I CHUANNA MOTOR A THIH CHUAN CHHUK RAWH
Nilaini khan Electric Vengah Taxi-in St. Mary’s School zirlai, hmeichhe naupang duhawm tak chu a su a, damdawi inah zai a ni a, a ṭha mai dawn emaw tih laiin a buai leh thut a, a boral zui ta mai tih kan lo hria a, a hria apiang rilru a khawih a, kan lainat ṭheuh tih a hriat theih. Traffic Police chhinchhiah danin kumin January leh February thla chhung khan Mizoramah lirthei chetsualna avanga nunna chán hi mi 17 an awm hman tawh a, Traffic SP, Pu C. Lalthanmawia chuan lirthei chetsualna chhan tam ber chu a khalhtute inthlah-dah vang te, rui chunga lirthei khalh leh lirthei enkawl ṭhat tawk loh vang a ni deuh ber niin a sawi.
Khami ṭuma vanduaina thlen chhan kha a khawl nung lova motor kha khalh a nih vang nia sawi a ni a, a dik leh dik loh hre chiah lo mah ila, kan Taxi leh motor dang khalhtu tam tak khalh dan en hian, a dik ang tih a rinawm viau mai. A khawl nung lova motor khalh hi dan phal loh a ni a, nimahsela kawng chhuk deuh hlek apianga a khawl tihlum (switch off) zel mai chi hi kan ngah mai.
Kha hmeichhe naupang leh a pa sutu motor khalhtu pawh khan khatiang pawi khawih kha a duh hauh lo ang a, pawi pawh a ti ve ngawih ngawih ang a, a chhungte nen hrehawm tihna leh inthiam lohna-in an khat ngei ang a, an zak hle ang tih a rin theih. A mimal taka dem ka tum lo, mi dang tam tak tih dan pawh a nih avangin. Shillong taxi te pawh khu amaha a lirh theih dék dék chuan a khalhtuten an off thuai thuai mai a, phaizawlah erawh chuan a harsa ang a, tlangramah chuan kan ching viau niin a lang tlat a ni. Kawng chhukah a khawl tihluma motor kan khalh fo chhan hi petrol kan ren vang a ni ngei ang a, mahse a pawi thui theihzia en hian a manhla lo hle a ni.
Kawng a chhuk emaw, a chhoh emaw reng reng chuan gear lian leh chak hman tur a ni zawk a, kawng chhuka a engmah hman theih lohva a khawl tihhlum tlat hi a letling ṭhak a ni. Mahni lu kan zuar a, mi dang pawh dinhmun hlauhawmah kan dah a, himna aiin dinhmun hlauhawm kan thlang tihna a ni a, chutiang chu 'Motor khalh thiam' kan ni thei dawn em ni?
A thuhrimah kawng chhuka motor tihhluma, brake chauh hmanga vèn hi a brake a hek hrim hrim a, kawng chhukah uiawm thamin petrol hi a hek thei lo hrim hrim bawk. Petrol man kha nge tam ang, a brake man, him leh him loh chu thu hran? Kawng chhukah chuan brake rah ngai mang lo turin gear lian kan hmang ang a, a tlan chak lutuk tur chu gear-in a véng tur a ni zawk dawn lo'm ni? Sipaia an inzirtir dan phei chuan, chho lama i gear hman chiah kha chhuk lamah pawh hmang rawh, tih a ni a, keini chu chho lama gear lian ber kan hmanna kawngah, chhuk zawnga kan kalin eng gear mah hman theih lohvin motor kan han tihlum duh a nia, a ngaihna hi ka hre lo hrim hrim mai.
Motor hi thir ilo chuktuah khâwm, tuialhthei kàngin current a siam hmanga nung, a hriam leh rum lutuk tur oil-in a vèn a ni. A thih chuan khawl inṭhial vengtu engine oil a pik chhuak dawn lo a, a part insîkna hrang hrangah thir inṭhial kha a ngaihtuahawm hrim hrim. Motor khalhtu ka neih ve chuan a tirah hengte hi ka hrilh vek
ṭhin - Motor-ah phone hman ka remti lo, eng hunah mah, motor a chêt phawt chuan neutral-a dah leh switch off ka remti lo, kawng sira mi biak mai mai ka duh lo - tih te. Motor neitute zawng zawng hian hetiang hian kan motor khalhtute hi thu pe vek ila ka duh. Nang pawh, i chuanna motor kha tihhlum phal suh. 'Motor nung lo-ah ka chuang ngam lo, i tihhlum dawn chuan ka chhuk ang' ti mai rawh.
Motor neitu chhungkuate chauh ni lo, an Association hrang hrang te, a khalhtu pawlte pawh hian hei hi inzirtir a ngai hle mai. Traffic Police tan kawng chhukah motor a nun leh nun loh endik a har ang, a dinhmun hlauhawm bera ding an ât huai miau chuan tih ngaihna a váng, a neitu lamin ṭan lâk a ngai a ni. Tunlai motor chhuak thar deuh ho phei chu tihhlum ruala brake fail nghal maite a ni lehnghal a, tihchhin loh hrim hrim a ṭha.
Motor ṭhenkhat chu tihhlum rualin horn a ri thei lo nghal bawk a, horn nei lova motor khalh hi dan kalh a ni hrim hrim bawk. Dan kan tih zawng zawng hi mi dang tan emaw ti tlat nun kan nei hlawm hi engtia siam ṭhat chi nge maw ni dawn le? Helmet ni se Traffic Police awm loh veleh kan ṭhuai thlawn nghal a, kan chêtsual hunah Traffic Police luruh a keh dawn emaw kan ti em maw ni le? A khalhtu lu ngei hi ven ngai chu a ni si. Kan driving culture chhe lutuk leh, chumi avanga nunna kan chàn zozai hi a rapthlak lulai tawh a nih hi mawle.
- RK Lianzuala