Written by
Dr. C. Zothanmawia
Pharm.D. Dept. Of Pharmacy, RIPANS

Zu leh damdawi hman pawlh

Tun laiin Mizoramah kawng hrang hrangin zu kan buaipui nasa a, kan ram rorelna in sang berah pawh kan sawi chhuak fo chu a nih hi. Hetiang aṭanga thil chiang tak lo lang chu Mizote zingah zu in kan tam hle tih hi a ni. A ṭhatna leh ṭhat lohna emaw lam sawi lovin buaipui dan dang deuhin i han thlir teh ang.

Mi zawng zawng hriselna hi engtik niah emaw pan thei a ni a, damlo thei ṭheuh kan ni a, zu in mi emaw in ngai lem lo pawhin damdawi mamawh hun an nei ṭheuh ṭhin. Mamawh hunah damna atan kan damdawi hman chu a ṭangkaiin a hlu em em ṭhin a nih hi. Damdawi hlu leh ṭha tak ni si chu kan hman tam lutuk emaw, ṭul loa kan hman erawh chuan nghawng ṭha lo tak tak kan taksaah a awm ṭhin a, fimkhur pawh a ngai em em reng a ni. Zu in ṭhin tan phei chuan fimkhur a ngai lehzual. Zu leh damdawi tam tak hi a rual emaw hun inhnaih lutuka hman a hlauhawm a, miin ruihna atana zu leh damdawi a hman pawlh ngat phei chuan a hlauhawm lehzual. Kum rei lo te kal taah pawh khan tleirawl ṭhenkhatin damdawi ruih theih leh zu chikhat (grape wine etc) an ei/ in pawlh avanga muhil kaihthawh theih tawh loh a nunna chan ta pawh an awm a nih kha, a pawi takzet a ni.

Kantaksaah chaw emaw thil eng pawh kan lak luh reng reng hi taksain a hman ban emaw hman lem loh te chu taksa aṭanga a inpaih chhuah ngei ngei a ngai a, in paih chhuak zel lo se chu a dam rei theih hauh lovang. Chutianga in paih chhuak zel tur zingah chuan damdawi leh zu hi a tel ve a, he mite pahnih phei hi chu taksa in a mamawh leh a lo sawngbawl theih bak taksa chhunga a awm reng chuan a pawi thui thei a, taksa peng hrang hrang tan harsatna a thlen theiin, nunna chan mai hlauhawmin mi a awm phah theih a ni. Damdawi leh zu chu kan taksa aṭanga a paih chhuah theih tura sawngbawltu taksa peng hrang hrang a awm a, chutiang zinga langsar ber leh thawh hlawk ber chu kan thin (liver) hi a ni. Thinah hian kan taksa a kan thil lak luh hrang hrang, zu leh damdawi pawh telin taksa chhunga chambang reng lovin awlsam taka zun chhuah emaw ek chhuah theiha siam danglamtu (metabolising enzymes) a nei a, chumite zinga pawimawh em em chu Cytochrome P 450 (CYP450) enzymes a ni.

CYP450 hi chi hrang hrang a awm leh a, a chi a zirin an damdawi/ zu taksa aṭanga paih chhuah theiha an siam pawh a in ang lo ṭhin a ni. Zu taksa aṭanga a in paih chhuah theihna tur atan chuan CYP2E1 hi a pawimawh em em a, CYP3A4 leh CYP1A2 pawhin hnathawh a nei nia hriat a ni. Zu ang chiah hian damdawi chi hrang hrang pawh hi taksa aṭanga paih chhuah tura siam danglamtu CYP450 chi hrang hrang a mamawh ve avangin miin zu leh damdawi a rual emaw, hun inhnaih lutuka a eiin CYP450 te kha an inchuh (competitive metabolism) ta ṭhin a, chu chuan damdawi tam tak kha taksaah la cham­bang turin a awmtir phah thei a, hei hian damdawi nghawng ṭha lo pui pui a thlen tir vak thei a ni.

Kawng dang lehah chuan dam­dawi chu a nih dan tur pangngai aia tam in paih chhuah tirin damdawi hnathawh a tlak hniam duai phah thei bawk. CYP2E1 hmang ve damdawi hovah nghawng duhawm lo a tam zual. Hei bakah hian damdawi ṭhenkhat thluaka hnathawk chi, mut tichhuak thei nena zu hman pawlh a nih chuan an hnathawh a in tichak tawn a, nghawng duhawm lo ber thihna hial a thlen thei a ni!

Miin zu (ethanol) a in hian chemical chikhat aldehyde-ah (chemical hlauh­awm, cancer thlen thei) a in siam danglam a, Aldehyde aṭang hian rang takin chemical hlauhawm lo deuh hlek zawk Acetate-ah insiam lehin, tui (H2O) leh Carbon dioxide-ah a inthlak leh ta ṭhin a ni.

Damdawi ṭhenkhat disulfiram, metronidazole, chlorpropamide, etc te hian zu aṭanga insiam chemical hlauh­awm tak Aldehyde chu hlauhawm lo zawka thlak danglamtu (ALDH1&2) a tihbuai theih avangin taksaah harsatna heng- hmai leh nghawng vel sen leh vual nasa, luak chhuak, luhai, thisen hniam, lungphu dik lo a thlen thei a ni. Kan hman nasat leh chin nasat zingah penṭawng (hangover) damdawi atan paracetamol hman hian thin tan a pawi lian tak a thlen theih avangin a hlauhawm em em a ni. Tarlan vek sen a ni lo ang a, mah se zu nena hman pawlh reng reng loh tur damdawi ṭhenkhat i han tarlang teh ang:

Damdawi vanga pawi nasa zawk a thlen loh nan fimkhur leh dik takin hmang rawh. Damdawi chungchangah zawhna leh hriat chian duh i neih chuan heng address-ah hian biak pawh theih a ni e: SMS: 8730955168.

- Dr. C. Zothanmawia, Pharm.D. Dept. Of Pharmacy, RIPANS