Written by
Dr. Laldinpuia

June ni 22, 2021 leh Khawchin puan lawk hi!

Kum khat a ni ta, Tuipuiral-a khaw hrang hrangte tan chuan June ni 22 zing dar 4:10-a lirnghing kha theihnghilh theih a ni tawh lo ang. Khaw 26 zetin kha lirnghing leh a hnu lama nghing nawn vawi 80 chuang zet kha an hria a. Thiamna nei hrang hrang Geologist, Engineer, Psychiatrist leh Psychologist te bakah Politician leh Journalist ten an tlawh a. Kan ramin chhiatna a tawhah chuan, mi rilru leh nunphung, in leh lo a nghawng nat ber zinga mi a ni awm e.

Lirnghing hi chhiatna min thlen thei zinga hlauhawm leh inven harsa tak a ni reng a. Mithiamten lirnghing na ber pawh tuar thei ramah min ngai si a, invênna awmchhun - insak kan uluk a ngai hle. Dan hmanga khauh taka invenna, Aizawla insak tam zawk chu hmun dang ngaihtuah chuan a ṭha thawkhat viau. Khawpui leh khaw hrang hrangah pucca building (concrete in) sak kan intihhmuh ta zel a. Tuipuiral khaw hrang hranga lirnghing nghawng han hmuhin, lirnghing na pangngai kan tuar leh ang tih a hlauhawm viau mai.

Kan insakna atana kan hmanraw hman, a bikin rod leh cement a ṭha tawk lo a, ban leh beam-a thir kan hman leh a len zawngah, a tlangpui­in, a inphut tawklo a. A len zawngah thingtuai nena lo tehkhinin, ngaih ṭha mai kan lo awm nual mai bawk.

Mizo hlang kutchhuak, hall, Biak In leh mimal in lo awm thluah mai han hmuh chuan a lawmawm takzet a. A khua anga a harsa anih pawhin, khaw inhnaih deuh intel khawma mithiam zawk- Engineer lamte sawma insak dan dik inzirtirna neih theih a duhawm hle.

Hripui leng avangin, kum 2020 leh 2021 ah te khan nikir ruah leh fur laia leimin avanga chhiatna thleng a tam lo viau. Nikum kum laihawl leh a hnu lamah hian, kawngpui sial thar leh zauh te, insakna tur hmun hma laih a tam ta hle mai a. Heng ang kan chetna hian a nghawng a ni ngei ang, nikir ruah kan dawng chauh a leimin kan hre tam leh ta. Kan lui tui pawh a lian leh ta hle mai. Fur a inṭan dawn chauh mai si a, khua a en ni chuan theihtawpa invenna lam hawia ṭan kan lak a ṭul ang.

June ni 19 Pathianni tlaiah, School Education Director chuan, ni hnih chhung khaw cheng tur hmuh lawk a nih avangin, Minister rawtna angin June ni 20 leh 21 chu Primary School aṭanga Higher Secondary School thleng School khar a nih thu a puang a. Invenna lam hawia hmalakna a nih avangin, thil tihawm leh ṭha tak a ni.

May ni 16, 2013 khan thlipui Cyclone Mahasen (Viyaru an tih leh tak)-in India Hmarchhak, Mizoram pawh tiama tuam tura hmuh lawk anih avangin, Sorkarin School chawlh a puang a. Vanneihthlak takin, khami ni khan thlipui kan tuar lo va, ruah tih tham a sur lo. Mahse, kha thlipui avang khan kan chhehvel ram hrang hrangah mi 100 chuang an thi a, in 90,000 chuang a tichhe bawk.

Khawchin puan lawk chungchanga thuneitu hi, India Metereological Department, Govt. of India an ni a. Anni leh India Space Research Organisation (ISRO) te hi an ṭang dun a. Vansanga India-in thlalem a kahchhuahten van lama ruahtui pai chhum leh thli insiam, a chet vel dan thlalak an zir chian hnua thuchhuah siam ṭhin an ni. Darkar reilote chhunga danglam zung zung thei a nih avangin, information an pek chhuah pawh hi a danglam leh fo a ni. Khawchin an puan lawk pawh hi tun hma lam ai chuan, a dik viau tawh thu hi an sawi a. Heti chung hian, an hmuh lawk angin a thleng ngei ngei, a dik vek tihna a ni lo. Hei tak hi hriat thiam a ngai ṭhin.

Thlalem (satellite) hi an thuam changkang zel a, khawchin puan lawk pawh a dik chho ve zel turah beisei ila. Kan ramah, kan khuaah, khawchin an lo sawi lawk ang kha a lo dik lo deuh a nih pawhin, kan ram hnaih takah chuan a lo thleng dik ve thei tho, tih pawh hre ta ila. Kan hma chin hi hriat han tum viau mah se, an hre dik vek thei lo te hi zir tur la tamzia hriatna pawh a ni awm e.

Chhiatna thlen thei nasa ber zinga mi lirnghing thlen hun hi hriat theih a ni lo va, a thlen theihna hmun erawh sawi theih a ni. Lirnghing lo thlen tawhna ramah hian a thleng nawn leh fo; leimin pawh a min tawhna hmun chu dam angin lang mah se, a venna dang ṭha tak a awm anih loh chuan a min nawn leh ṭhin.

Leimin hi ruahsur nasa leh rei ah a thleng ṭhin, fur laiin leimin kan tuar tam zel a, leilung kan khawih danglam dan azirah a innghat viau thung. Chhiatna min thlen thei hrang hrang laka inven leh a ṭul anga kan tuarnep theihna tur kawnga hmalak zel hi kan mawhphurhna leh kan tih theih a ni mai a. Zir miten khawchin an han puang lawk a, School kan lo chawl te hi invenna kawng khat a ni.

Fur khaw chhiat lai, ruah sur zawn chho tur anga a lante hian, naupang zawk lamte phei hi chu chawl zel thei se. Sabereka khuangkaih te hi a thleng fo a, leimin avanga chhiatna, lungrem tlu leh chim a awm thei bawk nen. Khawlum chawlh leh thlasik chawlh kan nei ai mah hian, kan ramah chuan a ṭul mah awm e.

- Dr. Laldinpuia