Written by
- C. Lalaudinga

GRAPE ZAU ZAWKA CHHUINA

Khawvelah hian awmze nei taka Grape lo ching hmasatute chu Russia ram leh America ramte an ni a. B.C. 1800 leh daih khan an lo chingin an lo thar chhuak ṭeuh tawh a ni. India ramah hian hmasang damdawi thiam hmasa khan B.C. 1356 – 1220 vel ah khan damdawi lam atan ziakin an lo vawng ṭha tawh a. Persian hote khan AD 1300 vela India an rawn luh khan an rawn keng lut ṭeuha sawi a ni.

Kum 1832 AD vela Kris­tian Missionary Europe aṭanga lo lutte khan an rawn keng lut leh nuala sawi a ni bawk. Nizam of Hyderabad-ah a ram pum deuh thawa chin a lo ni chho ta a ni. Hman deuh khan India thar chhuah chu kum tin 1,000,000 tones lai an thar ṭhin a ni.

Mizoramah:

Mizoramah hian Grape hi a tualṭo pangngai hi a lo awm sa ve hrim hrim tih hi kan hriat tur a ni. Grape hi Mizo chuan Vawmhrui (Vawm) kan ti mai a. Ram hrui chi khat a ni. Kan pipute khan Vawmhrui (Grape hrui) chu - 1) Khawtlang/Vantlang sakhaw biakna kawngpui siama kual atan an hmang. 2) Kawng chhak aṭanga kawng thlang hrui zamah an hmang. 3) A kung tui hi nausen laihrui thlawn tur damdawiah hnawihah an hmang. 4) Nausen ka na damdawiah an hmang. 5) Sakhi thang hruiah leh Sathang hruiah an hmang.

Tun hmain Vawmhrui rah kan tih mai chu ngaw karah hmuh tur a awm zauh zauh ṭhin. Mizorama tualṭo lo awmsa hi Bangalore Blue an tih ang chiah hi a ni. A kung, a hnah, a rah danglamna a awm miah lo bawk.

Hnahlanin an lo chin ve dan:

Kum 1960 vel hian Pu Lalkunga chuan a huanah ram Grape (Vawmhrui thei) chu a ching pung a, mahse, tih tham a la ni lo. Kum 1994-ah Pu Thangzama’n Burma ram leh Champhai lam aṭangin Grape (Vawmhrui) chu a la a, a chingpung ta a ni. Hnahlanin kan ching uar ṭan tihah khan NLUP a lo chhuak a, mahni theih ang angin kut hnathawktute’n NLUP puihna dawngin a lo hlawhtling chho ta a ni.

A um dan:

Grape rah hmin senduk pawl raih mai a ni a, a pawna var paw vah mai hi a chawl (Yeast) a ni a. Chini nena han um phei chuan Alcohol 10 p.c velin a lo thlum tawh ṭhin. Alcohol percent hniam hi chu an inpeih vak lo deuh. Grape hi variety dang dang eng emaw zat a awm a. Hnahlan leh Champhai chin hi Bangalore Blue tih a ni. Mizoram hi ruah tui a tam em avangin leh a variety hi rah thur chi a lo ni sa si a, thur a tam duh deuh.

Sacramental Wine:

Mizorama an siam hi ka in ve tawh a. Tin, Israel rama kan kal ṭumin Kana khuaa Lal Isuan inneihna hmuna wine an tlakchhama tui wine-a a chantirna hmunah tlem kan in a, a bottle-in ka hawn bawk. Delhi a wine bottle ka in tawh a, Hyderabad-a mi ka in tawh bawk. Hengte hi a nihna hre tura Test-na ang zela tlem te te-a in ka ni. Mizoram chhuak aia a danglamna ka hre lo. Hyderabad aṭanga an rawn ken hi tlemin a kha deuh a, a dang chu a inang tlang viau mai. A tlangpui chuan ram danga mi hi a to deuh far mai bawk.

Khawvel ram hrang hrangte hi zu khap lo an ni deuh vek a, wine phei chu an khap lo leh zual awm e. Mizote hi ruih theih thilah hian chin tawk nei lo ber hnam kan ni ang. Mi ram ina an buapui lem loh hi ruih nan, sual rawngbawl nan, a lo a luatin kan in ṭhin hi chu a mangan thlak zawng a nih hi. Sim hman­hmawh ila a ṭha ang. Hnam changkang lo ber zia a ni.

Kohhran hian:

Grape chin hi kan khap lo a nih ro ro chuan, Sacra­mental Wine atan Grape Wine ngei hi Kohhran tin hian hmang ila tih kei chuan ka rawt e. Lal Isuan, “Min hriatrengnan hei hi ti ṭhin rawh u,” a tih a. Grape Wine ngei hmang tura a chah ang hian, amah kan hriatrengnana kan tih tur Grape Wine aia Tincture Cardamom emaw Grape Wine ni lem lo tui sen dang sem daih hi chu chham kual duah loh phei chuan ṭawngṭai a fel chiah thei lo deuh lo maw!

- C. Lalaudinga