Written by
Rempuia R. Lûtmâng

VANGLAINI LEH HO

Mizoram chanchibu zinga chhiartu ngah ber Vanglaini hian ziah dan dik lo hman ngheh laklawh a nei a, chu chu ‘ho’ hi a ni. Chhiartu an tam bâkah zirlai leh ṭhalai tam takte pawhin an hmuh ṭhan chu ziah dan dik emaw an tih palh a hlauhawm a, chuvangin, ‘ho’ chungchang kan sawi ang.

Pakhat aia tam sawina: ‘ho’

Bible-ah hian tam tak a awm a, Bible chhiar ṭhin chuan an hria ang. Ziah dan dik leh dik lo inzirna atan lehkhabu pakhat chauh thlang dawn ta ila, Bible hi a ṭha ber; Bible-a an ziah dan hi rin tlak deuh a ni. Pakhat aia tam sawina chu: Amor-ho, anniho, he miteho, mi liannuho, inpehote, inring loho, bengtlaloho, dân pawisa loho, pakhat aia tam sawinaa ‘ho’ kan hman reng rengin Bible-a kan hmuh ang hian a hmaa thu nen ziah zawm zêl tur a ni.

Adverb ‘ho’

Hei hi Vanglaini-in a hman dik loh ṭhin chu a ni. Adverb a nih angin verb nen ziah zawm miah loh tur a ni. Grammar lam chu sawi lo ang, kan chhiar peih tak tak lo. Thil tih leh ‘ho’ hi ziah zawm loh tur, hetiang hian: sawi ho, thlir ho, kal ho, thawk ho, sawi hona, thlir hona, thawh hona. Vanglaini-ah hian hetianga ziah zawm loh tur ziah zawm hi ni tin, tam tham tak hmuh tur a awm ziah. March 31, 2017, Zirtawpni chhuak phek hmasa berah pawh ‘sawiho’ tih hi hmun 5-ah ka hmu a, hei âi pawh hian a tam thei e. An ziah dan dik lo hi an sim dawn em, kan thlir zêl ang.

‘Sawi ho’ tih hi chanchin thara kan hman ngun deuh ber a nih avangin entirna hmangin chip zui teh ang. Pakhatah - sawi, pahnihah - sawi dûn, pathum leh a aia tamah - sawi ho, sawi tlâng, sawi zâ tih tur a ni. “Ho kan ziah hran chuan ‘thil ho deuh’ sawina pawh a ni thei asin,” te kan ti ṭhin. Ni e, a ziah dân tur a inang a, a chhiar sual an awm chuan an bo hlê dâwn a ni mai. ‘Na’ hmanga abstract noun kan siam pawhin - sawi hona, inpâwl hona, zir hona tih tur a ni; a theih chin chinah ‘intawh khâwmna a awm’ tih te, ‘zir chianna an nei’ tih te hi pumpelh hrâm hrâm a ṭha, hêng hi Sap ṭawng kalhmang a ni a. Mizo chuan, “an intâwk khawm,” “an zir chiang” te kan ti zâwk tur a ni.

Bible hi ziah dan zirna atan a ṭha ber ka ti tawh laklawh si a, Bible-a an ziah dan kalhmang, tunlaia dik ta si lote sawi a ngaih phah dawn a; chumi bakah chuan, Bible-a an ziah dan, ziak dan dik ni reng si, kan intihhmuh avanga style hrana kan ziah tâk ngawtte pawh sawi a ngâi dawn a nih hi.

- Rempuia R. Lûtmâng