Written by
H.Lalchhuanliana

MPF ṬANG FAN FAN

Mizoram hian inthlan chi hrang hrang kan lo hmachhawn ve ta fo a, ram rorelna sang State Legislative Assembly (MLA) a rorelna chang tura kan politician-te ṭan lak dan ṭhinte han thlir letin Kristian rama tih atana mawi lo leh awm lo tak tak sawi tur a tam ṭhin hle mai. Kristian ram kan nih avang hian politics leh kristianna hi kan ramah chuan kan sawi zawm lo thei ṭhin si lo a, kan politician tam tak hi kohhrana rawngbawltu pawimawh tak tak an lo ni ṭhin bawk si a. Chuti chung chuan inthlanna thianghlim leh felfai tak kan nei thei ṭhin lo hi a veiawm hle a ni.

Zep nak emaw kum 2003 a MLA inthlan phei kha chu a bawlhhlawhin a ṭha lo tak zet a ni. Inrikrapna dangdai tak- silaimu sem, inrukbo lem (fake kidnap/ abduction) leh thil duhawm lo dang tam tak a awm a ni. Mizorama Kohhran lian ber Presbytarian Kohhran Synod khawmpui kum 2003 ah khan, kha inthlan vel laia thil duhawm lo thleng chungchang kha sawi a ni nghal nghe nghe a. Inkhawmpui chuan a zir chiang turin Synod Social Front kutah dahin thil awm dan kha zir chian a ni ta a. Chumi kal zelah chuan kum 2006 khan Mizoram Kohhrante Inzawmkhawm Committee chuan inthlanna thianghlim leh felfai a awm theih nan hma lak a rel ta a, Mizoram People Forum (MPF) a lo piang ta a ni (a tawi zawngin). Heng lo pawh hi han chhui kir chuan rorelna duh luat vanga Kristiante tih awm loh tam tak, finfiahna awm si lova rigginga in puh te, chu mi hmanrua atan ni ngei tura rin, ballot box ruak ruk chhuah te, rigging nana hman culvert hnuaiah an chhar (a tak hmuh tur awm lo), chumi bawm chutah an chhar etc. te leh thil dang tam tak sawi tur a awm.

MPF chuan political party hrang hrangte leh NGO te nena inrawn khawmin inthlanna thianghlim leh dik a awm theih nan inthlan thuthlung, political party-te tih tur leh tih loh tur point engemaw zat siamin party hrang hrang aiawhten hming an signed hnan thuthlung an siam ta a, chu chu tun hun thleng hian la vawn nun zel a ni. He tih laia uiawm deuh leh ka la hriat thiam theih loh chu Kohhran ṭhenkhat MPF a tel ve lo an awm hi a ni. Mimal anga MPF ṭha ti em em leh MPF din dawna mi ṭangkai tak takte pawh an awmna Kohhranin MPF an zawm ve loh avanga ṭangkai zui thei ta lo an awm nual niin an sawi. Kum 2018 hi MLA thlan kum a lo nih leh tawh avangin tun aṭangin MPF hruaitute chuan hma la ṭan tawhin inthlan leh huna khauh zawka hma lak an tum thu dt. 9.3.'17 khan Press mite hmaah MPF President leh Adviser ten an sawi tawh a nih kha. Pol. party-te nena an thuthlung ṭhenkhat pawh a ṭul anga siam ṭhat an tum thu te, an thuthlung bawhchhiate chunga action lak an tim loh tur thu te leh a ṭul chuan dan bawhchhiate chu law court thleng pawha um zui leh mipui hriata puanzar a nih tur te an sawi a nih kha.

Tun hmaa kan inthlan dan leh MPF din hnua kan inthlan dan chu nasa takin a danglam a ni. Tun hmaa party flag nena motor-a kawng zawh, mike nena khawlaia ring deuh deuha zan rei tak tak thlenga au te, vote zawnga mi ina luh, (pawisa semna hun remchang) leh polling booth vela party office aṭanga rui ang chher chhura in au khum, thing leh buh inphurhsak, ‘vote chuti zat ka nei a, pawisa chuti zat min pe la kan vote vek ang che’ tih leh thil dang tam tak kha MPF dinna hmunah leh duty-na hmunah chuan an ti ngam tawh lo. Pawisa sem pumpelhna atana party te leh an candidate in tina lut a, campaign awih loh te kha thil ṭha tak a ni (a ruka pawisa sem tum

ṭalhte leh chumi lo dawng hreh lote chu dan har viau mahse). MPF din hnu, kum 2008 leh 2013 MLA inthlan kha state dangte pawhin ṭha an tiin an rawn zir hial a, Election Commission of India pawhin ṭha an tiin lawmpuina (apreciation) pawh min thawn hial ni ta in ka hria. Kum 2013 inthlan dawna politician-te engemaw hun chhung in tina luh (house to house campaign) an phalsak vang kha nge kum 2008 inthlan ai khan sum leng velah sawisel leh rinhlelhawm a tam deuha hriat a ni. Mobile phone hmanga bank account-a pawisa indahsak te pawh awm ngeia sawi a ni, hengte thleng hian ven a ngai dawn a nih hmel e.

MPF President leh Synod Moderator ni mek Rev. Lalzuithanga’n MPF hmalaknain rah ṭha a chhuah thu a sawi te, Mizoram innghahna lungphum chu- Chanchin Ṭha a niin kan politics chu Chanchin Ṭha nena inmawi a nih loh chuan kan changkanna te chu kan boralna tur a ni ang a, ram rorelna chu Chanchin Ṭha nen a kal kawp loh chuan hmasawnna tluantling a thlen ngai loh tur thu a sawi te kha a pawimawh hle a ni. Hemi denchhen leh pol. party-te nena thuthlung siam ṭhat an tum chungchangah hian ṭhahnem ngaih thilah rawtna tlemte ka han tar lang ve teh ang - an tih lai mek leh tih tawh a nih pawhin a ṭha tho ang chu.

1. Mimal insawichhiatna- Pol. party tinah hian kohhrana rawngbawltu pawimawh tak tak an awm a, an member-te pawh kristian deuh vek an nih laia mimal insawichhiatna, thu dik tluantling lo leh zeldin thu nena an in sawichhe chiam ṭhin hi tih tawh loh ni se. Pathian Biakinah Pathianthu ṭha tak tak min hrilh a, a tukah an party office aṭangin an rawngbawlpuite tho, party danga mite kha an sawi chhe leh nghek ṭhin hi a kristian lo hle. Mahni party policy ṭheuh hi sawi mawiin zuar mai ṭhin se, Kristian ṭha tak leh kohhrana rawngbawltu, ram leh hnam hmangaih tak tak tan chuan insawi chhiat aṭanga rorelna chan tum hi a inhmeh lova, rorelna chan tumna avanga mahni hmasialna aw mai niin a lang. Rawngbawltute hmuh hniamna leh ngaihnepna mai a nih a hlauhawm a, kristian zia tur a ni thei lo. Hei hi an sim vat loh chuan ṭhangtharte hian politics-ah chuan engkim a leng vek a, Kohhrana rawngbawltute pawh insawisel a thiang a nih hi tiin an ṭhanhnan mai ang tih a hlauhawm hlel lo ve. Pol. party hrana awm vanga ṭhian ṭha leh chhung leh khat hial thlenga inhmuhmawh phah nana kan hmang a nih chuan, chu chu politics thil tum a ni thei lo vang.

2. Dawhkan khat kila sawi ho ṭhin - Kan ram angah hi chuan rorelna changtute leh opposition lamte hian thil pawimawh leh ram hnuk khawih pha thilah chuan dawhkan khat kila sawiho ṭhin ni thei se. Ṭul lo taka nawrh leh vawiina order chhuaha a tuk lawka sut leh ṭhin te, thil hote a lang kan lungawilohpui ṭhin tam tak hi kan pumpelh theih ngei a rinawm. Rorelna changtu apiangin hetiang kawngah hian 'pa' chan changin hma la ṭhin se. RTI Act hi hman ṭangkai ni ṭhin se, thuthang vel mai mai awia insawichhiat leh chirhtheh hi ching lo i la.

3. State danga an tih ṭhin thil ṭha lo- 'Lim' inhalsak leh mi harsate dinhmun ngaihtuah lo ang hrima 'bandh' huaihawt leh Kristiante tiha mawi lo kan ti ve ta fo mai hi tih tawp ni teh se. Dawhkan khat kila sawi rem mai ni ṭhin se, kan sakhuana nen pawh a inhmeh hle ang. (Hmannia eptu MLA Deputy Speaker chunga lungawi lo pawh dawhkan khat kila an inrem leh te kha a entawn tlak hle a ni).

4. Kohhran pawl ṭhenkhat, MPF la zawm ve lo zawng zawng hi zawm ve tura sawm ni leh se. Kan ramah hian Kohhran hmalakna hian ngaih pawimawh a la hlawh avang hian phawkhai rual taka thawh ho hian kawngro a sutzia chu kan sawi tak aṭang khian a chiang hle. Kohhran pawl hrang hrangah hian politician engemawzat an awm a, ram rorelna chhiat leh ṭhatah mawh an phur ṭheuhin a chhe lai siam ṭhat hi kohhran mipui zawng zawngte mawh a ni. Politics-ah hian kan duh emaw duh lo emaw, khua leh tui kan nih chuan kan tel vek a; a chhiat ṭhatah mawh kan phur ṭheuh a mi dang kuta dah mai tur niin a lang lo. Ram a buaia curfew a nih tawh chuan Kohhran ho inpawlkhawm thei lo leh thlarau nun thleng pawha a nghawng dan hretute kan ni a, chuvangin ram rorelna fel leh ṭha awm theih nan Kohhran hi inthiarfihlim mai tur a ni lo ang.

MPF hma lakna hi ngun taka ngaihtuah a, kan ram leh hnam leh sakhuana hre reng chunga kan ṭantlanna tur a ni a, kan ram siam ṭhatna atana hmanraw pawimawh tak a ni. Chutih rualin hmalaknaah MPF pawh fimkhur taka a kal a ngai ang a, pol. partyte zalenna (rights) nek chep lo tur leh ṭan lam nei lo (neutral) taka a chet a ngai dawn a ni. Tute party bik emaw bei ang hrim leh ṭan lam nei anga ngaih theiha a chet mai chuan MPF leh Kohhran hlutna leh zahawmna a bo ang a, a ṭangkai tur angin a ṭangkai thei lo ang a, inthlanna thianghlim leh felfai a thlentir thei lo mai ang tih a hlauhawm.

MPF hi sawrkar anga thuneihna nei a ni lo va, Kohhran hrang hrang leh tlawmngai pawlte

ṭangtlangin pol. party te nena an thuthlun bawhzui tura hma latu mai a ni. Iinthlan lai vela duty-na kawngah pawh an fimkhur a ngai hle a, mi zalenna hup bet lo leh harsatna siam lo zawnga an chet thiam a ṭul ang a, chutih rualin thil dik lo titute an en liam mai mai loh a pawimawh ang. Pawl anga han duty hian mi ṭhenkhat kal vung deuh hi awm theih a nih avangin MPF hotute pawhin tihtur chin inhrilh fiah chian a pawimawh hle dawn a ni.

MPF hi Pathianin kan ram tana min pek, Pathian duh dana kan ram politics a kal dik theihna tura sulsutu pawimawh tak (ber) a nih avangin he pawl hnathawh hi ṭawiawm ṭheuh i la. Kohhran anga la zawm ve lo zawng zawng hian han zawm vek thei bawk se a va lawmawm dawn em. Hetih ruala kan hriat reng tur erawh chu - Kohhran chhungah hian politics a luh hi eng lai mahin kan remti tur a ni lo vang.

MPF ṭang fan fan.

- H.Lalchhuanliana