TLAK HLAU ROREL RAMIN A TUAR
Pu C. Chawngkunga tualchar titi ka la hre reng, politics chu neih zawng zawng thapna hmun a ni a, tih fuh hlauh chuan ‘khi-tah,’ tih fuh loh hlauh erawh chuan ‘thla khawng chawr chawra tlakna’ tiin a hrilhfiah. He ngaihdan hi politician-te hian an pawm nghet hle niin a lang, party leh mimal pawh, tlak hlauin an che na thei viau a ni.
Kum 2013 MLA inthlanah khan, ṭhian pakhat hian a chuh ve a, tlin tuma a beihnaah cheng nuai 120 vel seng ralin a insawi a, a dinna biala mite chuan a sawi dikin an ring; kum khat liam taa mitthi chhungte kha Rs. 5000-tein a ral an ti, a lainat thar hle ni ngei tur a ni. Vui niin a ruang chungah pangpar a dah tho ni awmin an sawi lehnghal, a theihnghilh tawh a nih hmel. Vanduai zawkah a la ṭang zui a, thla khawng chawr chawra tlakpui atan chuan, cheng nuai 120 meuh chu a uiawm tham ngawt mai.
District Thang, per ṭhelh ṭhin kha inthlanpui thawnthu sawi apiangin sawi tel tawh tur a ni. Kum 1998 assembly inthlan dawn hnaiah khan, khatih laia roreltu Congress sorkar khan tlin leh theihna a nih ringin district thar panga lai an siam a, district hqrs. nih inchuhin voter tamna khua an inpawt buai hle a nih kha. Kan han inthlang ta a, District hqrs. nghahna bialah pawh chuan District petu party chu an tla fai hiau tho a, an tlak hlau an chet nat tehreng nen, district hqrs. nghahna hmuna mite tal kha chuan thlan tlin awm tak a ni a, an tlin phah ta hlei lo a. District meuh pawh hi, rilru thianghlim taka duan a nih loh chuan, Lalpa malsawm rim a nam zo chuang lo. Kan politician-te hian mipui rilru hi an la hruai sual zo rih lo a ni mai awm mang e tih tur a ni ve tlat.
Tlin ngei tuma tih tak meuha bei ṭhiante hnenah, inthlan senso hautak lai ber enge tih ka zawt a, an chhan dan a inang vek. Anmahni party worker-te an ni, block, unit leh veng level-a an wing hrang hrangte hi. Veng lian deuhah chuan unit pangngai pathumte a lo awm a, upa wing te, hmeichhe wing te,
ṭhalai wing te a lo awm leh a. Wing tinte hian campaign beihpui thlak bul ṭan nan chaw ei khawm an han duh tliar tliar phawt a, vote khat pawh thar hmain cheng nuai chuang a han ral kau a. Campaigner zinga lirthei neiten petrol man an han duh leh tliar tliar a, nei lote pawhin veivahna atan taxi man an han duh bawk a, chung zawng zawng chu candidate senso vek tur a ni. Campaigner ṭhenkhat chuan an campaign hlana an chhungte ei tur buhfai leh chawhmeh leina an phut a, huangtau zual chuan campaign chhunga an fate sikul fee thlengin candidate-te tumsak an phut a. Candidate chu ama party mite ngei chuan an rawk rawn ta char char a, a laklawha neih tawh loh ngawt a thiang tawh si lo a, a sum bawm a ruah hnuah chuan laina hnai hnenah puk tur a zawn char char a ngai tawh ṭhin.
Campaigner-te an rawn thleng indawt zut a, ṭhenkhatin veng mawngah chhuan chham an awm thu te, ṭhenkhatin damlo harsa an awm thu te, damdawi ina hruai ngai, phai panpui ngai etc. etc. puih ngai dik tak puih te chu vote zawn loh lai pawhin, puihna neih remchan phawt chuan thil hrehawm a ni lo ang. Vote zawng worker rinawm tak tak karah phuah belh thiam riau worker an lo awm a, an party candidate-te ngei chu anmahni worker zingah bawlhhlawh taka sum tuakna atana hmang pawl an awm ṭhin. Candidate-ten hre ru mah se, vote zawn ṭhahnemngaih lai chuan inchachhuah chi rual a ni lo a, tawrh char char a ngai ṭhin. Thingtlang lamah pawh buh phurhsak te, thing phurhsak te, tui chawisak thlengin, henga a huangtauho hi party unit hruaitute an la ni zel. An tlin loh palh hlauh chuan vote chhiar zana lainattu pungkhawm chaw eipui a la ngai zui a, tawrhpuina chu kutruaka chibai - chu chuan zan hnih chhung vel a awh a, chu deuh mai chu a ni. Tlin loh nak alaiin leiba rulh dan ngaihtuah chu hna pui ber a ni zui.
A tling pawl lam, sorkar siam hialte dinhmun pawh hi chhui zui tham tho a ni. Party worker-ten an rawk dak hnu, a ruka leiba tam tak nei chunga thuneihna han chelh tate hlei hlei hi an chimawm zui ṭhin. Ram leh mipui aia ngaihtuah hmasak tur an ngah em em a, an hna hmasa ber chu thuneihna behchhana sum tuak a, leiba rulh a ni. Chu vang chuan, contractor chuam siam thuai a ngai a, contract siam theitute a ruka koh a ngai a, ziaka lang lo, chhui ngaihna awm loin, thuneihna leh contract hna thawh kawp a ngai ta ṭhin a, kalkawngin a chhiat hma phah a, Mizoram lung chan tawk loh vanga puh mai a ngai ta ṭhin. Kan kawng chhiat hma chhan hi lung hman chan tawk loh vang a ni tho mai thei a, a siamna tur sum peng phirsi nasa lutuk hi a chhan lian zawk a nih hmel; chu chu vote zawn nana senso hautak lutuk nghawng chhuah a ni. Kawng siamna atana sum ruahman, 70% tal kawng siam tak tak nana hmanna hmun hi awm se, engtia tlo nge a nih han finfiah a chakawm khawp mai. Tripura-ah chuan kalkawng black topping, white topping bakah brick topping te an nei a, keini lung hman aia nasa taka chang lo zawk leirawhchan hmanga an kawngsiam pawh a tlo vei fu tho zu nia.
Hmasawnna kawng khar tlattu chu campaign laia candidate-te insengso nasa lutuk hi a ni tih hriain, Kohhran hruaitute inrawnkhawm chuan kum 2006 khan Mizoram People Forum (MPF) an lo din ta hial a ni. MPF hi hmanruaah hmangin, Mizoram mipuite hian kan Mizoram hi hmasawnna kawng kan zawhtir thei a, kan chhan chhuak thei a, chhan chhuah ngei pawh kan tum tur a ni.
- K. Sapdanga