtlang kut hnathawk an ni lo vang; phaia zin thei, Kolkata vela bazaar ve zeuh zeuh thei an ni a; an nih si loh chuan Kolkata rate an hre lo vang. Mi ṭhenkhat sawisel dan phei hi chuan sumdawngte itsikna inphum ru an pho chhuak em ni tih theih hial a ni.

Mizo sumdawngte hian thil man an chhiar to hle a, dawr an nuam lem lo fo bawk a. Insiam ṭhat an ngai hle. Mahse an dinhmun erawh chu kan hriatthiampui ve tur chin a awm ngei ang.

Aizawlah hian thawmhnaw man a to chhanah hian a zuartute thiam loh a awm a; mipui thiam loh a awm bawk a; kalhmang dik lovin a hrin vang a ni tel bawk.

Dawr man: Dawr luah man a to, dawr luah tur hmuh theih man pawh hi a to. Dawr luah tur remchang hmu fuh tur chuan vanneih a ngai a; mi luah sa lei chhawng tur phei chuan nuai tam tak sen a ngai. Chung zawng zawng hlep chhuak leh tur chuan eng thil pawh hi a to fur lo thei lo. Dawr man to chauh hi a ni lo, building neitu hian a duh hun hunah a hnawt chhuak thei a ni ber. Hei hian dan leh a lekkawhna lamah hmabak kan la nei tih a tilang thei ang.

Bungraw l^kna a to: Bungrua an zu lakna man hrim hrim aiin bungraw la tura an senso hi kan ngaihtuahpui ve tur a ni. Aizawl aṭangin Kolkata/ Delhi velah an zu kal a; an kal lam leh haw lam senso bakah an cham chhunga an senso khuh ngei tura hl>p neih a ngai. An thawmhnaw lak hi hmun pakhat aṭang lak a ni meuh lo fo. Dawr hrang hrang leh market hrang hrangah kal kualin Mizo duh zawng tur an khawn khawm a; an bungraw zawn kualnaah sum leh hun leh tha an seng ṭeuh bawk. Chutianga an senso zawng zawng khuh tur leh an chhungkaw ei tur kha hl>p chhuah tur a han ni ta a le, thawmhnaw man a to ta fur mai a ni. Chu chu dem theih an ni lo.

Keiniho pawh hi ni ila, kan senso khuh khawp tura kan hlep loh chuan rei kan sumdawn thei miah lo vang a; kan tla chhe der mai dawn a ni. Khawvela sumdawng zawng zawngin an tum chu hlep a ni a, chu chu sumdawnnain a tum ber a ni bawk.

Aizawlah hian MRP anga kan thil lei theih langsar ber tur chu damdawi hi a ni a. Damdawi zuarte pawh hian tuna kan sawi ang kalhmang khan, an damdawi zawrh tur hi Kolkata emaw, Delhi-ah emaw damdawi dawr hrang hrangah anmahni ngei zu kalin emaw, tu emaw zu tirin a rawn hawn, hl>p neia a pek chhawn kha lo zuar chhawng ta se, tun ai hian damdawi man hi a to fe ang a; MRP ang thlapa zawrh theih a awm mang lo vang.

Sumdawng tana ven tel ngei ngei ngai chu, a thawmhnaw lak zawng zawng kha a hralh zo vek ang em tih leh engtikah nge a hralh zawh ang tih hi a ni. Cheng nuai 2 man a lak kha kum khat chhunga a hralh zawh vek hian engtikah mah sumdawng hlawhtling a ni lo vang a; hausak phah nan a hmang lo vang. Hralh zawh mai a tawk lo va, hralh zawh hun tur engtia rei nge tih hi ngaihtuah tel lo thei an ni lo. Chuvang chuan an hralh chhun chhun, a to thei ang bera an hralh mai kha a ṭul chang a tam hle ang.

Dawr a tam lutuk : Dawr a tam a; thawmhnaw dawr a tam lawr hle niin a lang. Phairam khawpui kan hmuh ve phah chinah chuan market lian takah reng reng lehkhabu dawr ṭha tak a awm deuh zel a, Aizawlah chuan a ni ve hauh lo. Thawmhnaw dawr hian hmun tin a luah tih theih a ni. Hei hian thil man tlawm tura inelna a siam lovin, thil man a tito zawk niin a ngaih theih. Dawr tam lutuk hi an inṭamchhuah a; dawr pakhata item tam tak, tlem te te hlep pawha hlawkna tham awm si lovin, item tlem tea hlep ṭeuh tumna a hring chhuak mai a ni lo maw?

Mipui thiam loh : Mipui hi sumdawng hmuia chithlum tat hmasatu kan ni lo maw? Thawmhnaw man zawng zawng hi a to miah lo, man tlawm deuh te pawh a awm. Mahse a man to apiang, mahni sum neih tlin baka inchei hreh lo kan ngah a; a man to um tlat kan ngah chhung chu sumdawng tan (an sumdawn chhan ang ngeiin) a to thei ang lam zel um loh theih a ni lo vang chu. ‘A man a tlawm e’ tih avanga mamawh tehchiam loh lei mai mai ching kan la tam hle niin a lang. Hengte hi kan inenchianna tur a ni.

Silchar kawng a chhia a, eng thil emaw a vang a, dawrkaiin thil man a tito hluai a. An tidik hauh lo va, an inenfiah ve a ngai. Hei hi dawrkai thiam loh a nih rualin mipui thiam loh a ni ve bawk. Eng vangin nge thil eng emaw a van dawn avanga kan inchuh luai luai? Ṭhenawmte chuan nghei se keinin kan nghei loh chuan a pawi lo ti niawm takin kan inchuh a; hei hi thil eng emaw a van laia thil man tito ṭhintu chu a ni.

Sumdawng pawh an infiah ve tho a ngai. Tuna an sumdawn dan, kharchhawng sumdawnna hi kalsan turin hma la se, hmasawn tum ve rawh se. Internet a awm tawh a; social media a ṭha tawh a; heng hi hmang ṭangkai se la. Mahnia zu kal kher lo; a hmuna bungraw zu latute hnen aṭang khar chhawng kher lovin, khawpuiah khuan an sumdawnnaa an kawppui tur zu zawng se la, chung mite chuan an thawmhnaw neih ang te, an hmuh ang te a man zat nen a thlalak nen an rawn thawn ang a; chung thlalak aṭang chuan an duh zat leh an duh ang lo order mai se, kalkawng leh a hmuna an cham chhunga an senso tur a bo duak ang a; tun aia tlawmin, hl>p tho siin thawmhnaw an zuar thei ang a; kan ram aṭanga pawisa luang chhuak a tlem sawt bawk ang.

“I sawi zawngin i nihna a lang,” tih hla ang deuh khan, kan sawi zawng hian kan nihna a lang deuh uarh hlawm lo maw?

Vishal dawr rawn hawng tur, heti taka kan sawi luai luai mai hian, thil lei mai mai hrat tak hnam kan nihzia te, thawh chhuah mila inchei aia, uar deuh taka inchei chi kan nihzia te, thil dang aia thawmhnaw thupuia neih tlat hnam kan nihzia te, sum deh chhuah khawl aia mamawh teh chiam lo pawh lei mai mai ṭhin kan nihzia te a pho lang a ni lo maw?

Ṭhenkhat phei chuan sumdawng leh zirlai pawl sawisel pahin an khawhawi zauzia an show titih deuh leh nghal emaw ni! Hengte hian kan chapona a pho lang kan ti thei ang em? Eng vangin nge bazaar hi nuam kan tih em em a, thawh chhuah ang ang khawl tumna kan neih loh? Eng vangin nge thawmhnaw hi thupui taka kan neih tih te hi a hrana sawi tham a ni.

Changkan kan tum dan hian hnam a hruai bo thei ang em? Mizo zinga khawhawi zau inti, lehkhathiam inti tam tak hi, Mosia hova Israel faten Aigupta an chhuahsan lai khan tel ve se, “Aigupta sa b>l” ngaia chiau hiar viau zingah an tel ve mai lo maw?

- Lalchhuanawma Tochhawng