Written by
RK Lianzuala

SORKAR SECRETARY-TE

Mizoram sorkarin a hnathawk lian ber, Secretary-te hna chanpual a siam ṭha a, tun hmaa kan hotute sawi ṭhin kha a dikzia a lang chho zel a, Mizo IAS officer an váng ta pharh mai. UPSC Civil Services Exam-a tling ngat phei chu kan Chief Secretary leh Pu Lalrinliana Fanai chauh an ni ta mai. IAS officer dang hi kan nei lo phei chu a ni lova, mahse kan ngah lo. Mizo IAS officer dangte hi chu state Civil Service leh service dang aṭanga lût te an ni a, an ṭha-in an zahawm em em ṭheuh na a, kan ṭhahnemngaihna tur chu direct-a luh lamah niin a lang.

Kum 20-30 kal ta velah kha chuan Secretary list-ah hian Mizo IAS officer (direct) hming hi a tlar ve thliai ṭhin a, chungte bâkah pawh chuan Mizoram sorkara thawk lova pension ta - Pu Lalhmingliana Saiawi te, Pu Lalrawna Sailo te, Pu B. Kapṭhuama, Pu Lalthara leh mi dang, kan la nei nual nghe nghe. Tunah pawh tlem chu an awm.

IAS officer apiang, Mizoramah lâk chhuah zel theih an ni bawk si lo a, kan senior officer-te pension a hun thuai dawn tih leh, a lût thar kan tlem zel chuan kan dinhmun a la ṭha lo vang tih hlauin kan mi ṭhahnemngaite leh mi thiamte kha an au an au a, sorkar hotu liante pawh an mangang a, mahse a sâwt tak tak mawh hle a, an hlauhthawn chu tunah hian a takin kan dai ta mek chu a ni. Hetiang han sawi hian officer lian dangte leh service danga mite sit emaw, hmu hniam emaw kan ang palh ang tih a hlauhawm duh hle a, chutiang ni lovin, Mizo fate hian tun hmaa kan dinhmun ang kha kan phâk lo telh telh nia a lan avangin, namén lova ṭan kan lâk a ngai tih hi thudik a ni tlat a ni. Entir nan - kum 1965-ah khan Mizo tlangval pathum - Lalfak Zuala, F. Pahnuna leh Lalchuangliana kha IAS-ah an lût rual ṭhawt a, khatih lai chho-ah kha chuan IPS leh service danga mite nen, an training-na, Mussoorie-a Lal Bahadur Shastri National Academy of Administration (LBSNAA)-ah pawh inhlim chhuah tham an awm deuh zel thei niin an sawi.

Kum 1960-80 kha hemi lamah chuan Mizo vanglai niin a lang a, tuna kan Chief Secretary hi 1983 batch a ni a, a hnu lamah lût zeuh zeuh bawk mah ila, a hma chu kan tluk thei tawh lo a ni. Hman deuhah kha chuan Mizoram chauh ni lo, state danga Chief Secretary han ni hial - Pu Lalhmingliana Tochhawng, Pu Lalbiakthanga, Pu L. Colney, Pu Lalthara, Pu Lalhuma leh Pu PC Lawmkunga te pawh kan nei kha a ni a, tunah chuan a har ta. Tun hma ai mahin phai lama zirna hmun ṭhaa indah te kan uar a, nu leh paten duhsak takin, engkim sèn huamin kan fate kan dah a, India rama hna ṭha bera lût tura intihsiaknaah kan luh belh hlei thei ta mang si lo hi eng vang nge ni ang? Kan no-in kan zuau ta lutuk nge, kan thluak hi a lo ṭha ta lo deuh nge, kan inthlahdah ta hrim hrim a, rual kan el peih ta lo nge, hna dang thawkte dinhmun hi a ṭha ve ta êm a, kawng dang aṭang pawhin Secretary a nih theih ta nual mai a, IAS/ IPS-a luh châk leh tum tak tak hi ṭul kan ti ta lo em ni?

Engemaw lai khan hotu ṭhenkhatin, IAS leh MCS a inang reng, te kha kan ti deuh mai ni khan a lang a, a pawi khawp mai. MCS hi hna zahawm leh ṭha, mi thiamte luhna tur a ni ngei a, IAS nen a inang reng tih kher hi chu .... zu zawrh sawi mawi tum avanga Pathian thu, rem leh rem lova sawi ve ṭâlh tum ang deuh a ni. Phaia zirna in ṭha tak taka tun hma aia indah tam sauh sauh si, kan inenkawlna leh boruak tawn chhoh zel lah chu a changkang ve telh telh bawk si a, UPSC lamah a hnam puma chawl ṭhuap ang deuha kan awm ta tlat mai hi a mak viau a ni. Staff Selection Commission lamah kan ṭhenawmte angin kan lût chak ve bawk si lo. Pu M. Lalmanzuala leh mi ṭhahnemngai dangten an sawi ṭhin a, kan depa state dangte aṭangin Larsap, Lok Sabha Speaker, UPSC Chairman leh member te, Election Commission Chairman leh member-te an nei nual tawh a, heti zawnga ngaihtuah hi chuan rual awh a na ngawt mai.

- RK Lianzuala