CHHUNGKAW THU-HLÀ

Kum 2011 chhiarpuiah khân 100 zela 87 chu Kristian kan ni. Buddhist hi 100 zela 8.5 leh Hindu 100 zela 2.7 an awm bawk a, tlemte an ni. Kan thlazâr hnuaiah hlim takin an cheng ve mai a. Kristian 100a 100 ni lo deuh mah ila, "Kristian ram" tia sawi hi a dik a, kan nunphung leh inkaihhruaina te chu a thunun vek avangin. "Kristian ka ni" tih a ṭul hunah pawh kan ziak a, kan sawi hreh ngai hek lo. Kristaah pakhat kan nih avangin kan ram leh hnam dinhmun sawi nân "Chhungkaw thu-hla" hman hi a inhmehin ka hria.

Hetia han ngaih maiah chuan, Kristian ram ni ta chu Lal Isua a thu ber ang a. Bible behchhan vekin chhungkua, khawtlâng leh ram rorelna te kalpui vek tura ngaih a ni a. Kristian ni lo- Mahatma Gandhi te pawh Bible chhiar ṭhin, Isua zirtirna hmanga inchâwm ve tho an ni a. Bible zirtirna zui hi mimal tân a ṭha a, ram tan pawh a ṭha tih chu tu han phat rual a ni lo ang. Krista taksa intêl khawm ‘Kohhranho’ pawh inpumkhatin Pathian ram - ramri nei lo, huap zo, thianghlim, chatuan hawlh - zauh nân kan ṭangrual ang a. Ram rorêltute pawh Kohhranho zînga mi vek thlanchhuah ṭhiau an nih avângin Pathian duhdân zêlin ram an kaihruai ang a. Bible duh loh zawng chu an dodal ang a, Bible leh ram dân chu inmil thlap vek turah ngaih a ni.

Mahse, a teuh lo. Khawvel ropuina leh sânna, sum leh hausakna, thuneihna leh lalna duhin kan intlânsiak suau suau niin a hmuh theih a. Mizo Kristian chhungkaw member-te zingah hian "beram zînga chinghnia," "buh tak zînga buh lem," "Lalpa, Lalpa ti nazawng," "Kâa ṭan, thinlunga hlat si," "Lâkkhawm pui loa tidarhtu," Lal Isuan, "Ka lama ṭang lo" a tih hi kan tam hle a ni âwm mang e tih a ngaihtuah theih hial mai.

Bible duh loh, Zawlnei Habakkuka'n "A ṭhenawm hnêna zu intûr petu chu, a chung a pik e" tia a âupui ngei mai chu ram mipui hnênah kan han ṭheh ta huk mai a! Mipui kan rûm phah mêk a, kan hmangaihte kan vui liam zut zut a. Bible-in "insual bung bungna" a tih angin chhungkaw tam tak- nu leh pa, u leh nau, nu leh pa leh fate inkâr a khi a, inrem lohna tam tak a hring a. Zu in tute lama tawrhna chu thup theih a nih loh laiin a zuartu lamah "chungpikna" a tih hi a thleng nghal rum rum si lo a. Kan ngampat phah hle mai bawk si a. Kan pumpelh dawn hauh si lo a. Zu zuar leh in mêk te û, chungpikna kan hmachhawn hma ngei hian i bânsan teh ang u.

Krista'n a taksa leh thisen hmanga a din, hotu lû ber a nihna, "vanram chabi" a kawltir avânga mite vanram lam pan tura hruai mêktu, a hna chhunzawm mêktu "Kohhran" chu engkimah mipuiten an ngaichâng tura beisei a ni a. Mahse, "Kohhran âw chu Pathian âw a ni" ti duh lo kan awm nualin a lang ta. Political Party pakhat ang maiin kan cheibâwl a, Lal Isuan, “Ka ram chu he khawvela mi hi a ni lo" a tih kha kan theihnghilh ta em ni? Ram pakhat, chutah pawh state pakhat politics buaipui ang lekah kan chhuah ang maw?

Kohhran leh a rawngbawltute thu: "Zu zawrh hi Bible duhdan a ni lo; i zuar lo ang u" te chu hnâwlin, 'zu zawrh chu Pathian chhânna' kan ti duh hial! Kohhran, Bible leh rawngbawltute chu a remchânna hun leh hmun apiangah kan sâwt a, fiamthu thawh nân kan hmang veirâwl nên, ram rorêlna in zahawm tak thlengin Pathian ṭih dêk chunga rorel tura kan beisei MLA ṭhenkhatte ṭawngkam leh awmdân te kha a nuihzatthlâk loh, rapthlâk a tling. Kan zak dêr lo a. Rev. Chanchinmawia pawh âwm lo takin mahni intihlumah kan puh thlu titih a. Inthlan dawn hnaih apiangin politics khelh nân kan hmang zui hreh der lo a.

Pathian thuhriltute, rawngbawltute hi awm ta lo se kan dinhmun hi a va chhe dawn rua em! Baal hmâa ṭhingṭhi ngai lo, zîngkar aṭanga Pathian âu nitin ṭhin, a mithianghlim leh rawngbawltu- tar chakvak lo thlengin kan la awm ṭeuh a. Pathian thinurna kan chungah a thleng lo rih mai mai a nih hi. Mosia angin kan hnam tana thih pawisa hauh lo, "anni i tihhlum dawn ai chuan keimah min tihlum zawk rawh" tia Pathian kar duh kan la nei ṭeuhte hi a lawmawm ngawt mai. Kan khawpuite hi lirnghing avânga mitkhapkâr leka ral thei a nihzia hretu kan ni lom ni? Pathian rawngbawltute reh ṭhuap hun a thleng ang tih a va hlauhawm em!

Zawlnei tihlum ṭhin Jerusalem khawpui chu Lal Isua pawhin a dem hle. A chhiat tur thu hial a sawi a, Kum 70 A.D ah a thleng dik a, vawiin thlengin khawpui ralṭiah a chan tak hi. Zawlnei chuan "Lalpa rawngbawl duh lo ram leh hnam chu an boral dawn si a" a tih kha kan tân pawh a ni ve asin. Khawvel ram ropui tak tak an tlu chhe fo tawh a, hnam boral pawh tam tak an awm tawh. Keini hnam tlem zawkte hian ram leh hnam kan hmangaih a nih ngai chuan party bil, chhungkaw bil politics bawlhhlawh hi bânsan ila, Pathian thu berna ramah i siam teh ang u. Kan hnathawh apiang hi Lalpa hna lo ni vek se la; politician ten Pathian duhdânin ro rêl sela, sumdâwng pawhin duhâm loin a âwm tâwk hlêp rawh se. Mipui rethei tam takte hi lo dingchhuak ve tawh rawh se.

Pathian leh a Kohhran rawngbawltute hi ṭan lehzual a ngai mang e. Mizo Kris­tiante hi thim, sual leh Setana hian min bei mêk a, tam tak kan buai mêk a nih hi. He indona hmunah hian Krista leh a Kohhrante nêkchêpin a awm ta lek lek mai. Keimahni lama min tihnawktu thilte chu "thisen chhuak khawpin" do ila. Kan hmelma Setana leh a hote, Kristian ni ve loten min tihduhdah chuan ngaidam ila, an tan ṭawngṭaisak thung ila, phuba lâk chu Pathian kut a ni tih hrereng ila. Amaherawhchu, kan unau Kristianpuite zîngah thiltisual, Pathian ṭih lo leh a thu pawisa lo, setana lamṭang nia lang an awm chuan ngawihbosan tur a ni lo. An sual an sima Pathian lam an hawi leh theih nân zilha fuih leh hriattir tur an ni a, hmêlma anga en loin ûnau angin. Krista lalram a din zel theih nân intihhuai a

ṭul. Lal Isuan "A pa in" a thenthianghlim theih nân tharum hial a hmang. Abraham Lincoln-an Pathian duh loh, sal chhuah a nih theih nân rorêlna hmunah nasa takin a thinrim. Kan ûnau ram hruaituten Bible kalh zawnga ro an rel chuan kan enliam thei ang maw? Kan hmangaih a nih chuan "thu nei takin" an tihsual chu kan hriattir ngei tur a ni. Party thil a ni lo, thlarau lam khawih, Pathian ram thil a ni zâwk.

Pathian hnam thlan Israel fate chunga Pathian thîkthu chhiatzia kan hria a ni lom ni? A hmangaih vâng a ni. Zawlnei a koh fo a, annin hreh hle ṭhin mahse huaisen takin Pathian thu an tlângaupui a. An sual an inlamlet chuan an tân malsawmna; an sim loh chuan thim an hmachhawn turzia an âupui ṭhin a nih kha. Vawiinah hian Pathian thu tlângaupuitu "Kohhran leh a rawngbawltute" hi zawlnei hna thawktu an nih hi. An thu ngaisâng lo takin kan dawngsawng ang maw? Tumahin Pathian rawngbawltu chu a hmusit tur a ni lo. Kohhran leh a rawngbawltute, zâwlnei hnathawktute thu kan awih loh chuan mitthi tholeh thu pawh engahmah kan ngai lo ang. Heng rawngbawltute avang hian Pathian hnenah lawmthu i sawi zawk ang u hmiang. Kan hnam damna a nih hi.

Pathianin Chanchin ṭha hmanga a zawnchhuah, Mizo Kristian-te hian Pathian leh a thu, a Kohhran leh a rawngbawltute thu pawisa lehzual ila. Pathianin min vuak hmâ ngei hian a hnênah i kir leh ang u. Kan ram leh hnam a dam ang.

- Lalbiakhlira