Zirna sang... Chuangkai turin zirlaite taimak a ngai...
Lehkhabu manah kan sum kan ui em em a, chanchinbu lak nan chuan a tam kan ti hma a, chanchinbu thla khat lakna man 150 velah kan phun kan phun leh lawi si... Kan duhzawng leh nuam kan tihna lamah chuan sum tam tak kan seng a, Rs. 4000/5000 vel mai mai hi chu a ral zung zung mai a ni. Enge changkang kan intihna hi? Thiamna ril paw chhuak tak tak tur chuan kan tan deuh chu kan la ngai a ni...
Heti hian ka ngaihtuah a, nu leh pa ten kan fate lehkha an thiam theihna tur a nih dawn phawt chuan sum tam tak sen ral kan huam a, an kal tirh aṭang rengin a thei fate chuan sikul ṭha tak, zirna ṭha ber berah kan fate kan luhtir a, sum sen a ngaih pawhin sum kan ui reng reng lo, mahni theihtawk ṭheuhah kan inbuaipui em em a nih hi! Zirtirtu pawhin a thawhna sikul chu sikul ṭha tiin han fak mawlh mawlh ṭhin mah se, a fate luhna tur chuan hmun dang sikul ṭha a melh leh daih a, hmundang sikul ṭha nia a hriatah sum tam tak khawhral kha a ui miah lo tihna a ni. Hetiang reng renga fate zirna lama an san loh kan hlauh em em lai hian an nungchang enkawl chungchangah erawh ṭhelh leh hmaih kan lo nei tam hle a lo ni. Naupang enkawl hlutzia leh pawimawhzia hre turin kan rilrua lo lang lian ber ṭhin chu sum a ni. Sum ber kan neih phawt chuan kan inchhungkhur a lo phuisui ang a, engkim tih a lo awlsam ang a, kan fate zirtirna kawngah pawh sikul ṭhaah kan luhtir thei ang tiin...
Zirna-ah hmasawnna bawp pu thei kan vang tawh...:- Naupang awmpui turin midang kan ruai a, naupang sikul hruai turin kan awmpuite kan tir nitin a, a thei fate chuan kan awmpuite kutah engkim hi kan dah a ni ber mai, sum kan thawk chhuak a, kan lawm hle a, sum ber kan neih tawh chuan tiin kan rilru a lo dam a, hun leh nite lo kal zelin kan fate dinhmun erawh an nungchang a lo danglam ta, duh angin kan thunun reng reng thei tawh lo, lehkha chu an thiam ngei e. Ṭhenkhat erawh hlawhchham fe fe te pawh an awm a, sap ṭawngin an ṭawng zuah zuah a, ṭhenkhat chu kan lawm tawk hle si a nih hi! Zirna-in a tum mihring siamṭhatna tak tak hi chu kan inzir chhuak tam lo a ni ber mai. Zirna chuan mihring kha a hmalam hun zawng zawnga engkawngah pawh a lo nun khawchhuah ve theihna turte, mi puitling taka chherchhuah kha a tum a ni. Zir chhuak puitling lo hi hmuh tur kan tam a, zir chhuak buaipui ngai nungchang nei kan awm nual a, zir chhuak enkawl ngai kan awm ve nual bawk a, zir chhuak thiamna chhawrtlakloh hmuh tur leh hriat tur kan awm nualte hi inngaihtuah viau a hun ta. Zirna sikul lamte pawh naupang ṭha taka zawhtir hi an tum a nih rual rualin sikul hmingṭhatna kha duh aiin kan ngaipawimawh ta mah mah niin a lang.
Board exam turte hrual nghek a, result ṭha tak neih tir a, sikul hmingṭhat kha an tum ber pakhat niin a hriat a, naupang khan thiamna ril tak tak nei turin a zirlai a hrethiam pha em?
Education department hian sum tam tak kum tin a sengral a, hmasawnna tak tak kan hmu pha em tih erawh an mahni bawk kha a chiang ber tur chu an ni. Hmasawn lem lo, hmasawn vak anga insawi chiam kha chu mi a nileng tan lo chuan kan hmu ve kar si a, eng commission emaw han indin hluai mahse, commission hmalakna tak tak thleng tur hian a kawng a bumboh viau te pawh a ni mahna, hma han sawnna duak duak chu a awm lem lo, HSLC, HSSLC examah chumi zat chu an tling, kum dang aiin hmasawnna chu kan nei a, kan lawm khawp mai tih bak hi chu sawi tur an nei tam lo, Board exam result tha kha a lawmawm loh em mai kan tihna lam ni lovin, zirna-in mihring a siam chhuah zawka kha kan ngaih pawimawh ber tur chu a ni. A dik tak chuan zir sang ve viau anga lang, chhawr tlak loh hi kan awm ve nual si a, chuvangin zirna tha tak tak kan la nei lo va, a thu bawr velah hian kan hotute hi an la cheng reng a, a bulṭhut min siampui si lovin a lera mipui hmuh theih tawk vel tur hian nasa takin an che a, ṭhahnemngai awm em emin an theihna zawng zawng an hmang em ni tih tur khawpin an hmui aṭang chuan a chhuak ve tlat si a...
State sawrkar hnathawk lu berah Mizo kan nei rei lo palh mai ang a?! India ram sawrkar hnathawka hotu lawk ber chu Cabinet Secretary a ni. State Sawrkar hnathawka luber chu Chief Secretary a ni. Tunah hian mizo pa ngei kan la nei a, a lawmawm hle, India ram luber leh State Chief Secretary hmun luah tur chuan IAS val ngat a ngai si a, Mizo IAS inziak tling kan vang sawt hle a, kan tling thei ta meuh lo a ni e. Hei vang hian sawrkar pawhin tunhnai deuh khan ṭan an la a, IAS Coaching te hawng tanin hmalak mek a ni. CYMA pawhin kan ṭhalaite hmakhua ngaiin tunah hian All India? Central Service-ah mizo te kan tlin ve theihna turin hma a la mek a ni. Zirna atan sum tam tak kan seng ṭeuh ṭeuh a, hna sang zawkah kan tling leh thei si si lova, kan ṭhalai lehkhazir mek te i ṭang sauh sauh teh ang u. Zirnaah hian hnamdang ten an thiamna hmangin min chimral palh hlauh dah ang e.
Lehkhabu lei nan chuan sum kan ui... Chanchinbu lak nan pawisa tam kan ti hma...:- Lehkha bu 200/300 man to kan ti lutuk a, thildang kan duhzawngah chuan Rs. 2,000 chuang te chu tim miah lovin, ui miah lovin kan lei pawp pawp tho si. Hna ṭha tak inziak chhuak tur chuan internet aṭanga kan thil en hi a tawk reng reng lo, hei hi chu min kawhhmuhtu tur atan chauh a ni tih kan hriat a ṭha. Doctorate degree nei tur te, thesis ziak turte in lehkhabu ṭha a pawimawh ber, ram dinhmun inthlak danglam tur te, ram economic siam ṭha tur te, rorelna inthlak thut ṭhinte lo chhuahna hi chu lehkhabu chhiar aṭang zela lo chhuak a ni ṭhin. Ram dan venghim
ṭha tur chuan dan lehkhabu a pawimawh, kan ṭhalaite hian lehkhabu chhiar hnem sela, a pawnlera nawmna leh intuai vulna mai mai lam hi i tlansan vang vang teh ang u. Hetiang ringawta kan kal zel chuan inti changkang tak siin midang te thuhnuaiah kan la awm mai ang.
Thil mak em em pakhat nia ka hriat ṭhin chu thlakhat chanchinbu lakna a tlawm teh lul nen, thlakhat lak man Rs. 150/- hi to kan ti viau si hi a ni. Thlakhatah chanchinbu 3/4 vel pawh la ta ila, a man zat chu Rs. 450/- vel chauh a ni. Hei aia tam thlatin kuhva, meizial, zu leh thildangah kan seng nasa lutuk tlat. Chanchinbu hrang hrangte hi chhiar hnem ila, national newspaper, magazine lei nan sum i ui lovang tih hi thupui pakhatah nei thei ila a va ṭha dawn em!
- R.Zomawia