Written by
Lalsiamkima Samte

Tunlai Ṭhalaite leh Social Media

Tun hun aṭanga chhûta fing sawm leh pariat lai liam taa Harvard University zirlai Mark Zuckerberg-a thilsiam chhuah kha milian mu thlu kaih harh ang mai a ni a.

Awm lo ata... thilthar awmtirtu a nih vangin a thlen chin khan ram a la duai duai a, a thlen chin leh dai china hmangtu reng reng kha khawvel thar a daitir duai duai bawk a. Khawvel letliama chengte nen tual khata inbiak pawhna awlsam lutuk rawn thleng kha mimir mâr dek zawng tak niin mipui lung pawh a dûm thlû nasa, ram pawh a zauh chak reng a nih kha.

Tun hunah chuan social media kan burbun tak ber lungthu panga-te chu Facebook, Instagram, Twitter, Whatsapp leh Youtube te niin khawvel pumah 3.5 billion chuangin an hmang tawh a. Khawvel ṭhalaite chawk buaitu ber pawh heng lungthu panga te hi an ni. Nikhat chhunga mi pakhat-in social media hrang hranga hun a hmanral chawhrual phei chu minute 144 lai zuk nia!

Chung thilte chu tunlai ṭhalaite milin thuam ṭhat zel a ni a. Fâwm kim leh awlsam zawka tih hmasawn zel a ni. Chuvangin chu’ng thiltharte chu ṭhalai apiangin an lâwm a, an bel hma-in an hmang thiam zung zung a. A thehdarhtu leh vawrhdartu kungpui ber pawh ṭhailai rûalte hi an ni.

Heng lungthu pangate hian kan tualzawlah pawh bu khuarin zung a kaih nghet chak hle. Tuipui rala mite lawm kha Zoram ṭhalaite lawm hlawh ber ber a ni thei zel a. Tuipui rala cheng vun ngo leh vun dum te nen lam social media khawvelah kan in borṭi tak hnu phei chuan social media hawisan zai reng kan rel tawh lo!

Rual ûte hunah kha chuan masi tuka chhungkaw thlalakte kha thûl mawng leh thingrem mawng luah mai a ni ṭhin. Tunah chuan khawvel changkanna mila social media a vawnṭhat mai hi ṭhalaite tan tunlaina a nih bakah, khuarei atan pawh duh hun leh mamawh huna awlsam taka haichhuah theih mai a ni.

Inkhawm a ni emaw, inneihnaa kal emaw picnic emaw chhungkaw chaw eikhawm pawh ni se ṭhalaite engto ruk chu vawiin hun hmanna social media a vawrhdarh te, chhungkua a thil sawi leh titi ho aia social media khawvela hlimna leh lawmna, lungngaihna leh lunglenna puan chhuah te hian thâwklakna hun siam sakin, eng emaw chenah thawvenna a siam sak nia sawi hial a ni.

Chutiang chu nun dâ-hlau nihna a ni lo va. Nunze nawi nihna a ni hek lo. Khawvel hmasawn milin Mizo ṭhalaite hian hma an sawn ve tih entirtu leh lantirtuah ngaih mai tur a ni.

Leh lamah chuan, tun hun mila ṭhalaite'n thilthar apiang an lâwm hi seltu leh dotu tawng lo an ni bik lo. A nû leh tunlai apiang lawm ang lek leka ṭhalaite chunga mei phuhchhuak tawk an awm reng a. Thu tak leh thu ṭha ngaizama social media thu leh hla mai mai ngaizawng ti tawk lah bo lo!

Amah mihrang, A. Thanglura ṭawngkam takin “engle khaw le” chu'ngho thu vuak thlak zawng zawng chu dâwt muhlum a ni vek bik lo ang. Thu lai-lâ a bengsika chhut ngaite pawh a ther fur ang. Mahse social media kan hman dan teh nana ṭhalaite lak tlak loh leh chhawr tlak loh ang zawnga puh thlûk zung zung fo hi RK Lianzuala ṭawngkam takin “…ngaihtuahna zik bul tak a ni.”

Za-a za famkim theih lohna khawvelah hian kan ṭhalaite hi social media hman kawngah fel famkim turin kan nawr nasa mah mah a ni mai lo'ng maw? Hmasawnna a awm chuan nghawng ṭhat leh nghawng chhiat a neih thute pawh zuk chhût ve ila. A pawng a pui-a Mizo ṭhalaite chauh social media hmang khawlo a hmehbel leh puh fo hi thliarkar rilru pu nihna chin a awm thei ang.

Hrethiamtu an mamawh a, pawm­saktu an mamawh ve. Social media a an au-hla cheh chhuah zawng zawng a dik vek lo ang – an pawm! Mahse, ram leh khawtlang siamṭhat duhna an au chhuahpui tam tak hi zan khat tawnmang mâwl mai mai thu vuak thlâk a ni vek bik lo. Hmasawnnain an kawtkai thleng se an duh vang a ni e. Hriatthiamna chin kan neih ve a ngai tak zet a ni.

Khawvel hi ala awm zel a nih ngai chuan, social media leh ṭhalaite inzawmna hi a zual zel dawn. An inkungkaihna pawh khawvel chang­kanna mil zelin a thûk telh telh dawn. Chu inkungkaihna leh inzawm­na chuan chintawk a neih erawh a ṭul thung ang. Chu erawh chu ṭhalai­te hian an thliar thiam a, an ram leh hnam tan pawi lo tur china inkung­kaihna an siam a ṭul ngei ang.

- Lalsiamkima Samte