Written by
Lalthuamliana

Bonhoeffer-a leh khawngaihna

Zofa Kristianten khawngaihna thu hi kan buaipui hle a, buaipui tham a tling reng a ni. Khawngaihna insawi thuk siak zawngin kan inkher deuh ber niin a lang a, hemi kawngah hian khawngaihna hi a thu (theory) zawnga insawisiakin ‘man nei lo’ leh ‘hlutna nei lo’-ah kan chhuah mai ang tih pawh a hlauhawm hlel lo ve.

Kumin April 9 kha German theologian, pastor leh spy ropui, khawngaihna mantlawm timualpho va, khawngaihna man tam avanga Hitler-a rorelna hnuaia martar ta, Dietrich Bonhoeffer-a thih aṭanga kum 72-na hial a lo ni ta a, a thuziak pawimawh leh hlu tak khawngaihna chungchang hmang hian kan nun inenfiah kan tum dawn nia.

Bonhoeffer leh zuitu nih man

Mahni nunna hial chan huama Pathian khawngaihna man tozia puang chhuaktu German theologian chhuanawm Dietrich Bonhoeffer-a (1906 - 1945) hi a thih hnuah pawh thu a sawi ring deuh deuh zawk zel chu a la nih hi. He martar theologian ropui hi chhungkaw hausa tak aṭanga lo piang a ni a, music lama thiamna bik (genius) neiin a nu leh paten artist ropui tak ni tura an beisei mek laiin kum 14 mi a lo tlin chuan pastor leh theologian nih a duh thu a puang a. A pa, psychiatrist thiam tak, Berlin University professor chhuanvawr chu a lawm lo kher mai.

Kum 1933-ah German ṭawng hmang kohhran pahnih enkawlin London-ah pastor hna a thawk a, hemi kum hian German ramah Hitler-an chancellor nihna a chelh tan ve chiah bawk. A duhtawka a thuneihna hmanga Hitler-a a inlulin vel laiin German ram chhunga Kristian kohhrante chuan engmah an sawi lova, midangte chunga tawrhna nasa leh rapthlak tak a thlentir lai pawh khan Hitler-a thiltih sawisel leh dodal ngam kohhran an awm hauh lo. Pastor pakhat Hermann Gruner phei chuan, “Hitler-a hi German mipuite tan Pathian mithlan a ni a, Hitler-a hmangin Krista chuan min rawn tlawh ta – German tan hun tha a inher chhuak ta e” tiin a sawi hial zawk a ni.

Chutianga Pathian khawngaihna engmah lovah chantir a, sual do ngam lova kohhran a awm chu ni theiin a hre ngang lo va. Kum 1934-ah London aṭangin a haw a, a sangawi zawnpui Martin Niemoller leh Karl Barth-a te nen German ram chhunga Hitler-a dodal ngam awmchhun Confessing Church an din a. Confessing Church thil tum chu Nazi thlawptu German Christian kohhran kalsualna leh thiltih tenawm tak dodal leh tarlan a ni. Mahse, Hitler-a sorkar chuan Confessing church chu dan kalh (illegal) a ni tiin 1935 December-ah a kharsak a. Kum 1937-ah “Zuitu nih man” (cost of descipleship) tih lehkhabu a ziak a. Chu lehkhabuah chuan Isua zuitu nih man a tozia, mah se ringtuten khawngaihna man tlawm zawk an tuipui hlauh zawk thu a buaipui ber a ni.

Bonhoeffer-a chuan khawngaihna man tlawm chu Isua hnungzuina tel lo khawngaihna, kross tel lo khawngaihna, tisa-a lo chang ngei mi nung Krista tel lo khawngaihna a ni a. Sual simna keng tel lo ngaihdamna thu hril te, mahni kross pua Krista hnung zui si lova thurin leh theory ang leka khawngaihna thu hril te hi khawngaihna man tlawm, khawngaihna suak leh lem mai an ni a ti a ni deuh ber.

Khawngaihna man to erawh chu lova ro phum ruk ang chu a ni a. Miin a hmuh chuan hlim taka kalin a neih zawng zawng a hralh a, chu ro phum ruk awmna lo chu a lei ta zawk a. Khawngaihna man to chu sumdawng miin a thil neih zawng zawng hralh phah hial khawpa a lei tuikeplung ṭha mi man to tak ang chu a ni a. Chu khawngaihna man to changtute chuan thil dang zawng zawng chan huamin Krista hnung an zui ṭhin a. Khawngaihna man to chu zirtirten an eizawnna len zawng zawng tlansana Isua hnung an zui chhan kha a ni. Paula angin, “Ka tana hlawkna tur apiangte chu chung chu Krista avangin channaah ka ruat ta a ni” (Phil. 3:7) an ti tawh zawk ṭhin. Khawngaihna man to chu a changtuin tisa lama hlawkna tur pawh a chan phah ṭhin a, a nunna hial pawhin a tawrh phah ṭhin avangin a man a to a ni tih hi Bonhoeffer-an a sawi uar hle.

Kum 1938-ah Berlin aṭangin an hnawt chhuak a. US ramah awma hahdam leh hlawk taka rawngbawlna nei chhunzawm zel thei a nih laiin German ram chhuahsan chu duh lovin thih huamin a lo kir leh thung. Juda mi 14 Switzerland rama tlanbo tura

ṭanpui niin an puh a. Hitler-a phiarruknaah inhnamhnawih nia an hriat bawk avangin 1943-ah man a ni a, tan inah kum hnih an khung hnuah 1945 April 9-ah an khaihlum ta a ni. Nungdam leh hahdam taka ram dangah rawngbawlna chhunzawm thei reng a nih laiin Bonhoeffer-a chuan Pathian khawngaihna man tozia a nunin a au chhuahpui a. Pathian khawngaihna a thlawna kan dawn hian thlarau, nunna, engkim a duh a. Thil dang engkim chan phah hial khawpa chu khawngaihna chu thlan tlak a ni. Chutiang taka khawngaihna hlu, khawngaihna ropui leh man tam chu kan chang a ni tih a thuziak aṭang mai ni lovin a nun ngeia min zirtirin min kawhhmuh a ni.

Eng zawk nge?

Zofa Kristiante hian a eng zawk nge kan buaipui ve le? Zofate hian Bonhoeffer-an a lo sawi angin khawngaihna man tlawm, Krista hnungzuina tel lo khawngaihna, Kross pu peih lo khawngaihna, simna rah chhuak zo lo khawngaihna leh inpekna tel lo khawngaihna thu kan hril nasa lutuk ang tih a hlauhawm a ni. Pathian chuan a mi khawngaihna avangin a fapa neihchhun a chan a, Krista chuan tawrhna rapthlak ber tuarin a paltlang phah a, Good Friday te pawh kan hmang ṭhin a nih hi. Khawngaihna chuan kross kawng a zawhtir a ni si a. Khawngaihna man hi keini pektlak zawh rual a ni lo, a to tak zet a ni.

Pathian tana inpekna tel lo khawngaihna chu khawngaihna man tlawm a ni. Khawngaihna man tlawm uartute chuan Pathianin an tana a tihsak tur ngawt an buaipui a, khawngaihna man tam changtute erawh chuan Pathian tan an nun leh an neih an hlan phal ṭhin. Khawngaihna man tlawm chuan midangte a phut ṭhin a, khawngaihna man tam erawh chuan Pathian leh midangte rawng a bawlsak ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan, “Pathian leh mite hian eng nge min tihsak ang?” a tih laiin khawngaihna man tam chuan, “Pathian leh ka mihringpuite tan eng nge ka tih ve theih ang?” tiin a zawt hlauh thung ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan a tisa thiltihahte thiam a inchantir chawp ṭhin avangin sual a khawi ngam ṭhin a. Khaw­ngaihna man tam erawh chuan tisa thilte chu a hnawla sual a do tlat avangin tisa thiltihte chu tihlumin sual a thihsan ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chu a thatchhia a, ringtu a ṭhut thluantir ṭhin a. Khawngaihna man to erawh chuan a taihmak em avangin ringtu chu rawngbawl lo thei lovin a nawr chhuak thung ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan ṭawngka leh thu maiin mite nun a chawm ṭhin a, khawngaihna man tam erawh chuan a nun leh thiltih ngeiin midangte nun a chawm ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan ringtu duh danin Krista chettir a tum a, khawngaihna man to erawh chuan Krista duh danin ringtu a chettir zawk ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan ama lawm zawnga rawngbawlna a zawng a, khawngaihna man tam erawh chuan Pathian lawm zawnga rawng a bawl theih nan amah a indah ṭha ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan kohhran leh sakhuana huang chhungah chauh Pathian duhzawng anga nun a tum a, khawngaihna man to erawh chu khawi hmunah pawh Pathian duh zawnga nung turin a inhlan ṭhin.

Khawngaihna man tlawm chuan ringtu chu puitlin lam pan thei lo turin a tisawngnawi reng a, khawngaihna man to erawh chuan ringtu nun a puitlin theih nan harsatna pawh a paltlangtir ṭhin.

Zofa Kristiante hi a eng zawk hian nge min khalh kal mek le?

- Lalthuamliana