Vishal hi maw? (Consumer-te tan malsawmna a ni thei ang em?)

Vishal dawr chungchanga ka ngaihdan mi tam takin min zawt a, ka ngaihdante chu ziak turin mi ṭhenkhatin min ngen ve a. Hnam dang dawr lian tak hawn chungchangah hian ngaihdan sawi thiam a har ka ti khawp mai. A hminga Consumer Right leh Protection buaipui a, activist inti ngam ve ngat ka lo nih avang hian sawi tur tam tak erawh chu nei vein ka inhria a. Ka sawi tum ber laimu leh mipui khalh luh ka tumna chu consumer-te hmakhuaah a ni. Consumer-te hmakhua kawngkhar hawnsak ngei chu kan tum tur a ni.

Sumdawnnaah hian sumdawngtute tih ngei ngei tur a awm a; dawrkai ho pawhin tih ngei ngei tur an nei bawk a ni. Document leh Registration tihfel tur an neihte chu tihfel vek phawt tur a ni. Hei hi Mizo leh hnamdang pawhin an tih tur a ni. Mizote hi kan vannei hle a, India sawrkar chuan kawng hrang hrangin inhungna dan min pe a; chu chu kan hmang ṭangkai tur a ni. Kan dan neihte kenkawh ṭhat a nih theih nan kan ṭanrual pawh a ngai hle. Mizo mipui tam zawk kan ṭanrual mek lai hian hnamdang ho lama ṭang ve tlat hi awm a ni fo mai. Vaiho thurualpui hreh hauh lo, zak hauh lo, mahni hnampuite phatsan titih hriat tur an lo awm leh ṭhinte hian nasa takin rilru a tina ṭhin. Ṭanrual loh hi a pawi em em a, lungrual loh hi a pawi leh zual a, mahni hnampuite kal kana hmalakna phei chu ram leh hnam phatsanna a ni tih kan hriat a va ṭul em !

Mizoramin hmasawnna khaw eng a hmu ṭan mek. Thlawhtheihna ṭumhmun ṭha tak kan nei a, nitin hnam dang mi an insul zut zut. Chhim lamah pawh Airport dang awm thuai beisei ila. Rel kawng chu Bairabi khaw chhungah a tlang ruah mai, tunah Sairang bul Sihhmui-ah Rel station tur puahchah mek a ni. Hei pawh a puitling thuai dawn. A puitlin hunah phei chuan hnam dang mi nitin a za tel an insul zut zut ngei bawk ang. Chhim lamah ni se, Mizoram hawlh tlang National Highway ropui intawhkhawmna leh waterway lam aṭanga insumdawntawnna ropui lutuk a awm leh ngei bawk dawn a ni. Hmasawnna chuan mipui a ko lut

ṭeuh dawn. Mingo, mi eng, mi hang, mi dum, hmelṭha leh ṭha lo an inthiat fur dawn. Mizoram dung leh vang, chhim leh hmar, chhak leh thlangah hnam dang mi an insu lu lui dawn nite hian a hriat a. Chung hunah ngei chuan Mizote hi sumdawnnaa hmahruaitu ni tura kan lo inbuatsaih a ṭul hle a ni.

Dawrkai thuah emaw, dawr lian hawn thuah emaw, sumdawng, ram pawn aṭanga lo lut turte hi kan dang thei tak tak lovang tih hi thil awm thei a ni. Tuna hna hrang hrang thawka Mizorama cham hlen ta te hi a tira hun reilote chhung atana Mizo nu leh Mizo pa ina an buaipui ‘sponsored’ te kha an ni. An sponsored hun chhung a lo ralin an ngaihsak zui tawh chuang lova. Chung an sponsored vai hote chuan Mizoram an chuahsan nghal chuang lo, sponsored tu midang an zawng a, an tei an tei a, a tawpah chuan engtin tin emaw an inham tang a, dawrte an kai ta mai ṭhin. Ṭhenkhat phei chu Mizorama kum 3 vel cement hna an thawh hnuin mistiri an inti leh ngawt a. Mizo pain lungthlu takin a ruai leh mai a, thinhrikna reng a nei lo.

Tak tak emaw ka hre lo, vai helper leh mistiri hi Mizo ṭhenkhat chuan percent hauhvin an sponsored ṭhin a ni awm e. Mizo nu leh pa ṭhenkhat zingah an in luahtu atana Mizo aia vai duh zawk pawh an awm awm e. Dawrkai bungraw man chhiar thuah pawh Mizo dawrkai ho ai chuan vaiho hian an chhiar tlawm fe zawk a, biak pawh an nuam zawk a ni. Hei tak hi consumer interest chu a ni a, consumer-te ngeng chhuntu chu a ni. Ka ziak chhan pawh a ni.

Consumer-te tan Mizo dawrkai ho hi malsawmna an ni hlawl lo, ti ila a dik vek lo ang. Mahse, a tam zawk hi chu induhtawk tak, dawt sawi pawh hreh hauh lo, bungrua hralh theihna a nih dawn phawt chuan a man dik tak zat chhiar hniam thiam tak si, kan ni. Discount tih hi eng anga discount nge maw a nih le? Dawrkai ṭhenkhat lah chuan an bungrua hralh an duh luatah ‘sale, sale’ an ti. Sale chu sapho chuan hralh an ti a, Mizo chuan a tlawmin, a tlawmin kan lo ti ve ngawt em ni? Mi

ṭawngte hi lo hmansual ve ngawt tur a ni lo. Discount ti zawk rawh u, a la fuh deuh. Test chhin tihte hi eng tihna nge? Test chu chhin tihna a ni lo em ni? Test chhin i tih chuan i test lo mai ang u, i tihna a ni zawk. Sale! Sale! tih pawh hi hralh! hralh! tihna mai chauh a ni; dawrkaiho khan sim tawh rawh u. Sap hovin an chawitir mai ang che u!

Mizote hi inhung thiam lo, inhung him duh si kan ni. Vaiho hi a pawl huangah kan hua a, mimal hamṭhatna turah erawh Mizo puite sahuat khawih sak zawnga thurualpui hial pawh kan hreh hauh si lo. Engmah tih hreh lo, engmah tih hnial lo, vaiho hian zawi zawiin min chim zel a, min la chimral lovang tih pawh sawi a har. Hmasawnna kawngpui lian a inhawng chho zel a, sumdawng lian pui pui an lo chhuak zel dawn. Mizo mihring tlemte hi an tan chuan eng tihna mah kan ni lo. Mizo sumdawng pawl leh pawl dangte hian sawrkar nen inthurualin kan panna lai, kan sihhnipna lai hi zawng chhuak rawh se. Khua kan tlai hma ngei hian dan bawhchhiat pawh pawisa lo, vai sumdawngte hi eng anga an hnung lo khirh sak tur nge tih ngaihtuah rawh se.

Pawnlang taka lo do ngawt hi a derthawng hle zawk a ni. Chu ai chuan hnam dang sumdawng te, chhuanlam ho tak tak hmanga Mizorama inbenbel tum ho hi kan tan malsawmna an ni hauh lo. Chuvangin, kan ngaihtuah thuk deuh phei chuan tun aṭanga kum 20/ 30 velah chuan thil thar tam tak karah hnamdang hian min awp mai ang tihte pawh hi zeldin theih tak a ni.

Consumer chanvo thlirna tukverh aṭang chuan sumdawng dik, dawrkai ṭha, bunraw him leh tlo kan duh. A man tlawm leh hman tlak chu kan lungawina a ni. Vishal an ni emaw, eng vai sumdawng pawh nise, an tih ang hi kan ti ve thei tih hi kan zir chhuah tur chu ni rawh se. Vishal sumdawng lian rawn inlar hian zir tur min rawn hlui a ni tih i hre mawlh ang u. Keini chuan consumer-te hamṭhatna apiang hi kan thupui lo thei lo. Mizo hnam himna leh damna hi kan hlamchhiah thei si lo a nih hi. Mizo consumer-te i harh chhuak tawh tak tak ang u.

- Lallunghnema, Charity Lodge